Medewerkers van ziekenhuizen, GGZ-instellingen of huisartsenposten mogen alleen dán toegang krijgen tot patiëntgegevens als zij een behandelrelatie met de betreffende patiënt hebben of als de toegang noodzakelijk is voor de beheersmatige afwikkeling van de behandeling. Het CBP gaat er op basis van het onderzoek, nieuwe signalen en gesprekken met koepelorganisaties van uit dat de aangetroffen situatie op grote schaal voorkomt in de zorgsector. ‘De patiënt moet kunnen rekenen op én een goede medische behandeling én zorgvuldige omgang met zijn  persoonlijke gegevens’, aldus Wilbert Tomesen, collegelid van het CBP.

Controle op raadpleging

Zorginstellingen moeten volgens de wet technologische en organisatorische maatregelen treffen om onbevoegde toegang tot medische gegevens door medewerkers binnen een zorginstelling te voorkomen. Daarnaast moeten zij bijhouden (loggen) en controleren wie welke dossiers raadpleegt. Hiermee kan onbevoegde toegang worden opgespoord en kan een zorginstelling hier tegen in het geweer komen. Op dit moment zijn zowel de technologische en organisatorische maatregelen áls de logging en controle bij geen van de onderzochte instellingen zodanig dat uitsluitend bevoegde medewerkers toegang hebben tot patiëntgegevens en dat onbevoegde toegang kan worden achterhaald.

Medische gegevens privacygevoelig

Medische gegevens zijn per definitie privacygevoelig. De beveiliging van dergelijke gegevens moet dan ook aan de hoogste normen voldoen. Mensen moeten er op kunnen vertrouwen dat met de medische gegevens die zij toevertrouwen aan een zorgverlener zorgvuldig wordt omgegaan. De
toegangsbeveiliging van medische gegevens binnen zorginstellingen zal de komende tijd een belangrijk punt van aandacht van het CBP blijven.

Vervolg

De onderzochte zorginstellingen dienen maatregelen te nemen om de interne toegangsverlening voor medewerkers tot patiëntendossiers en de controle beter te regelen. Als het CBP constateert dat de instellingen de overtredingen niet beëindigen, zal het CBP handhavend optreden. Het CBP zal mogelijk ook bij andere zorginstellingen onderzoek doen, zeker als over specifieke instellingen signalen zijn binnengekomen.

Reactie NPCF

Patiëntenfederatie NPCF is niet blij met de uitkomsten van het onderzoek. 'Het is al jaren bekend dat dit een probleem is. Er zijn wettelijke maatregelen genomen, maar nog steeds wordt de privacy van patiënten met voeten getreden. Dit kan niet en dit mag niet meer', zegt NPCF-directeur Wilna Wind. 'Het CPB moet zijn tanden laten zien door bijvoorbeeld boetes op te leggen. Afwachten is geen optie, dit gaat om basale patiëntenrechten, die moeten gewoon op orde zijn', benadrukt Wind. 'Helemaal wrang is het om te lezen dat VIP's zoals bekende Nederlanders en leden van de Raad van Bestuur, wél meer bescherming krijgen. Maar voor ons is iedere patiënt een VIP: een very
important patiënt.'

Een van de bezuinigingsplannen in het regeerakkoord was het  invoeren van een eigen bijdrage van 50 euro voor mensen die zonder tussenkomst van een huisarts de spoedeisende hulp bezoeken. Het kabinet wilde daarmee voorkomen dat mensen onnodig gebruikmaken van de dure ziekenhuiszorg. Die maatregel blijkt echter juridisch en praktisch niet uitvoerbaar.

Bezwaren

Wie zich zonder verwijzing van de huisarts bij de spoedeisende hulp meldt, is alleen verzekerd als er sprake is van een acute zorgvraag. Bij niet-acute zorg is de patiënt niet verzekerd en dus kan er ook geen eigen bijdrage worden gevraagd. Formeel is de patiënt niet verzekerd als sprake is van niet acute zorg. Maar in praktijk vergoeden alle verzekeraars deze kosten. Om een eigen bijdrage te kunnen heffen moet deze niet acute zorg via de SEH worden opgenomen in het verzekerde pakket. En dat in niet wenselijk, vindt Schippers, omdat het pakket dan wordt uitgebreid met zorg die niet
noodzakelijk is.

Voorlichting en integratie

Schippers hoopt dat goede voorlichting ertoe leidt dat mensen zich eerder melden bij de goedkopere huisartsenpost. Die posten moeten ook beter integreren met de spoedeisende hulp. Dat voorkomt dat de patiënt onnodig dure zorg krijgt. Schippers rekent op een mogelijke besparing van 24 miljoen euro. Dat bedrag is gelijk aan het bedrag dat het kabinet wilde besparen met de opbrengsten van de eigen bijdrage van 50 euro voor onterechte bezoekjes aan de spoedeisende hulp.

Ervaringen van cliënten zijn essentieel om de gezondheidszorg te kunnen verbeteren. Daarnaast verwachten patiënten en cliënten hulp bij vragen en klachten. Er is veel overlap in onderwerpen en activiteiten waar de verschillende organisaties zich mee bezig houden. Bundeling is efficiënter en krachtiger: samenwerken bij het verzamelen van ervaringen en het geven van informatie, advies en juridische ondersteuning. Hiervoor wordt een nieuwe infrastructuur ingericht om de activiteiten van de vier koepels te verbinden. In de loop van het project is het mogelijk voor andere partijen om zich bij dit initiatief aan te sluiten.

Kwaliteit: bevorderen kwaliteit van zorg en kwaliteit van leven

Op 1 januari 2013 is het Kwaliteitsinstituut voor de zorg gestart. Bij kwaliteit van zorg dient de cliënt centraal te staan in het zorgveld. Inherent daaraan is de prominente rol van het cliëntperspectief in kwaliteitstrajecten. De cliënt dient daarbij dan ook vanaf het begin betrokken te zijn bij deze processen. De koepels willen de activiteiten voor deze inbreng bij het Kwaliteitsinstituut gezamenlijk uitvoeren. De stem van de cliënt wordt hiermee krachtiger en kan beter worden vertaald in zorgstandaarden en richtlijnen.

Participatie: bevorderen van maatschappelijke participatie

De PGO-organisaties zetten zich in voor gelijke rechten, plichten en kansen voor mensen met en zonder beperking. Uit diverse onderzoeken blijkt dat de maatschappelijke participatie voor mensen met een beperking nog steeds achterloopt. Het programma richt zich op twee participatiethema’s: wonen & woonomgeving en arbeidsparticipatie.

Krachtige stem van de cliënt

Patiëntenfederatie NPCF, CG-Raad, Landelijk Platform GGz en Platform VG intensiveren hun samenwerking onder de naam ‘PG werkt samen’. Het doel is een krachtige stem van de cliënt. ‘PG werkt samen’ loopt van 2012 tot 2015 en wordt gesubsidieerd door VWS. Op de website www.pgwerktsamen.nl vindt u meer informatie.

Minister Schippers heeft besloten twee innovatieve vormen van zorg voorwaardelijk tot het pakket toe te laten. Het gaat om speciale behandelingen voor patiënten met geïnfecteerde pancreasnecrose en voor patiënten met een ernstige vorm van de ziekte van Crohn. Door deze behandelingen voorwaardelijk tot het verzekerde pakket toe te laten krijgen innovatieve vormen van zorg de kans hun effectiviteit en kosteneffectiviteit in de praktijk te bewijzen.

Invoering van de generalistische basis-GGZ

Op dit moment worden vanuit het basispakket voor alle patiënten maximaal vijf consulten bij een eerstelijns psycholoog vergoed. Vanaf 2014 komt deze beperking te vervallen. Hiervoor in de plaats komen vier  zorgcategorieën. Deze vier categorieën vormen samen de nieuwe ‘Generalistische Basis GGZ.’ Patiënten met zwaardere psychische problematiek waarvoor de huidige vijf consulten niet toereikend zijn kunnen hierdoor binnen de basis GGZ behandeld worden, zonder meteen te worden doorverwezen naar gespecialiseerde zorg. Dit betekent dat de gespecialiseerde zorg zich op meer complexe patiënten kan gaan richten. Ook patiënten met stabiele chronische problemen kunnen binnen de basis GGZ worden behandeld.

Thuisdialyse

Thuisdialyseapparatuur, inclusief de noodzakelijke toebehoren en gebruiksartikelen, de opleiding/instructie, de ondersteuning en begeleiding, het onderhoud en de reparatie, wordt vanaf 1 januari 2014 vergoed als medisch-specialistische zorg. Voorheen werd het vergoed als medisch hulpmiddel. Hierdoor wordt het ziekenhuis formeel verantwoordelijk voor de te leveren prestaties. In de praktijk was dit al het geval. De zorgverzekeraar blijft, net als nu, verantwoordelijk voor eventuele benodigde aanpassingen van de woning. Dit heeft geen financieel effect voor de  verzekerde.

Vacuümpomp

De vacuümpomp die onderdeel uitmaakt van de vacuümtherapie wordt niet langer apart vergoed als hulpmiddel, maar als onderdeel van de therapie. Hierdoor wordt het ziekenhuis formeel verantwoordelijk voor de gehele vacuümtherapie, dus ook voor de vacuümpomp. Dit heeft geen financieel effect voor de verzekerde.

Volgens de onderzoekers is het vergroten van de patiëntbetrokkenheid een enorme kans voor alle partijen in de zorgmarkt. Voorwaarde is dat alle betrokken partijen willen investeren in betere samenwerking. Projectleider Theo Veenstra: ‘Als patiënten leren hoe ze gezond kunnen blijven of worden en begeleiding krijgen bij behandelingen, kunnen behoorlijke kostenbesparingen en kwaliteitsverbeteringen gerealiseerd worden. Hoe meer kennis de patiënt heeft over zijn of haar behandeling, des te meer sturing hij of zij hier ook zelf aan kan geven. Wanneer patiënten bijvoorbeeld vóór een doktersbezoek informatie krijgen toegestuurd, heeft dit als gevolg dat er sneller inzicht kan ontstaan over de juiste behandelingen zodat er minder fysieke afspraken nodig zijn.’

Nieuwe technieken gebruiken

Een concreet onderwerp waarop patiënten, ziekenhuizen en zorgverzekeraars willen samenwerken is het verbeteren van de informatievoorziening naar de patiënt. Veenstra: ’Dit gebeurt al steeds meer. Maar het niveau blijft achter op de capaciteiten van de patiënt en de mogelijkheden die er liggen via huidige technieken als gaming, video content management en social media. Deze informatievoorziening is wel cruciaal voor het vergroten van de patiëntbetrokkenheid en de efficiëntie van de behandeling.’

Online medisch platform

De onderzoekers pleiten ook voor een online platform waar patiënten en zorgprofessionals informatie kunnen vinden over het totale behandelingsproces. Informatie die voldoet aan de zorgrichtlijnen en zorgstandaarden. Er is ontzettend veel informatie voorhanden, maar niet toegespitst op een specifieke patiëntsituatie. Bovendien kun je moeilijk inschatten of de bron betrouwbaar is. Als dat wel het geval is, zal de patiënt de eigen situatie beter kunnen begrijpen. Veenstra: ‘Het gesprek met de arts zal efficiënter verlopen én er kan meer relevante informatie verstrekt worden. Dit heeft een positieve invloed op het gezamenlijke besluitvormingsproces over keuzes voor behandeling en de effecten daarvan.’

Van Rijn: 'Ouderenmishandeling is onacceptabel. Slachtoffers zijn vaak bang om er over te praten of het te melden omdat ze meestal ook afhankelijk zijn van de daders. Die taboesfeer moeten we doorbreken. Daar wil ik met deze televisiecampagne en andere voorlichtingsactiviteiten, ook samen met de ouderenbonden, aan bijdragen. Het moet breed bekend worden wat oudermishandeling is, hoe je het kunt herkennen en hoe je actie kunt ondernemen om het te stoppen. We moeten er samen voor zorgen dat onze ouderen zich veilig voelen en veilig zijn.'

Televisiecampagne
Het is voor het eerst dat binnen een publiekscampagne over geweld in huiselijke kring een tv-spot over ouderenmishandeling is gemaakt. Eerder zijn als onderdeel van de rijksoverheidscampagne 'Een veilig thuis, daar maak je je toch sterk voor?' spotjes over kindermishandeling en partnergeweld uitgezonden.

Voorlichtings-DVD 'Je ziet het pas als je het gelooft'

De DVD laat vijf situaties van ouderenmishandeling zien en is bedoeld voor professionals en vrijwilligers die met ouderen werken. Op initiatief van het Landelijke Platform Bestrijding Ouderenmishandeling (LPBO) en met financiële ondersteuning van het ministerie van VWS en een aantal andere organisaties, is deze DVD gemaakt.

De criteriawaaier is tot stand gekomen na uitvoerig overleg enafstemming met chronisch zieken en gehandicapten en hun organisaties. Het een hulpmiddel voor mensen die vanuit ervaringsdeskundigheid deelnemen aan cliëntenraad, richtlijnontwikkeling of advies over wetenschappelijk onderzoek. De waaier is het resultaat van het promotieonderzoek van Truus Teunissen aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Zes terreinen

Teunissen inventariseerde welke beoordelingscriteria relevant zijn voor patiënten en cliënten die een project- of onderzoeksvoorstel beoordelen of advies uitbrengen over zorg en onderzoek. Zij bracht de criteria in kaart die iets zeggen over de mate waarin en de wijze waarop het patiënten-/cliëntenperspectief naar voren komt. In haar onderzoek identificeerde zij zes terreinen waarop patiënten en cliënten zich zouden  moeten richten:

- Relevantie voor patiënten/cliënten

- Kwaliteit van leven

- Kwaliteit van zorg

- Ethiek en veiligheid

- Informatie en communicatie

- Participatie

Deze thema's zijn in de waaier verder uitgewerkt in deelgebieden. Elk thema bevat vier of vijf vragen die de meetlat vormen vanuit patiëntenperspectief.

Houvast in de discussie

Martin Vissers is ervaringsdeskundige en lid van de wetenschappelijke adviescommissie van het Astmafonds. Hij noemt de criteriawaaier meer dan behulpzaam: hij is noodzakelijk. ‘Anders heb je geen been om op te staan’, meent Vissers. ‘Je kunt niet zomaar vanuit je persoonlijke situatie reageren. Je hebt onderbouwde criteria nodig. Gefundeerde argumenten zijn essentieel om met onderzoekers en specialisten in discussie te gaan. De vragenlijsten in de criteriawaaier bieden je houvast om die argumenten te verzamelen. Elk onderzoeksvoorstel beoordelen wij met de criteriawaaier. Dat doen we eerst in patiëntengroepen. Dankzij de criteria komen daar goed vergelijkbare en min of meer eensluidende uitspraken uit. Die uitspraken neem ik vervolgens mee naar de discussies in de wetenschappelijke adviescommissie. En die kan ik dan goed motiveren, gesorteerd volgens de criteria, zoals die in de waaier staan.’

Bestellen

De criteriawaaier is in herdruk. Nu met handleiding in boekvorm. Wilt u vast een kosteloos exemplaar bestellen? Stuur dan een e-mail naar secretariaat@pgosupport.nl

Eén van de maatregelen is de verplichting voor ziekenhuizen om hun sterftecijfers te publiceren. Om dit te realiseren zal minister Schippers de NZa vragen  beleidsregels te maken voor  publicatie van deze cijfers. Een ruime meerderheid van de ziekenhuizen publiceert sinds enige jaren haar sterftecijfers. Het is volgens de minister nu tijd dat alle ziekenhuizen dit gaan doen. ‘De kwaliteit van de geleverde zorg moet transparant zijn voor de patiënt. Het is niet meer acceptabel dat ziekenhuizen niet open zijn over hun cijfers,’ aldus Schippers.

Veiligheid Management Systeem

Minister Schippers laat in haar brief verder weten dat de Inspectie voor de Gezondheidszorg handhavend zal optreden tegen ziekenhuizen die eind 2013 nog geen geaccrediteerd Veiligheid Management Systeem (VMS) hebben. Het VMS is het systeem waarmee ziekenhuizen continue risico’s signaleren, verbeteringen doorvoeren en beleid vastleggen, evalueren en aanpassen. Het ministerie van VWS heeft de afgelopen jaren het  programma gefinancierd om een VMS in alle ziekenhuizen te realiseren. Op dit moment hebben 81 van de 93 ziekenhuizen in Nederland een geaccrediteerd VMS.

Zorgloket en IGZ

Als er onverhoopt toch iets mis gaat in de zorg, dan moet de patiënt recht worden gedaan. Minister Schippers richt daarom een Zorgloket in, dat mensen met een klacht helpt hun weg te vinden in de zorg. Daarnaast gaat de IGZ vaker – onaangekondigd – op inspectiebezoek en er komt een geschilleninstantie die bindende uitspraken kan doen bij conflicten tussen patiënten en orgverleners.

Redenen tot ontevredenheid
De belangrijkste redenen voor de ontevredenheid over de zorg zijn: het onvoldoende luisteren naar de patiënt, onvoldoende informatie, lange wachttijden en niet (goed) doorverwijzen. Als er iets niet goed gaat vinden patiënten het belangrijk dat ze serieus genomen worden en dat er naar hun geluisterd wordt. De manier waarop zo'n gesprek gevoerd wordt is erg belangrijk. Bijna de helft van de mensen die een gesprek hebben gehad met een klachtenfunctionaris is daar niet tevreden over. Van de mensen die een gesprek hebben gehad met hun arts is 37% niet tevreden.

Voorkomen dat het weer gebeurt
De meeste mensen zijn niet uit op een schadevergoeding, maar willen uitleg over wat er gebeurd is of misging, herstel van de relatie met de zorgverlener en voorkomen dat het nogmaals gebeurt. ‘Patiënten hebben er recht op te weten wat er is gebeurd, vooral als er iets anders is gegaan dan verwacht’, zegt Wilna Wind, directeur van de NPCF. ‘Zorg daarnaast voor informatie over het treffen
van verbetermaatregelen en terugkoppeling daarvan. Het gaat erom dat de zorgaanbieder en de betrokken zorgverleners hun verantwoordelijkheid nemen en zorgen dat het anderen niet ook overkomt.’

Zorgbelang voor onafhankelijk advies en ondersteuning
Zorgzine, het online magazine van de NPCF, heeft een nummer aan klachten over de zorg gewijd met feiten, ervaringen en meningen. Ook worden tips gegeven, zoals eerst bepalen wat men wil bereiken met de klacht en iemand meenemen bij gesprekken. Een klacht indienen over de zorg is ingewikkeld. De procedures verschillen per instelling en er zijn verschillende instanties waarbij u een klacht kunt indienen of melden, elk met zijn eigen regels. Voor een onafhankelijk advies en ondersteuning bij een klacht over de zorg verwijst de NPCF naar Zorgbelang.

Werk&Mantelzorg

De website www.mantelzorgenwerk.nl geeft informatie, tips en tools voor een mantelzorgvriendelijk personeelsbeleid. De combinatie werk en mantelzorg zou, zo vinden de initiatiefnemers, net zo ewoon en bespreekbaar moeten worden als de combinatie werk en de zorg voor kinderen. rganisaties die voldoen aan de aantal criteria krijgen een officiële W&M-erkenning, die ze in de
vorm van een embleem zichtbaar op hun pand en in hun communicatie mogen voeren. Inmiddels hebben 53 organisaties deze erkenning gekregen.

Volgens Van Yperen vallen succespraktijken en achterblijvende prestaties in de zorg voor jeugd onvoldoende op doordat de monitoring op resultaten gebrekkig is. Met de komende transitie van de jeugdzorg naar gemeenten bestaat het risico dat de versnippering in verbeterinitiatieven alleen maar toeneemt.

Met kennis oogsten

Tegen deze achtergrond pleit Van Yperen in zijn rede ‘Met kennis oogsten’ voor een meet- en verbeterbeweging in de dagelijkse praktijk van de hulpverlening, de betrokken organisaties en het gemeentelijk jeugdbeleid. De verbetering kan ‘van onderop’ komen, vanuit de praktijk maar remt de vooruitgang als het daartoe beperkt blijft. De echte vernieuwing schuilt in het formuleren van collectieve ambities, verbeteracties die gebaseerd zijn op nieuwe ideeën, praktijkervaring en landelijk beschikbare kennis over wat werk en monitoring van resultaten. Praktijkwerkers, hun organisaties en gemeenten moeten daarvoor flink aan de slag, aldus Van Yperen.

Leerstoel

De leerstoel ‘Monitoring en innovatie zorg voor jeugd’ is door het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) gevestigd bij de Rijksuniversiteit Groningen, op het domein van de Orthopedagogiek aan de faculteit Gedrags- en Maatschappijweten-schappen. Belangrijk doel van de leeropdracht is via onderzoek, onderwijs en samenwerking met het veld bij te dragen aan het realiseren van de benodigde meet- en verbeterbeweging.

Uit het dossieronderzoek naar vermijdbare schade in ziekenhuizen in 2007 bleek dat per jaar ngeveer 1735 patiënten potentieel vermijdbaar overleden. Daarom zijn de ziekenhuizen in 2008 begonnen de patiëntveiligheid te verbeteren met de implementatie van een veiligheidsmanagementsysteem (VMS) en verbeterprojecten. Binnen het VMS Veiligheidsprogramma ‘Voorkom schade, werk veilig’ werken ziekenhuizen aan verbeteringen op tien thema’s, zoals kwetsbare ouderen, het voorkomen van nierinsufficiëntie en medicatieverificatie bij opname en ontslag. Het NIVEL (Nederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg) en EMGO+ van VUmc evalueerden de implementatie van de thema’s van het veiligheidsprogramma in opdracht van de vier VMS-partners.

Grote verschillen

Veel ziekenhuizen zijn op de goede weg en over het algemeen is er vooruitgang geboekt op de tien thema’s, maar elk thema kent voorlopers en achterblijvers, waardoor de landelijke normen nog niet worden gehaald. Ziekenhuizen die op het ene thema heel goed scoren, scoren op een ander thema aak minder goed. Het blijkt erg moeilijk op meerdere thema’s goed uit de bus te komen.

Cijfers

‘Om de kwaliteit van zorg verder te kunnen verbeteren is cijfermatig inzicht nodig in het verloop van de verbetertrajecten. Veel ziekenhuizen beschikken niet zelf over resultaten op de vastgestelde procesindicatoren waardoor ze niet goed weten hoe ze ervoor staan’, stelt NIVEL-programmaleider professor Cordula Wagner. ‘Een voorbeeld: de voorlopers op het thema Kwetsbare ouderen passen de VMS aanbevelingen in 70-98% van de situaties toe, terwijl dit percentage bij de achterblijvers op 5% zit. Op het thema Nierinsufficiëntie scoren eigenlijk alle ziekenhuizen goed. Belangrijke waardes voor de patiënt worden bij de voorlopers in 100% van de situaties gemeten en tussen de 85% - 95% bij de 5 achterblijvende ziekenhuizen.’

Zorg op maat

Toch kan goede zorg wel degelijk afwijken van de norm. Als je ook zorg op maat wilt bieden, blijkt een norm van 100% vaak niet haalbaar. ‘Voor individuele patiënten is zorg die gemotiveerd afwijkt van de norm soms zelfs beter dan zorg volgens de norm’, beaamt Wagner. ‘Zorgprofessionals willen de best mogelijke zorg leveren. Zij hebben het gevoel dat ze dat ook doen, en dat ze maar af en toe afwijken van de norm. Maar uit onze metingen blijkt dat vaker wordt afgeweken van de norm dan ze denken. Als je dat kan laten zien in cijfers, raken professionals veel meer gemotiveerd om aan de verbetertrajecten mee te werken.’

Onderzoek

Per thema is onderzocht hoe de zorg aan patiënten is vormgegeven. De evaluatie bestond uit een combinatie van dossieronderzoek, observaties op afdelingen en operatiekamers, en interviews in 49 ziekenhuizen. Daarnaast is een analyse gemaakt van de bestaande registraties door NICE (Nationale Intensive Care Evaluatie) en PREZIES landelijk surveillance netwerk ziekenhuisinfecties.

‘De snelle groei van de collectieve zorguitgaven in Nederland kan worden afgeremd door nieuwe en bestaande zorg binnen het Basiszorgpakket systematischer en robuuster wetenschappelijk te toetsen. Daarnaast moeten prikkels in het zorgstelsel beter aansluiten bij de kerntaak van zorgaanbieders: het leveren van gezondheidswaarde aan patiënten.’ Dat advies heeft NFU-voorzitter Drs. Guy Peeters namens alle Nederlandse universitair medische centra overgebracht aan minister Schippers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. De minister had de sector in februari gevraagd mee te denken over hoe de uitgavengroei af te remmen.

Oorzaken van de snelle groei

De uitgaven voor de curatieve gezondheidszorg zijn in tien jaar bijna verdubbeld. Slechts 15 procent van die groei is toe te schrijven aan vergrijzing. Ziekenhuiszorg omvat ruim de helft van de curatieve zorg en groeit daarbinnen ook het hardst. Dat heeft twee oorzaken.

- Ons zorgstelsel is gebouwd op twee principes: ‘boter bij de vis’ (meer budget bij meer verrichtingen) en marktconcurrentie om de prijs per verrichting te drukken. Samen helpen ze wachtlijsten voorkomen, maar ze lokken ook het doen van méér verrichtingen uit.

- Op een enkele uitzondering na valt alle zorg verleend door medisch specialisten automatisch onder het Basiszorgpakket. Er is niet een voldoende robuust systeem om nieuwe zorg wetenschappelijk te toetsen en zo nodig de toegang tot het pakket te ontzeggen.

Eerst toetsen

Meer is niet altijd beter. Soms verleent het ziekenhuis zorg die de huisarts kan verlenen, zorg die niet past bij de diagnose of bij de wens van de patiënt of zorg die geen meerwaarde heeft in vergelijking met andere oplossingen of met niets doen. De NFU schat dat tien tot twintig procent van de huidige ziekenhuiszorg feitelijk geen ‘gezondheidswaarde’ aan patiënten biedt en adviseert om nieuw aanbod van ziekenhuiszorg eerst te toetsen alvorens die wordt toegelaten tot het basispakket.

Oplossingsrichtingen

De NFU geeft een aantal oplossingsrichtingen, zoals het verminderen van productiestimulerende prikkels en het introduceren van prikkels om onnodige zorg af te remmen (medisch specialisten in loondienst, patiëntgerichte zorgregistratie, patiënten ondersteunen in het vinden van onafhankelijke
informatie). Daarnaast moet de rol van wetenschappelijke toetsing in de samenstelling en de toepassing van het Basiszorgpakket worden vergroot. Er kan een ‘voorportaal’ voor het Basiszorgpakket worden gecreëerd, waarin nieuwe verrichtingen (inclusief medicijnen, diagnostiek en technologie) nog niet algemeen worden vergoed maar alleen aan patiënten die deelnemen aan robuust wetenschappelijk onderzoek. In een ‘achterportaal’ kunnen reeds bestaande verrichtingen worden getoetst, wat kan leiden tot verwijdering uit het pakket of beperking tot bepaalde indicatiegebieden of aanbieders.

Patiënten betrekken bij periodieke screening basispakket

De NFU adviseert Nederlandse én internationale wetenschappers te betrekken bij de periodieke screening van het basispakket. Ook patiëntervaringen dienen systematisch in zulke reviews te worden betrokken, want patiënten hebben eigen vensters op de toegevoegde waarde van gezondheidszorg.

‘Het onderzoek laat zien dat op dit moment veel patiënten om financiële redenen zorg mijden. olgens 63% van de huisartsen gebeurt dit meerdere keren per week of zelfs dagelijks (24%). Een zorgelijke ontwikkeling omdat dit schadelijk is voor de gezondheid van patiënten. Bovendien zorgt dit voor extra maatschappelijke kosten. Een veel genoemd voorbeeld is het niet afhalen van maagzuurremmers. Dit kan leiden tot maagbloedingen (en een dus vermijdbare operatie). Ook kiezen veel mensen ervoor om niet naar de psycholoog te gaan. Zij krijgen hierdoor niet de juiste hulp en lopen het risico langer langs de kant te staan. Met alle gevolgen van dien, voor de patiënt én voor zijn of haar omgeving’, aldus Steven van Eijck, voorzitter van de LHV.

Breed maatschappelijk probleem

Uit het onderzoek blijkt dat het om een breed maatschappelijk probleem gaat dat zich voordoet bij patiënten van alle leeftijden en bij alle ziektebeelden. Wel komt zorgmijden vaker voor bij lager en middelhoog opgeleiden dan bij hoger opgeleiden en vaker bij autochtonen dan bij allochtonen. Als een patiënt aangeeft geen geld te hebben om het doktersadvies op te volgen, wijzen huisartsen hun patiënten op de mogelijke effecten van hun keuze. Ook geeft 77 procent van de respondenten aan op zoek te gaan naar alternatieven, bijvoorbeeld door het inplannen van een extra controleafspraak voordat gekozen wordt voor niet vergoede zorg.

Groter gezondheidsrisico en hogere zorgkosten

Van Eijck: ‘Dit onderzoek bevestigt hoe belangrijk een drempelloze toegang tot de huisartsenzorg is, want hierdoor zijn we gelukkig in staat om de gezondheidsrisico’s in beeld te brengen en deze samen met de patiënt te bespreken. Zorgmijden is niet alleen slecht voor de gezondheid maar
leidt uiteindelijk vaak tot hogere zorgkosten, omdat er zwaardere ingrepen nodig zijn (in de tweede lijn). Kosten die de patiënt en wij als maatschappij juist willen vermijden.’ De LHV gaat de komende periode in gesprek met haar achterban en andere eerstelijns organisaties over de impact van deze cijfers en hoe hiermee om te gaan.

Top-5

De top-5 van adviezen die niet worden opgevolgd:

1.Naar een GGZ-instelling gaan (bijv. psycholoog)

2.Naar een eerstelijns zorgverlener gaan (bijv. fysiotherapeut)

3.Medicijnen afhalen

4.Lab-onderzoek laten doen

5.Aanvullend onderzoek laten doen (bijv. röntgenfoto’s)

Ongeveer 80% van de werkende mantelzorgers ervaart knelpunten bij het combineren van arbeid en zorgtaken, 40% zelfs regelmatig tot vaak. Om knelpunten op te vangen, kunnen mantelzorgers in Nederland een beroep doen op een aantal wettelijke(verlof)regelingen, zoals kortdurend en zorgverlof encalamiteitenverlof. Bijna de helft van de werkende mantelzorgers (47%) is echter niet op de hoogte van deze regelingen. Bijna een derde geeft aan de regelingen wel te kennen, maar er zelf nog nooit gebruik van te hebben gemaakt. Meer dan een vijfde deel (22%) van de werkende mantelzorgers is niet tevreden over de mogelijkheden die op zijn of haar werk worden geboden om werk en mantelzorg te combineren.

Bekendheid op het werk

Bijna een kwart van de werkende mantelzorgers geeft aan dat niemand op het werk (leidinggevende, collega’s en p&o) van de mantelzorgsituatie op de hoogte is. 30% geeft aan dat mantelzorg niet bespreekbaar is op het werk en meer dan 60% zegt dat mantelzorg op het werk wel bespreekbaar is, maar alleen wanneer zij het zelf aankaarten. Uit de open vragen blijkt dat er geen interesse en inlevingsvermogen is vanuit collega’s en directie en dat het lastig is het aan te kaarten in verband met de werkzaamheden en bezetting. Overigens is dit beeld onder niet-mantelzorgers vrijwel gelijk. 90% geeft aan dat er niet over mantelzorg gecommuniceerd wordt op het werk, terwijl 70% dit, naast faciliteiten voor mantelzorgers, wel heel belangrijk vindt.

Aanbevelingen

Als werkende mantelzorgers meer bekend zijn met de regelingen,en er ook gebruik van maken, zouden er minder knelpunten zijn bij het combineren van zorg en arbeid. Informeren van werkende mantelzorgers is daarom nodig. Niet in de laatste plaats door werkgevers. Een mantelzorgvriendelijk personeels-beleid, waaronder ook het maken van maatwerkafspraken en regelingen in de cao, levert immers een win-win situatie op voor werkgever en medewerker. Aandacht, begrip en ruimte voor (maatwerk) oplossingen dragen bij aan de werk-privé balans van de werkende mantelzorger. Zo blijven mantelzorgers gezond, vitaal en productief en gaan zij met plezier naar hun werk.

Toekomst

Van de werkende niet-mantelzorgers verwacht 40% in de toekomst geconfronteerd te worden met mantelzorgtaken. Een realistische verwachting, gezien de ontwikkeling dat de overheid steeds meer zorgtaken naar de burger wil verplaatsen. In 2015 zijn gemeenten zelf verantwoordelijk voor de zorg aan langdurig zorgbehoevenden. Zij willen de mogelijkheid krijgen om mensen die langdurige zorg aanvragen te verplichten om steun bij hun familie en vrienden te zoeken. Zover is het (juridisch) nog niet, maar we gaan zeker naar een maatschappij waarin mantelzorg steeds meer an de orde is. Daarom moeten werknemers beter voorbereid zijn, als ze zelf geconfronteerd worden met mantelzorgtaken.

Visie CNV

Hier ligt volgens CNV Dienstenbond ook een taak voor werkgevers. Onder goed werkgeverschap valt het actief voorlichten over de mogelijkheden voor verlof en maatwerk afspraken. En daarnaast het inbedden van mantelzorgafspraken in het beleid, zodat er niet ad hoc geïmproviseerd wordt. Ook moeten de cao-afspraken over mantelzorg beter gecommuniceerd worden op de werkvloer. CNV zet zich daarnaast in om meer van deze cao-afspraken te realiseren. In dat kader tekenen de bonden donderdag 6 juni het convenant mantelzorg met de stichting Werk&Mantelzorg, in het SER-gebouw in Den Haag.

Respondenten

In totaal hebben 1275 mensen de enquête ingevuld, waarvan 925 werkenden (72% van het totaal) en 379 werkende mantelzorgers (41% van het aantal werkenden). 80% van de ondervraagde werkende mantelzorgers geeft aan meer dan 12 maanden aaneengesloten zorgtaken te vervullen. 45% doet dat voor meer dan 8 uur per week; 20% zelfs voor meer dan twee volledige werkdagen per week.

De VNG verzamelt beleidsplannen, visiedocumenten, convenanten van gemeenten en gemeentelijke samenwerkingsverbanden rond de transitie. Zomaar wat voorbeelden: de gemeentelijke nota over de nieuwe aanpak van jeugdzorg van Amsterdam, de herijking van het CJG in Putten, buitenregionale plaatsing, het regionale visiedocument van de FoodValley en stukken over de stelselwijziging in regio Rijnmond. De resultaten vindt u in de VNG Databank Praktijkvoorbeelden.

Voorbeelden NJi

Het Nederlands Jeugdinstituut geeft praktijkbeschrijvingen van initiatieven voor de transitie en transformatie van de jeugdzorg. Voorbeelden zijn: de ouder- en kindadviseur die gezinnen ondersteunt, buurtteams die ambulante jeugdhulp verlenen zonder indicatie, en steunouders. Ook vindt u er voorbeelden hoe je de zorg & hulp regelarm en in samenwerking kunt organiseren.

Kan een gezin met een gehandicapt kind volgend jaar nog aanspraak maken op zorg uit de AWBZ? Kan iemand die nu zelf hulp inhuurt met een pgb daar straks nog steeds op rekenen? Kan een gemeente die krap bij kas zit, goede zorg garanderen voor een kwetsbare oudere? In een filmpje brengen de pgo-organisaties de vragen en situaties van een aantal mensen in beeld. De vragen staan symbool voor de zorgen die de organisaties hebben nu de langdurige zorg ingrijpend wordt veranderd.

Positionpaper

Patienten-, gehandicapten- en ouderenorganisaties hebben tijdens de hoorzitting op 17 mei hun reactie gegeven op de maatregelen die aangekondigd worden in de Kamerbrief ‘Hervorming van de langdurige ondersteuning en zorg’. De reactie van pgo-organisaties is verwoord in het positionpaper.

Brief
Op 10 juni spreekt de Vaste Kamercommissie VWS over de herziening van de langdurige zorg.Op 29 mei hebben de pgo-organisaties een brief gestuurd naar de Vaste Kamercommissie, waarin zij een overzicht geven van de belangrijkste punten uit hun eerdere reactie. Zo is het niet duidelijk welke zorg er straks beschikbaar is voor mensen die chronisch ziek, oud of gehandicapt zijn. Hoe gaan gemeenten straks invulling geven aan de zorg voor hun inwoners, en welke budgetten zitten er achter de loketten waar mensen straks terecht kunnen met een zorgvraag?

De informatiebehoefte bij burgers is laag: mensen weten niet wat ze niet weten en doen niets met onderwerpen die ze niet  raken. Maar niets doen is geen optie voor gemeenten. Mensen begrijpen dat ze meer zelf moeten doen, maar willen weten waar ze aan toe zijn. Sociale cohesie ontstaat niet vanzelf. Een gemeente kan dat stimuleren, door bijvoorbeeld initiatieven te faciliteren of door ruimtes beschikbaar te stellen.

Burgers voorbereiden

Wmo-raden en belangenbehartigers kunnen helpen om te zorgen dat de gemeentelijke basisstructuur tijdig op orde is. Zij kunnen erop letten dat het ondersteuningsaanbod aangepast wordt. Ook kunnen ze de invloed uitoefenen om te zorgen dat burgers op de hoogte zijn van wat er
speelt. Daarom is er een leidraad samengesteld over het voorbereiden van burgers op decentralisaties. Hoe zorg je dat dit onderwerp op de agenda komt te staan? Neemt de gemeente haar verantwoordelijkheid?

Van systemen naar mensen

De leidraad, een uitgave van het programma 'Aandacht voor iederen', is een hulpmiddel voor Wmo-raden en lokale en regionale belangenbehartigers om te kijken welke stappen er in hun gemeente gezet worden. De leidraad bevat aandachtspunten, praktische tips en goede voorbeelden die helpen om effectief invloed uit te oefenen zodat gemeente en maatschappelijke organisaties burgers goed voorbereiden om de komende decentralisaties.

Aandacht voor iedereen

Het programma ‘Aandacht voor iedereen’ ondersteunt Wmo-raden en lokale en regionale belangenorganisaties, zodat zij een stevige gesprekspartner kunnen zijn voor gemeenten en zorg- en welzijnsaanbieders.

Op www.verspillingindezorg.nl kan iedereen melding doen van verspilling en daarvoor eventueel oplossingen aandragen. Doel van het meldpunt is om inzicht te krijgen in waar verspilling voorkomt en welke mogelijke oplossingen hiervoor te bedenken zijn. Op basis van de meldingen die bij het meldpunt binnenkomen ondernemen de bewindslieden, samen met het veld, concrete acties om verspilling terug te dringen. Het meldpunt zal de hele kabinetsperiode geopend blijven.

Wie kan er melden en wat kunt u melden?

Iedereen kan melden. Het meldpunt is gericht op alle mensen die met de zorg te maken hebben, cliënten, patiënten, familieleden, mantelzorgers en zorgverleners. Elke vorm van verspilling in de zorg kan gemeld worden. Gedacht kan worden aan verspilling van geneesmiddelen of hulpmiddelen, verspilling binnen een zorgverleningstraject of binnen een zorginstelling. Kortom: alle zorgkosten die gemaakt worden, zonder dat het voor de cliënt of patiënt iets oplevert.

Wat gebeurt er met een melding?

Achter het meldpunt wordt een samenwerkingsverband van verschillende veldpartijen ingericht. Hieraan doen patiëntenorganisaties, mantelzorgers, artsen, apothekers, verpleegkundigen,  andere zorgverleners, zorgverzekeraars, werkgevers en producenten mee. Zij gaan zich, in vier themagroepen, ontfermen over de binnengekomen meldingen en zoeken naar concrete oplossingen. Twee themagroepen bijten het spits af: 1) Genees- en hulpmiddelen en 2) Langdurige zorg. Na de zomer zullen de themagroepen Geestelijke Gezondheidszorg en Ziekenhuiszorg van start gaan. Vanwege het verwachte grote aantal meldingen is het niet mogelijk elke melding individueel te behandelen. Daarom zullen alle meldingen die binnenkomen bij het meldpunt worden gecategoriseerd. Op die manier kan gekeken worden over welke soort verspilling de meeste meldingen gedaan worden. Daardoor kan gedurende de tijd blijken dat een bepaalde vorm van verspilling meer aandacht behoeft, of de ander juist minder.

Hoe blijft de melder op de hoogte van de vorderingen?

Iedereen die een melding doet bij het Meldpunt Verspilling in de zorg, doet dit anoniem. Daarom volgt er geen individuele terugkoppeling naar de melder. Wel kan de melder na de afronding van de melding zich inschrijven voor een nieuwsbrief om zo op de hoogte te blijven van hoe (met behulp van de meldingen) de verspilling in de zorg wordt teruggedrongen. Daarnaast zullen de bewindslieden de Tweede Kamer regelmatig informeren over de vorderingen. Voor sommige verspillingen is misschien geen oplossing mogelijk, bijvoorbeeld omdat de oplossing duurder is dan de verspilling zelf. Dat zal dan ook goed uitgelegd worden.

Iedere budgethouder die alleen begeleiding nodig heeft voor minder dan tien uur per week en geen andere zorg behoeft, verliest per 1 januari zijn pgb. Voor veel mensen is dit een ramp. Bij deze
maatregel komt elke keer weer de discussie wie je wel of niet mag inhuren van je pgb. Mag je bijvoorbeeld een familielid, een bekende of iemand zonder diploma inhuren?  Staatssecretaris Van Rijn spreekt in zijn brief over de toekomst van de langdurige zorg het verstrekken van een pgb onder ‘stringente voorwaarden’. Maar er wordt vaak zulke goede zorg geleverd door familie, bekenden en andere ongediplomeerden.

Oproep

Bent u één van de 42.000 budgethouders die door de 10-uursmaatregel zijn pgb verliest per 1 januari 2014?  En hebt u ongediplomeerde hulpverleners ingehuurd, bijvoorbeeld een familielid of iemand bij u in de buurt? Laat zien dat die hulp voor u onmisbaar is en stuur uw verhaal mét foto naar webmaster@pgb.nl. Daarbij gaat het vooral om de volgende vragen: Welke hulp krijgt u en waarom kan dat alleen via dezxe begeleider en niet via iemand anders? Per Saldo bundelt de reacties en zorgt dat deze tijdig voor het debat van 10 juni op de bureaus ligent van de staatssecretaris, ambtenaren en Kamerleden. Maak u zichtbaar voor het debat van 10 juni!

Armoede is een complex probleem. Mensen met beperkingen lopen extra risico’s, risicofactoren komen bij hen vaker voor dan bij andere mensen. ‘Sommige factoren hebben met de persoon zelf te maken, bijvoorbeeld het ontbreken van vaardigheden om zelfstandig een financieel huishouden te voeren. Maar ook de steeds ingewikkelder wordende samenleving speelt mee. Er wordt in die samenleving onvoldoende rekening gehouden met mensen die om wat voor reden dan ook niet mee kunnen komen in de ‘mainstream’. Een omgeving die continu verandert, nieuwe en aanvullende wetgeving invoert, heeft een stapelend effect op de inkomenspositie van mensen met beperkingen’, concludeert Martin Schuurman, één van de onderzoekers.

Aanbevelingen

De onderzoekers pleiten zij voor meer gemeentelijk aanbod voor structurele ondersteuning van mensen met beperkingen. Dat werkt preventief en voorkomt dat mensen in de schulden raken. Bijvoorbeeld het beschikbaar stellen van toegankelijke informatie, training in het omgaan met geld en het aanbieden van inkomensbeheer en schuldhulpverlening. Gemeenten kunnen mensen met weinig geld beter laten participeren, bijvoorbeeld via een kortingspas, gratis theaterkaartjes en het af en toe gratis openstellen van musea. Ook zorgaanbieders zouden zich meer moeten richten op het signaleren van en ondersteunen bij armoedeproblematiek. Geld en inkomen zouden een vast onderdeel kunnen zijn van begeleidingsgesprekken en ondersteuningsplannen. De onderzoekers hebben het initiatief genomen voor de website www.meedoenmetweiniggeld.nl. Hier vinden mensen met beperkingen tips en informatie over geldzaken.

Iedereen moet mee kunnen doen

Kalliope Consult, Vilans en Inclusie.nu hebben een verkennend onderzoek uitgevoerd naar armoede bij mensen met beperkingen. Het rapport van dit onderzoek is onlangs verschenen. In het rapport wordt uitgegaan van het model van inclusief burgerschap: iedereen in onze samenleving moet mee kunnen doen en iedereen hoort erbij. De centrale vraag van het onderzoek was welke gevolgen armoede van mensen met beperkingen heeft voor hun deelname aan de samenleving. Het onderzoek is mede mogelijk gemaakt door een financiële bijdrage van de Nederlandse Stichting voor het Gehandicapte Kind (NSGK), het revalidatiefonds, het Fonds verstandelijk Gehandicapten en het VSB Fonds.

Doosje van 100 voor 1 pleister
Naast het melden van ervaringen van verspilling, deden de deelnemers ook suggesties voor besparingen. 37% van de besparingsideeën heeft betrekking op medicijnen. Mensen vinden dat er onnodig vaak medicijnen worden weggegooid doordat deze in te grote hoeveelheden worden verstrekt. Soms zelfs ondanks dat patiënten aandringen op kleinere hoeveelheden. ‘Ik kreeg nieuwe medicijnen die waarschijnlijk heel vervelende bijwerkingen gingen geven. Ik kreeg ze toch voor drie maanden mee, in plaats van een maand proberen’, meldt iemand. Een andere deelnemer zegt: ‘Mijn zoontje gebruikt voor zijn nieraandoening 40 ml van een drankje dat maximaal een maand houdbaar is, maar we krijgen het steeds per 100 ml verstrekt. We gooien dus elke maand 50-70 ml weg!.’ En een van de deelnemers had één neussondepleister nodig, en moest een doos van 100 afnemen. 'Wat ik over had moest ik maar bewaren.'

Bestrijding fraude
Veelgenoemd zijn ook de voorstellen om fraude met declaraties tegen te gaan. Mensen stellen voor om declaraties via patiënten te laten verlopen, en om mensen beter inzicht te geven in het declaratieoverzicht. Ook meldt 14,1% van de deelnemers ideeën om efficiënter om te gaan met hulpmiddelen, bijvoorbeeld door ze te hergebruiken. Mensen vinden ook dat er geld bespaard kan worden als dokters beter luisteren naar patiënten en als de communicatie tussen zorgverleners verbetert. Een van de suggesties luidt: ‘Meer communicatie en meer luisteren naar een patiënt! Dit had de zorg alleen al op mij vele euro's gescheeld en mij veel geld, pijn en ellende.’

Meldpunt Besparingen in de zorg
De Chronisch zieken en Gehandicapten Raad, het Landelijk Platform GGz, Platform VG en patiëntenfederatie NPCF zijn het meldpunt Besparingen in de zorg in april gestart. De organisaties gebruiken de suggesties om input te leveren aan minister Schippers. Zij heeft de zorgpartijen opgeroepen om met haar mee te denken over mogelijke bezuinigingen. Het kabinet wil alleen al op het basispakket 1,5 miljard euro bezuinigen. De patiëntenkoepels vinden dat onhaalbaar en onnodig: zij willen dat er eerst gekeken wordt hoe geld bespaard kan worden door ondoelmatigheden in de zorg te bestrijden.

De inspectie verscherpt de handhaving om druk te zetten op de voortgang van de verbetering van het operatief proces. Uit calamiteitenmeldingen blijkt dat verwisselingen, ondanks alle veiligheidsmaatregelen, nog steeds regelmatig optreden. Ze zorgen voor onnodige, vaak ernstige schade aan patiënten. Het gaat om zogenoemde links-rechts-verwisselingen maar ook om implantatie van een verkeerde maat prothese of een ooglens met verkeerde sterkte.

Time out-procedure

De inspectie heeft in de afgelopen jaren, samen met de zogenoemde veldpartijen, veel aandacht besteed aan het voorkómen van de verwisselingen. Zo is de operatieve richtlijn verschenen waarin veiligheidsprocedures rond een operatie zijn beschreven. Eén daarvan is de time-outprocedure die direct voor elke operatie dient te worden uitgevoerd. Daarbij controleert het operatieteam vlak voor de ingreep aan de hand van een standaardvragenlijst of de juiste patiënt aan de juiste zijde wordt geopereerd.

IGZ doet direct zelf onderzoek

De inspectie zal bij een melding van een verwisseling niet meer het onderzoek afwachten dat ziekenhuizen of medische klinieken officieel zelf moeten uitvoeren, maar direct zelf onderzoeken of de procedure gevolgd is. Is dat niet het geval, dan zal de inspectie kijken of een tuchtrechtprocedure mogelijk is tegen de verantwoordelijke arts.

Naast vrijwel elke cliënt staat een mantelzorger met vaak een behoorlijke dosis ervaring. Mantelzorgers weten welke impact de ziekte of beperking voor de cliënt heeft. Zij weten ook wie hun naaste was voor het ziekteproces en kennen de context van de eigen omgeving. Verpleegkundigen, verzorgenden of helpenden kunnen deze ervaring gebruiken en aanvullen met eigen professionele vaardigheden. Deze samenwerking is lang niet altijd vanzelfsprekend en vraagt
een investering van beide kanten. Maar dat is zeker de moeite waard, omdat samenwerking de zorg voor de cliënt optimaliseert.

Test en tips

Zorgprofessionals kunnen online een test doen om te checken in hoeverre zij samenwerken met partners, ouders, kinderen of buren. Na invulling van de vragen verschijnt een persoonlijke uitslag. Zo kunnen zij zien of zij mantelzorgers en zorgvragers ondersteunen en of zij goed met hen afstemmen en samenwerken. Ook geeft Mezzo tips aan zorgprofessionals om mantelzorgers te ondersteunen.

In vergelijking met de landen om ons heen worden in Nederland relatief veel mensen in de duurdere specialistische zorg behandeld. Het gaat daarbij vaak om patiënten met lichte of middelzware klachten. De trend dat patiënten door huisartsen of psychologen te snel naar specialistische zorg worden doorverwezen, wordt met de nieuwe aanpak gekeerd. Er vindt een omslag plaats van zorg in instellingen naar zorg vanuit huis en van zware naar lichtere zorg. De huisarts wordt beter ondersteund en er wordt meer ingezet  op zelfmanagement. Deze omslag vindt op een voor de patiënt verantwoorde en zorgvuldige manier plaats.

Betere ondersteuning van de huisarts

De huisarts biedt persoonlijke en laagdrempelige zorg. Om te voorkomen dat mensen te snel doorverwezen worden naar een specialist, krijgt de huisarts extra geld dat hij flexibel in kan zetten om hulp in te roepen voor de behandeling van mensen met psychische problematiek. Bijvoorbeeld voor het inhuren van een praktijkondersteuner, het aanbieden van behandelingen via internet of voor de consultatie van een psychiater. In 2013 is hiervoor al € 7 miljoen extra beschikbaar gesteld. Door de nieuwe plannen komt hier in 2014 eerst € 25 miljoen en vanaf 2015 jaarlijks € 35 miljoen bij.

Hervorming van de GGZ

Op dit moment worden vanuit het basispakket voor alle patiënten maximaal vijf consulten bij een eerstelijns psycholoog vergoed. Vanaf 2014 komt deze beperking te vervallen. Hiervoor in de plaats komen vier zorgcategorieën. Deze vier categorieën vormen samen de nieuwe ‘Generalistische Basis GGZ.’ Patiënten met zwaardere psychische problematiek waarvoor de huidige 5 consulten niet toereikend zijn kunnen hierdoor binnen de basis GGZ behandeld worden, zonder meteen te worden doorverwezen naar gespecialiseerde zorg. Dit betekent dat de gespecialiseerde zorg zich op meer complexe patiënten kan gaan richten. Ook patiënten met stabiele chronische problemen kunnen binnen de basis GGZ worden behandeld.

Kinderen met een beperking kunnen in aanmerking komen voor AWBZ-zorg. Het gaat dan alleen om de extra  zorg die zij - vanwege hun handicap - nodig hebben. Dit is de 'bovengebruikelijke zorg'. Sinds 1 januari 2009 staat er in de Beleidsregels dat kinderen niet meer de volledige 'bovengebruikelijke zorg' krijgen geïndiceerd, maar dat hiervan een uur per dag wordt afgetrokken. Deze beleidsregel wordt ook wel de 'eigen risico-regel' genoemd.

Procedure

Belangenbehartiger.nl heeft eerder bij de Rechtbank Leeuwarden gesteld dat deze 'eigen risico-regel' in strijd is met de wet en zodoende niet mag worden toegepast. Belangenbehartiger.nl werd door de rechter in het gelijk. Het CIZ is in hoger beroep gegaan. Tijdens het hoger beroep heeft Belangenbehartiger.nl nauw samengewerkt met mr. Matthijs Vermaat van ‘Van de Woude de Graaf Advocaten.’ Op 1 mei 2013 heeft de Centrale Raad van Beroep - de hoogste bestuursrechter - in een tussenuitspraak bepaald dat het CIZ de beleidsregel niet mag toepassen.

Uitspraak

Volgens de CRvB zijn de Beleidsregels alleen bedoeld om de werkwijze van het CIZ vast te leggen. Ze regelen als het ware het beleid van de Minister. In de beleidsregels mogen geen bepalingen worden opgenomen die de aanspraak op zorg beperken, want dit mag alleen via een wettelijke regeling. Deze uitspraak heeft tot gevolg dat zowel het CIZ als Bureau Jeugdzorg (BJZ) de eigen risico-regel niet meer mogen toepassen.

Bezwaar

Heeft het CIZ of BJZ de beleidsregel toch doorgevoerd en is de termijn om bezwaar aan te tekenen nog niet verstreken? Dan is het verstandig om meteen bezwaar te maken. Belangenbehartiger.nl kan u hierin adviseren. Is de termijn om bezwaar te maken verstreken, terwijl de indicatie nog (lange tijd) doorloopt? Dan is het misschien mogelijk om - op grond van veranderde omstandigheden - een her-indicatie aan te vragen. Hieraan zijn enkele voorwaarden verbonden. Het is raadzaam om u vooraf goed te laten informeren door bijvoorbeeld MEE, Per Saldo of uw eigen patiënten- en/of cliëntenorganisatie.

Belangenbehartiger.nl

Belangenbehartiger.nl heeft zich als juridische adviesbureau gespecialiseerd op het terrein van de AWBZ, Wmo en jeugdzorg. Belangenbehartiger kan u ondersteunen bij bezwaar- en (hoger) beroepsprocedures.

Het nieuwe jeugdstelsel gaat op 1 januari 2015 in werking. Voor kinderen en gezinnen die voor die datum reeds zorg ontvangen is geregeld dat zij in 2015 zorg blijven krijgen van dezelfde aanbieder. Kinderen in pleegzorg kunnen gewoon bij dezelfde pleegouders blijven, ook na 2015. Rijk, VNG en IPO hebben afgesproken welke stappen worden doorlopen om continuïteit van zorg te realiseren en de frictiekosten te beperken. Voor 31 oktober 2013 worden in dat kader in alle  samenwerkingsregio’s transitie arrangementen gemaakt, gemeenten stellen dit arrangement op in overleg met de huidige financiers (provincies en verzekeraars) en de relevante aanbieders. De onafhankelijke Transitiecommissie Stelselherziening Jeugdzorg -onder leiding van Leonard Geluk - rapporteert aan Rijk en VNG of de gemaakte afspraken voldoen. Als die commissie constateert dat de continuïteit van zorg niet lijkt te worden gerealiseerd, zal het Rijk een aanwijzing geven aan de betreffende regio. Deze aanwijzing houdt in welke transitieafspraken gemeenten onderling en met aanbieders verplicht zijn uit te voeren.

Transitieplan

Het transitieplan beschrijft de activiteiten, mijlpalen en verantwoordelijkheids-verdeling met etrekking tot zaken die nodig zijn voor het nieuwe stelsel zoals wetgeving, overgangsmaatregelen, beleidsinformatie, kwaliteit en toezicht. Daarnaast geeft het plan aan hoe Rijk en VNG de transformatie van de zorg zullen ondersteunen en faciliteren. Op weg naar het nieuwe stelsel blijven Rijk, VNG en IPO met elkaar overleggen over de voortgang van het transitieplan zodat er zonodig bijgestuurd kan worden.

Wetgeving

De Jeugdwet waarin het nieuwe jeugdstelsel wettelijk wordt geregeld, ligt nu bij de Raad van State voor advies. Van Rijn en Teeven zullen het wetsvoorstel naar verwachting nog voor de zomer anbieden aan de Tweede Kamer. Zij hopen op een voorspoedige behandeling zodat het wetsvoorstel uiterlijk 1 januari 2014 gepubliceerd kan worden.

In 2012 bedroegen de uitgaven aan de gezondheids- en welzijnszorg 92,7 miljard euro. Dit is 3,7%meer dan in 2011. Vooral de uitgaven aan de vanuit de AWBZ gefinancierde langdurige zorg stegen sterk in 2012. In de jaren 2010 en 2011 namen de zorguitgaven met gemiddeld 3,2% per jaar toe. Dit blijkt uit nieuwe voorlopige cijfers van het CBS. Het aandeel van de zorguitgaven in het bruto binnenlands product (bbp) steeg van 14,8 % naar 15,4 %. Per hoofd van de bevolking bedroegen de uitgaven € 5,535 (in 2011 € 5,355)

AWBZ-gefinancierde zorg

De uitgaven aan ouderenzorg en gehandicaptenzorg stegen fors met ruim 10%. Voor langdurige zorg zijn in 2012 extra financiële middelen beschikbaar gesteld. Bovendien kregen naar verhouding meer mensen een indicatie voor een zwaardere vorm van zorg.

GGZ

Na jaren van toename bleven de uitgaven aan geestelijke gezondheidszorg in 2012 ongeveer gelijk. Het via de basisverzekering bekostigde geneeskundige deel van de geestelijke gezondheidszorg liet een daling van de uitgaven zien.

Ziekenhuizen en medisch specialisten

De uitgaven aan ziekenhuizen en praktijken van medisch specialisten stegen in 2012 met 5,6%. Deze uitgaven vormen ruim een kwart van de totale uitgaven aan zorg. De stijging komt deels doordat met ingang van 2012 een groep dure geneesmiddelen naar het ziekenhuisbudget is
overgeheveld.

Geneesmiddelen

Mede als gevolg hiervan is aan geneesmiddelen die verstrekt worden door openbare apotheken en drogisten bijna 7% minder uitgegeven in 2012.

Huisartsenzorg

Na een sterke groei in 2011 namen de uitgaven aan huisartsenzorg in 2012 af met ruim 2%. Dit komt vooral door een daling van de inschrijftarieven en de tarieven van bijzondere verrichtingen. De uitgaven aan de zogenaamde ketenzorg zijn hier niet bij inbegrepen.

Tandheelkundige zorg

Aan tandheelkundige zorg is in 2012 bijna 5%  meer uitgegeven. Hier liggen vooral hogere tarieven aan ten grondslag.

Aan de hand van praktijkvoorbeelden laat van Boxtel zien dat intransparante systemen en procedures in de gezondheidszorg ervoor zorgen dat het steeds moeilijker wordt om aan klanten uit te leggen waar zij precies voor betalen als zij gebruik maken van zorg. Hij pleit in zijn presentatie voor meer klantgerichtheid, transparantie en eenvoud in de gezondheidszorg.

Enkele citaten

- 'Mensen raken door dit soort berichten steeds kritischer en meer vervreemd van hun rekening. Dat ondermijnt hun vertrouwen in de zorg en zorgverzekeraars. Dit is een gezamenlijk probleem dat we dan ook samen moeten aanpakken!’

- ‘Het mag niet zo zijn dat we het niet meer kunnen uitleggen. We moeten de klant weer laten weten wat hij kan verwachten en wat hij daarvoor betaalt.’

- ‘We moeten laten zien waar het geld in de zorg blijft. En dat het goed en zinnig wordt besteed. Weg met de vervreemding in de zorg. Terug naar de eenvoud, terug naar de klant!’

Verbeterpunten

Van Boxtel noemt in zijn presentatie vijf concrete verbeterpunten.

- Verbetering van de bekostigingssystematiek.

Het huidige system leidt niet alleen tot onduidelijkheid voor de klant, maar ook tot verschrijvingen en mogelijkheden voor upcoding. Zorgverleners moeten betaald krijgen voor geleverde zinnige zorg.

- Begrijpelijke rekeningen.

Het huidige systeem is bijna niet uit te leggen aan de klant.

- Maandelijkse of driemaandelijkse afrekeningen.

Nu wordt gewerkt met lange termijnen van soms wel drie jaar.

- Tijdige contractering.

De klant moet duidelijkheid hebben over de kosten, maar ook over de zorg.

- Perverse prikkels uit het system halen door scherpere indicaties en meer aandacht voor doelmatigheid, therapietrouw en preventie.

Mensen met een chronische ziekte of beperking werken veel minder dan anderen. Wat hebben zij nodig om ook goed mee te kunnen draaien op de arbeidsmarkt? Is de zorg wel ingesteld op patiënten met betaald werk? Een op de vijf chronisch zieken zonder werk zou graag een betaalde baan hebben. Vanwege hun ziekte of beperking kunnen de meesten niet fulltime werken en het zou makkelijker voor ze worden met flexibele werktijden, werk dicht bij huis, thuis werken, een aangepaste werkplek, een aangepast takenpakket of extra scholing. De NIVEL-kennissynthese draagt vier voorwaarden aan voor overheid, werkgevers, chronisch zieke werknemers en hun zorgverleners om de arbeidsparticipatie van chronisch zieken te verbeteren: voorkom uitval, zoek samen naar passende oplossingen, stel je actief op, en plan zorgafspraken efficiënt.

Op de agenda

Het beleid van overheid en werkgevers moet er nog meer op zijn gericht uitval uit het arbeidsproces te voorkomen. Werknemers met een chronische ziekte of beperking kunnen samen met hun werkgever oplossingen bespreken die het makkelijker maken het werk vol te houden. Zij kunnen dit zelf aankaarten. Maar ook in de zorg zou het werk van de patiënten op de agenda moeten komen. Logistiek en planning van doktersbezoek, controles en onderzoeken zijn voor mensen met een chronische aandoening of beperking soms lastig te combineren met werken. Poliklinieken zijn nog veel minder ingesteld op werkende patiënten dan bijvoorbeeld de supermarkt met zijn ruime openingstijden.

Uitgangspunt

Om meer chronisch zieken aan het werk te krijgen en te houden moeten overheid, werkgevers, chronisch zieken en zorgverleners dus de handen ineen slaan. NIVEL-programmaleider Mieke Rijken: ‘Ruim een kwart van de Nederlanders heeft een chronische aandoening. Werken met een chronische aandoening moet normaal worden. Veel mensen met een chronische ziekte die nu niet werken, zouden dat wel graag willen. Maar dat gaat natuurlijk niet vanzelf. Veel partijen hebben daar een taak in, maar het is degene met de chronische ziekte of beperking zelf die het beste weet wat hij of zij nodig heeft om mee te kunnen doen op de arbeidsmarkt. Dat moet het uitgangspunt zijn.’

De gemeenteraadsverkiezingen vinden plaats in maart 2014. In sommige delen van het land zijn er eind 2013 al verkiezingen vanwege gemeentelijke herindelingen. Veel partijen werken daarom nu al aan hun verkiezingsprogramma's. Zeker met het oog op de komende decentralisaties is het goed om nu al bij de lokale partijen aandacht te vragen voor de wensen en behoeften van mensen met een beperking in uw gemeente. Hoe kijken zij aan tegen een inclusieve samenleving en hoe willen zij met hun beleid rond Wmo, Participatiewet en jeugdzorg ervoor zorgen dat mensen met een beperking, net als andere mensen, gewoon mee kunnen doen?

Handreiking

Op verzoek van het programma Aandacht voor iedereen is een hand-out gemaakt over het beïnvloeden van beleid rond de gemeenteraadsverkiezingen. De handreiking laat onder meer zien wat belangenbehartigers en Wmo-raden kunnen doen om invloed uit te oefenen op de verkiezingsprogramma's.

Mensen met ernstige psychiatrische aandoeningen die niet in een zorginstelling verblijven, vormen een kwetsbare groep. Zij kampen vaak met problemen op verschillende gebieden: wonen, werken, gezondheid, inkomen of relaties. Sommigen mijden de hulpverlening. Juist voor deze zorgmijders met ernstige psychiatrische aandoeningen is het essentieel dat de (psychiatrische) hulpverlening is geïntegreerd in de keten van maatschappelijke zorg. Hiervoor is intensieve samenwerking nodig tussen alle betrokken zorgverleners, maatschappelijke organisaties, zorgverzekeraars en gemeenten.

Samenwerking en integrale zorg

Uit onderzoek van de inspectie blijkt dat centrumgemeenten, GGZ-instellingen en GGD’en zich gezamenlijk inzetten voor deze kwetsbare groep. In veel regio’s zijn er samenwerkingsafspraken over het bereiken en begeleiden van deze groep. De inspectie is onder de indruk van de snelheid waarmee de GGZ regionale, ambulante teams vormt die integrale zorg bieden aan mensen met ernstige psychiatrische aandoeningen, in hun eigen omgeving.

Verbeteringen nodig

Er zijn echter ook verbeteringen nodig. Nog niet in elke regio zijn er voldoende van dergelijke teams. Ook ontbreken in sommige regio’s afspraken tussen centrumgemeenten, GGD’en en GGZ-instellingen over bijvoorbeeld tijdige signalering en zorgverlening aan zorgmijders met ernstige psychiatrische aandoeningen.De betrokken partijen zetten zich hiervoor gezamenlijk in, waardoor de hulpverlening integraal kan worden aangeboden. In diverse regio’s ontbraken echter afspraken of golden de afspraken niet voor de gehele regio. De inspectie zal deze regio’s in de eerste helft van dit jaar opnieuw bezoeken om de stand van zaken te toetsen.

Het rapport van CVZ is een volgende stap in een verkenning van VWS of het criterium lage ziektelast een geschikte basis kan zijn voor het nemen van pakketmaatregelen. In de CVZ-rapportage zijn de kosten en de ziektelast in beeld gebracht van uiteenlopende ziektebeelden, zoals griep, longontsteking, (acute) urineweginfecties, ADHD en gehoorstoornissen. Het CVZ zegt daarmee overigens niet dat behandeling van deze aandoeningen uit het basispakket moet. Sterker nog, het CVZ adviseert de minister om eerst de maatschappelijke en medische consequenties van een eventuele pakketverkleining in kaart te laten brengen. 'Het is goed mogelijk dat zo'n nadere beoordeling leidt tot een advies om van een beperking van de aanspraak af te zien.'

Overleg met veldpartijen

De minister is ook met 'veldpartijen', waaronder de genoemde PG-organisaties, in gesprek over de invulling van bezuinigingen op het basispakket per 1 januari 2015. Volgens het regeerakkoord moeten bezuinigingen op het pakket 1,5 miljard euro opleveren. De minister wil de voorstellen van de veldpartijen uiterlijk 1 september te ontvangen. Op basis van die voorstellen en de rapporten van het CVZ zal zij in het voorjaar van 2014 een beslissing nemen over wijzigingen in het basispakket. Daarom onthoudt zij zich op dit moment van een standpuntbepaling over bijgevoegde CVZ-rapportage.

Standpunt PG-organisaties

De PG-organisaties hebben in een eerste overleg met de minister benadrukt dat een bezuiniging van 1,5 miljard op het pakket de toegang en betaalbaarheid van zorg onder druk zet. Pakketvoorstellen pakken bovendien de werkelijke oorzaken van de kostenstijging in de zorg niet aan. Meer dan nu het geval is zal gestuurd moeten worden op de kwaliteit van zorg en het terugdringen van ondoelmatigheden. Dit kan door uit te gaan van het principe van stepped care: goedkoop waar het kan, duur waar het moet. Ook zal kritisch gekeken moeten worden naar de grote verschillen die er bestaan tussen zorgaanbieders in het soort en aantal behandelingen en tarieven die hiervoor berekend worden. Meer nadruk op de eerstelijns zorg en de mogelijkheden om overaanbod in bepaalde sectoren terug te dringen zijn wat ons betreft een belangrijke inbreng in het gesprek met de minister.

Bedenkingen ziektelast benadering

De PG-organisaties benadrukken dat pakketbeheer op basis van het beginsel ziektelast niet bijdraagt aan het realiseren van goed pakketbeheer. Wij verwachten dat de ziektelast benadering binnen het pakket op termijn kan leiden tot een kostenverhogend effect door uitgesteld medisch handelen of 'upcoding'. Daarnaast zijn er vraagtekens te zetten bij de methode van het bepalen van de ziektelast, met name voor mensen die meerdere aandoeningen hebben. Tenslotte: de betekenis van het begrip ziektelast is zeer relatief wanneer maatschappelijke effecten, zoals bijvoorbeeld die op sociale contacten of arbeidsparticipatie, niet mee worden gewogen.

Uitvoerbaarheid in gedrang

Het belangrijkste kritiekpunt van de patiënten-, gehandicapten- en seniorenorganisaties CG-raad, Per Saldo, Anbo, Platform VG, MEE Nederland en NPCF is dat de inrichting van het nieuwe stelsel toch vooral door bezuinigingsdoelstellingen lijkt ingegeven. De bezuinigingen op dagbesteding, persoonlijke verzorging en thuishulp worden uitgesteld tot 2015. Dat geeft gemeenten wat meer tijd. Maar gemeenten zijn onvoldoende voorbereid en kunnen met dit budget niet de hele groep goed bedienen. Het tempo van de decentralisaties is hoog, waardoor de uitvoerbaarheid in het gedrang kan komen. Vooral omdat de staatssecretaris onduidelijk blijft over de consequenties voor cliënten.

Verwarrende situaties

Qua organisatie van de zorg hebben de patiënten-, gehandicapten- en ouderenorganisaties ook hun bedenkingen. Het onderbrengen van thuisverpleging in de Zorgverzekeringswet, terwijl verzorging onder de Wmo valt, kan verwarrende situaties opleveren. Bijvoorbeeld als iemand eerst verzorging nodig heeft (gemeente), daarna enige tijd een combinatie van verpleging en verzorging (zorgverzekeraar) en dan weer terug valt op alleen verzorging (gemeente). Bovendien vragen zij zich af of de kwaliteit van de verzorging in de Wmo voldoende geborgd is. En voor budgethouders is het nog maar helemaal de vraag hoe zij dit thuis kunnen gaan oplossen.

Onduidelijkheid over maatwerk

Verder geeft de staatssecretaris niet duidelijk aan hoe hij ervoor wil zorgen dat mensen echt maatwerk in zorg en ondersteuning krijgen. Het doel van het gesprek waarin de aanvraag wordt behandeld (het zgn. keukentafelgesprek), wordt niet duidelijk omschreven. Dit biedt onvoldoende garanties. De patiënten-, gehandicapten- en seniorenorganisaties willen dat duidelijk is dat gemeenten zich moeten houden aan het compensatiebeginsel uit de Wmo. Dit beginsel zegt dat beperkingen in het dagelijks leven moet worden gecompenseerd. Wel positief is dat bij het gesprek een onafhankelijke cliëntondersteuner kan worden ingezet. Daarvoor is het nodig dat deze basisvoorziening op alle levensdomeinen wettelijk wordt gegarandeerd.

Eigen verantwoordelijkheid mogelijk maken

De staatssecretaris wil dat mensen meer eigen verantwoordelijkheid nemen. Dit kan echter alleen als de gemeenten en de overheid dit ook mogelijk maken. Door goede ondersteuning van burgers en hun mantelzorgers. En bijvoorbeeld door gebouwen, openbare ruimte en vervoer goed toegankelijk te maken voor mensen met een beperking. Dit is men ook verplicht op grond van het VN-verdrag over de rechten van mensen met een handicap.

Negatieve koopkrachteffecten

Groot punt van zorg is de inkomenspositie van mensen met een beperking. Veel financiële compensatieregelingen voor hen gaan verdwijnen, hoewel wel iets verzacht ten opzichte van het regeerakkoord. Dat heeft heel grote koopkrachteffecten, tot honderden euro's per maand. Van Rijn halveert het budget voor een nieuwe inkomensondersteuningsregeling en laat gemeentes helemaal vrij hoe ze het verder willen besteden binnen het 'sociale domein'. De patiënten en cliëntenorganisaties vinden het belangrijk dat deze bijdragen ook ten goede komen aan inkomensondersteuning (ook voor mensen in een instelling) en niet alleen gaan naar bv. de tekorten in de SW.

Dit is een gezamenlijk bericht van CG-Raad, Platform VG, Per Saldo, MEE Nederland, NPCF en ANBO. De patiënten-, gehandicapten- en seniorenorganisaties zullen in de aanloop naar het Kamerdebat over de brief van Van Rijn met een uitgebreide reactie komen.

Ouderen in de leeftijd 70+ bezoeken samen met de projectleider vijf zorgorganisaties in Amsterdam en Diemen. De ouderen krijgen vooraf een training. Zij onderzoeken zaken als leefbaarheid, voeding, communicatie, bejegening en dagbesteding. Ze praten daarover met de bewoners,
cliëntenraadsleden en medewerkers. Daarbij letten zij vooral op wat goed gaat. De insteek van de bezoeken is om het management en de cliëntenraad van de instelling te inspireren goede voorbeelden van andere zorginstellingen over te nemen. De resultaten worden gebundeld en verspreid, zodat de zorginstellingen van elkaar kunnen leren.

Er is een regioplan ‘Goedleven’ opgesteld met vier thema’s:

- Gezond blijven: risicogedrag voorkomen. Mensen zijn zelf verantwoordelijk voor hun gezondheid.

- Zelf blijven doen: optimale ondersteuning van kwetsbare groepen met eigen regie en eigen omgeving als uitgangspunt.

- Behandelen: doelmatig, effectief, klantgericht en veilig.

- Geen verspilling van middelen: afstemming rondom medicatie, hulpmiddelen en diensten zoals vervoer.

Binnen deze thema’s worden projecten uitgevoerd waar meerdere organisaties bij betrokken zijn.

Onder de ondertekenaars zijn ouders, gezondheidszorgpsychologen, directies en raden van bestuur van bijna alle grote instellingen voor jeugd-ggz, hoogleraren, sociotherapeuten, orthopedagogen, leerkrachten, kinderpsychiaters, psychologen. Allemaal mensen binnen en buiten de jeugd-ggz die weten waar het om gaat en massaal hun zorg uitspreken.

Huidige systeem

Jaarlijks komen 175.000 kinderen in aanraking met de tweedelijns jeugd-ggz. Dat is ongeveer 5% van alle kinderen en jeugdige onder de achttien jaar. Ongeveer 5000 kinderen worden klinisch behandeld. De jeugd-ggz werkt vanuit de geïntegreerde kennis van geneeskunde psychologie en
orthopedagogiek. Het huidige systeem van jeugd-ggz maakt het volgende mogelijk: klinische behandelingen, kwaliteitsbewaking, richtlijnontwikkeling en implementatie, farmacotherapie-commissies, kenniscentrum jeugd-ggz, het organiseren van de acute hulp (inclusief 7 keer 24 uurs-dienst),  continuïteit naar de volwassenenzorg en naar de somatische zorg, werken binnen de wetgevende structuur zoals WGBO, BIG, BOPZ. en een uniform vergoedingensystematiek (DBC).

De proeftuin-status betekent dat het project Slimmer met Zorg ondersteuning krijgt vanuit het ministerie. Het innovatieve project, dat de komende vijf jaar zal worden uitgevoerd, is een samenwerking tussen Zorgbelang Brabant, zorgverzekeraars CZ en VGZ en twee regionale zorggroepen. Doel van het project is betere zorg voor een lagere prijs. De verwachting is dat de
resultaten een bijdrage kunnen leveren aan het betaalbaar houden van de zorg in Nederland.

Doelstellingen

Slimmer met Zorg streeft drie belangrijke doelen na: kwaliteit, betaalbaarheid en toegankelijkheid van de zorg. Manieren om dit te bereiken zijn onder andere het verplaatsen van eenvoudige behandelingen uit het ziekenhuis naar de huisartsenpraktijk, meer zelfmanagement en eigen regie voor de patiënt, meer preventieve activiteiten, en medisch onderzoek dichter bij huis en beter op elkaar afgestemd.

Toekenning opent deuren

Van de besparingen die naar verwachting met het project Slimmer met Zorg gerealiseerd kunnen worden, ontvangen zowel de deelnemende partners als de verzekerden een deel. Als het project slaagt draagt het bij aan het betaalbaar houden van de premie. 'We zijn verheugd met het oekennen van de proeftuin-status door het ministerie, aldus Johan van Zeelst, lid van de stuurgroep Slimmer met Zorg. Het opent deuren richting alle andere zorgaanbieders, lantenvertegenwoordiging en gemeente om zich aan te sluiten.'

Jacques Loomans, directeur Zorgbelang Noord-Holland: 'De burger is de grote winnaar van deze samenwerking. Betere zorg, meer eigen kwaliteit van leven en meer gezondheid en daardoor minder stijging van de zorgkosten. Dit zijn allemaal doelen waar de burger letterlijk en figuurlijk beter van wordt. En daar zetten wij ons als Zorgbelang Noord-Holland iedere dag met hart en ziel voor in.'

Initiatiefnemers

De initiatiefnemers van Samen Sterker in Zorg zijn huisartsenorganisatie HONK, Medisch Centrum Alkmaar, Starlet Diagnostisch Centrum, GGZ Noord-Holland Noord, zorgverzekeraar Univé Zorg en patiëntenorganisatie Zorgbelang Noord-Holland. Zij werken al op diverse terreinen samen met andere zorgpartijen en gemeenten in de regio. Partijen streven gezamenlijk naar zorgverbetering door dit in een zo vroeg mogelijk stadium en zo dicht mogelijk bij de patiënt te organiseren. Hierdoor blijven mensen langer gezond en kunnen de premies binnen de gezondheidszorg betaalbaar worden gehouden.

Zorg dichtbij, zelfmanagement en eigen regie

Samen Sterker in Zorg staat voor betere aansluiting van de zorg op de behoeften en mogelijkheden van de patiënt. Dit wordt onder meer gerealiseerd door het verplaatsen van eenvoudige behandelingen uit het ziekenhuis naar de huisartsenpraktijk. Naast medisch onderzoek dichter bij huis worden belangrijke stappen gezet op het gebied van zelfmanagement en eigen zorgregie door de patiënt. Verder staat ook het beter op elkaar afstemmen van preventieve activiteiten hoog op de regionale zorgagenda.

Voorbeeldfunctie

Samen Sterker in Zorg heeft door de erkenning een belangrijke voorbeeldfunctie voor de toekomstige inrichting van de zorg in Nederland: betaalbaar, van goede kwaliteit en gericht op gezondheid met en voor de patiënt. Essentieel onderdeel van Samen Sterker in Zorg is de
afspraak om de behaalde besparingen te verdelen tussen de zorgverleners, de zorgverzekeraar en diens verzekerden. Op die manier ontstaat een goede stimulans om een andere manier van werken door te voeren.

De deelnemers willen met dit project de kostenstijging in de zorg een halt toeroepen en mogelijk zelfs terugdringen. Tevens wordt meer gekeken naar wat de patiënt echt nodig heeft en op welke plek en door welke zorgverlener die juiste zorg geboden kan worden. Doel is het ontwikkelen van een toekomst-bestendige integrale populatie-gebonden aanpak van de gezondheidszorg in Oostelijk Zuid-Limburg. Deze aanpak moet leiden tot kwalitatief goede zorg en gezondheid en beperking van de groei van zorgkosten.

Eerste fase

Mijn Zorg kenmerkt zich in de eerste fase door een pragmatische aanpak in twee pilots: een zogenoemd Eerste Lijns Plus-centrum in Kerkrade en een pilot van 14 grote huisartsenpraktijken verspreid over de hele regio. In dit concept zullen laagcomplexe verrichtingen, eerstelijns diagnostiek en chronische zorg onder regie van de huisartsen op een patiëntgerichte en (kosten)effectieve wijze verricht worden. Deze werkwijze wordt ingericht in samenwerking met de tweede lijn, de verpleeg- en verzorgingshuizen, de desbetreffende gemeenten in de regio eventuele instellingen of organisaties op wijkniveau.

Proeftuin en pilot

De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft het project Mijn Zorg aangewezen als proeftuin. Daarnaast heeft Oostelijk Zuid-Limburg ook een pilot status gekregen, gericht op substitutie van specialistische tweedelijns zorg naar eerstelijns wijkzorg en op verstandig aanvragen van aanvullende onderzoeken in samenwerking met andere zorgprofessionals. Deze pilot zal uitgevoerd worden in veertien huisartsenpraktijken. Door de aanwijzing door de minister als proeftuin en pilot kan het project Mijn Zorg rekenen op ondersteuning in die zin dat het project landelijk wordt gefaciliteerd en gemonitord. Op die manier wil de minister inzicht krijgen in succes- en faalfactoren.

De hervormingen zijn nodig omdat de eisen die aan de organisatie van de langdurige zorg zijn gesteld, veranderen. Mensen willen zo lang mogelijk zelfstandig thuis kunnen wonen en niet eenzaam zijn. In de visie van de staatssecretaris zal er vaker een beroep worden gedaan op het eigen sociale netwerk van mensen. Indien nodig zijn thuiszorgvoorzieningen via de gemeente beschikbaar. En als het thuis wonen niet meer haalbaar is, dan moet er goede zorg in een instelling zijn waar oog is voor het individu en de kwaliteit van leven.

Houdbaar en betaalbaar

Hervormingen in de langdurige zorg zijn noodzakelijk, omdat bij de huidige uitgavengroei het stelsel financieel onhoudbaar is. De AWBZ heeft een sterke groei van de uitgaven gekend van €275 miljoen bij aanvang naar € 25,1 miljard in 2011. De groei van de AWBZ kosten is drie keer zo hoog als bruto nationaal product. Door de maatregelen van het kabinet wordt de groei afgevlakt in de periode 2014-2017 en blijft de langdurige ondersteuning en zorg beter houdbaar voor toekomstige generaties. Conform het Regeerakkoord leidt de hervorming tot structureel minder uitgaven ter grootte van €3,5 miljard. 

Meer voor elkaar zorgen

De hervorming van de langdurige zorg kan niet los worden gezien van de wijze waarop mensen in Nederland samen leven. Niet terug naar de tijd dat participatie afhankelijk was van liefdadigheid, maar ook niet naar een samenleving, waarin het tegengaan van eenzaamheid afhankelijk is van betaalde en verzekerde zorg.

Dialoog met partijen

Het kabinet is zich ervan bewust dat een hervorming van de langdurige ondersteuning en zorg op een zo groot mogelijk draagvlak moet steunen. Om die reden is er bij de uitwerking van het regeerakkoord intensief gesproken met cliëntenorganisaties, zorgaanbieders, zorgverzekeraars, gemeenten, werkgevers en werknemers, deskundigen en politieke partijen. Deze dialoog heeft geleid tot maatregelen voor een verantwoorde hervorming van de langdurige ondersteuning en zorg. Met werkgevers en werknemers (uitgezonderd Abvakabo) zijn zorgafspraken gemaakt. Het verleg met de partijen zal in de toekomst worden voortgezet.

Samenvatting maatregelen langdurige ondersteuning en zorg per 2015

In de nieuwe Wmo:

• wordt mogelijk gemaakt dat meer mensen  an nu met ondersteuning en zorg thuis kunnen blijven wonen

• zijn gemeenten verantwoordelijk voor ondersteuning van burgers, zodat die kunnen participeren. Deze ondersteuning is voor verschillende doelen beschikbaar, zoals verzorging, begeleiding en participatie

• blijft meer budget beschikbaar dan eerder voorzien, zodat gemeenten op maat huishoudelijke ondersteuning kunnen bieden: 60% (€530 mln extra) in plaats van 25% van het budget

• komt een recht op het persoonsgebonden budget, onder stringente voorwaarden en fraudebestendig

• wordt er €50 miljoen uitgetrokken om sociale wijkteams in te richten

• blijft cliëntondersteuning bestaan, zodat een cliënt zich kan laten bijstaan bij de aanvraag. De AWBZ-middelen hiervoor worden overgeheveld naar gemeenten (MEE)

• is er een vangnet waarmee gemeenten steun kunnen bieden, ofwel via Wmo-voorzieningen ofwel inkomenssteun via de bijzondere bijstand. Het budget hiervoor loopt op tot ruim €700 miljoen in 2017. De huidige landelijke regelingen voor inkomenssteun verdwijnen.

In de Zorgverzekeringswet (Zvw):

• komt een nieuwe aanspraak thuisverpleging, zodat mensen die naast verpleging ook verzorging nodig hebben die van dezelfde hulpverlener kunnen krijgen en mensen langer in eigen omgeving
kunnen blijven

• wordt de rol van de wijkverpleging versterkt: de wijkverpleegkundige is een spil in de zorg van mensen en verbindt het medische en sociale domein. Het kabinet trekt €200 miljoen uit voor meer
wijkverpleegkundigen

• wordt de op behandeling en begeleiding gerichte intramurale geestelijke gezondheidszorg ondergebracht

In de nieuwe kern-AWBZ:

• is en blijft de zorg in een instelling een verzekerd recht

• wordt mogelijk gemaakt dat mensen in een instelling zorg kunnen krijgen als zij niet langer met steun van hun omgeving thuis kunnen wonen. De drempel voor instellingszorg wordt ten opzichte van het Regeerakkoord verlaagd

• komt een recht op het persoonsgebonden budget, onder stringente voorwaarden en fraudebestendig

• de verhoging van de eigen bijdrage voor mensen die in een instellingen verblijven, wordt verzacht

• wordt meer zorg op individuele maat geboden en wordt (in plaats van standaard zorg) gekeken met welke zorg iemand het best geholpen is. In de indicatiestelling wordt bepaald of er een recht op
zorg is en hoe zwaar die moet zijn. En bepaalt de zorgverlener in overleg met de cliënt welke zorg het beste past

• ligt bij de zorgkantoren de verantwoordelijkheid om te zorgen voor een meer doelmatige uitvoering

Voor 2014 betekent dat:

• extramurale dagbesteding beschikbaar blijft, net als de extramurale persoonlijke verzorging.

• huishoudelijke hulp ook voor nieuwe cliënten beschikbaar blijft

Binnen de geselecteerde initiatieven valt onderscheid te maken tussen regionale samenwerkingsinitiatieven (proeftuinen) en initiatieven gericht op een specifiek thema (pilots). De proeftuinen zijn voornamelijk gericht op samenwerking binnen een regio om zo zorg en ondersteuning in de buurt te verbeteren. Er wordt hierbij veel aandacht geschonken aan substitutie; verschuiving van behandelingen van tweedelijnszorg naar eerstelijnszorg en van de eerstelijnszorg naar zelfzorg. De pilots richten zich op uiteenlopende thema’s van technische innovatie tot alternatieve vormen van bekostiging. Het volgen van deze pilots kan inzicht geven in wat wel en wat niet werkt en wat bij goed resultaat als best practice voor anderen zou kunnen dienen.

Shared Savings

Een aantal proeftuinen wil ook afspraken maken over het delen van de gerealiseerde besparingen. Dit gebeurt via een systeem van ‘shared savings.’ Hierbij worden de behandelaren, achteraf, gezamenlijk beloond op basis van de behaalde resultaten. Doordat de beloning wordt verdeeld over de verschillende behandelaren en niet per behandelaar of per verrichting wordt betaald, ontstaat een prikkel om door middel van goede samenwerking tot een goed gezondheidsresultaat te komen.

Resultaten

De komende jaren gaat minister Schippers de initiatieven intensief volgen. Zij zal periodieke voortgangsrapportages maken die aan de Tweede Kamer zullen worden gestuurd. Daarin zullen de relevante uitkomsten worden gemeld en zal verslag worden gedaan van ontwikkelingen in en rond de initiatieven. Bij het meten van de uitkomsten valt bijvoorbeeld te denken aan de gezondheidswinst voor de individuele patiënt of de groep, een daling van de kosten of het oorkomen van depressie of overgewicht in een bepaalde regio. De eindevaluatie vindt plaats in 2017.

Met dit wetsvoorstel wordt werken in de jeugdzorg kwalitatief op een hoger niveau gebracht. De nieuwe wet regelt dat jeugdzorginstellingen verplicht worden om met geregistreerde jeugdzorgwerkers en gedragswetenschappers te werken. Doorlopende bij- en nascholing is een
voorwaarde voor jeugdzorgprofessionals om geregistreerd te blijven. Ook verbinden zij zich aan een beroepscode.

Tuchtrecht

Als sluitstuk van de jeugdzorgprofessionalisering komt er tuchtrecht. Beroepsmatig handelen kan
daarmee door de eigen beroepsgroep worden getoetst. Cliënten worden met tuchtrechtspraak beter beschermd tegen onprofessioneel handelen. Jeugdzorgprofessionals kunnen leren van complexe zaken. In het uiterste geval kan een professional door het tuchtrechtcollege uit het register worden
geschrapt.

Commissie Samson

Ook de Commissie Samson, die onderzoek heeft gedaan naar seksueel misbruik in de jeugdzorg, heeft zich uitgesproken voor registratie van jeugdzorgprofessionals. In het systeem van permanente educatie dat door de professionalisering ontstaat, zal ook het voorkomen, signaleren en stoppen van seksueel misbruik een plaats krijgen.

Oproep voor registratie

Het kabinet roept professionals in de jeugdzorg op zich nu al te registreren zodat op tijd aan de verplichting om geregistreerde professionals in te zetten, kan worden voldaan. Daarvoor loopt
ook de campagne ‘Laat zien wat je waard bent’.

Vrouwen geven vaker mantelzorg dan mannen (15 om 9 procent). De meeste mantelzorgers bevinden zich in de leeftijdsgroep 50 tot 65 jaar (19 procent). Het aantal uren mantelzorg dat per week gegeven wordt, neemt vanaf de pensioenleeftijd toe: tot 65 jaar geven mantelzorgers tussen de 8 en 11 uur per week mantelzorg, voor 65- tot 75-jarigen is het gemiddeld 14 uur en voor de 85-plussers is dit zelfs 24 uur.

Overbelasting

Intensief en langdurig zorgen voor een ander kan als zwaar worden ervaren. Van de mantelzorgers voelt 14 procent zich tamelijk zwaar tot zwaar belast. Dit komt overeen met zo’n 220 duizend personen. Mantelzorgers die zich zwaar belast voelen geven gemiddeld meer uren zorg: 23 uur ten opzichte van gemiddeld 9 uur door mantelzorgers die zich niet zwaar belast voelen.

Druk op mantelzorg neemt toe

Vanwege de vergrijzing zal de druk op de mantelzorgers de komende jaren eerder toe- dan afnemen. Ouderen hebben immers vaker beperkingen en chronische ziekten, en zullen daardoor vaker zorg nodig hebben. Uit het onderzoek blijkt dat van de 65- tot 75-jarigen bijvoorbeeld 20
procent een of meer beperkingen heeft in bewegen, horen of zien. Bij 75- tot 85-jarigen is dit 38 procent en bij 85-plussers 66 procent. Ook het aandeel mensen dat een langdurige aandoening (zoals reuma, hartaandoening) heeft, neemt toe met de leeftijd. Van de 19- tot 30-jarigen heeft 39 procent minimaal één langdurige aandoening, van de 50- tot 55-jarigen is dat 61 procent en van de 85-plussers is dit 86 procent.

De stuurgroep kent een brede samenstelling vanuit artsen (LHV, Verenso en OMS), verpleegkundigen (V&VN) en patiënten- en ouderenorganisaties (NPCF, NFK en Unie KBO). Prof. dr. Gerrit van der Wal, voorzitter van de stuurgroep en voormalig inspecteur-generaal gezondheidszorg: ‘Wat we willen, is dat artsen én patiënten het vanzelfsprekend gaan vinden om
te praten over de kwaliteit van leven. Dat dus niet de behandeling van de ziekte centraal staat, maar wat de zieke nog wil met de rest van zijn leven. Dan kan het soms ook een goede keuze zijn om af te zien van een mogelijk levensverlengende behandeling. In dit project onderzoeken we welke obstakels dit open vizier in de weg staan en hoe we die kunnen slechten.’

Moet alles wat kan?

Het project sluit goed aan op de publicatie ‘Moet alles wat kan? - Vragen rond medische beslissingen bij het begin en einde van het leven. Deze verkenning van ZonMw schetst veel mogelijke oorzaken waarom patiënten soms te lang behandeld worden. Een ingewikkelde mix van factoren, die zelden in samenhang worden bezien. Met dit signalement wil ZonMw bijdragen aan
helderder besluitvorming en een betere afweging van het belang van de patiënt aan het begin en einde van het leven. De verkenning bundelt een groot aantal veelbelovende initiatieven en onderzoeksresultaten en doet concrete aanbevelingen voor vervolgstappen.

Patiëntgerichte zorg

Van der Wal: ‘Deze verkenning biedt een goede basis die wij gaan verdiepen en gaan voorzien van ondersteunende instrumenten voor artsen en patiënten. Zo nodig zullen wij ook aanbevelingen doen voor de opleiding en nascholing en voor de financiering van de zorg. De KNMG-stuurgroep richt zich niet op de vooral financieel gestuurde vraag welke behandeling nog doelmatig is bij ouderen, maar op de vraag hoe wij kunnen bevorderen dat mensen passende zorg krijgen in de laatste levensfase. Zorg die behalve effectief en veilig vooral ook patiëntgericht is.’

Met de lancering van het register willen alle betrokkenen inzicht geven in de samenwerking tussen bedrijven en individuele medische beroepsbeoefenaren en instellingen, van belang voor verbetering van de zorg en behandelmethoden. Aan dat soort samenwerkingsverbanden zijn in bepaalde gevallen geldstromen verbonden. In het verleden is gebleken dat misverstanden of onduidelijkheid kunnen ontstaan over de aard en de doelstellingen van financiële relaties tussen zorgverleners en farmaceutische bedrijven.

Transparantieregister

Het Transparantieregister is een initiatief van de betrokken beroeps- en koepelorganisaties, amenwerkend binnen de Stichting Code Geneesmiddelenreclame (CGR). Het ministerie heeft de totstandkoming van het register financieel ondersteund en de totstandkoming van een centrale database en webportal mogelijk gemaakt. Het register wordt beheerd en gepubliceerd door de Stichting Transparantieregister Zorg.

Overstappers maken in het algemeen 31% minder zorgkosten dan mensen die hun verzekeraar trouw blijven. Vanaf 2006 zijn in totaal 3,3 miljoen verzekerden minimaal één keer van zorgverzekeraar veranderd.

Eigen risico en aanvullende verzekering

In 2013 is het verplichte eigen risico verhoogd naar € 350,-. Opvallend is dat meer verzekerden kiezen voor een vrijwillig eigen risico (van € 100,- tot € 500,-), bovenop het verplichte eigen risico. Het percentage mensen dat kiest voor een vrijwillig eigen risico stijgt van 7% in 2012 naar 10% in 2013. Het aantal verzekerden met een aanvullende verzekering daalt wederom in 2013 met 3% naar 85%.

De vier grote concerns, die samen 90% van de markt in handen hebben, maakten in 2011 samen een winst van 669 miljoen euro. De winst over 2012 zal tenminste gelijk zijn aan dit bedrag, zo stelt de VvAA. De meeste zorgverzekeraars geven hogere zorgkosten aan dan zij in werkelijkheid maken. Zo staat in de jaarverslagen van de vier grote zorgverzekeraars dat zij samen in 2011 aan reclame 58 miljoen euro hebben uitgegeven. Maar in de jaarstaten staat voor 2011 een bedrag van 353 miljoen euro aan acquisitiekosten vermeld. Wat onder deze kosten wordt verstaan is niet nader gedefinieerd. Verder meldt de DNB dat ‘er zorgverzekeraars zijn die afhandelingskosten verantwoorden onder schaden’. Dat wordt bevestigd door een korte toelichting in een van de jaarverslagen van de zorgverzekeraars.

Toetsbaar zijn

Zorgverzekeraars hebben als doelstelling om de kosten in de zorg te verlagen en de premies voor de Nederlandse zorgconsument betaalbaar te houden. De VvAA vindt dat zij vanuit deze maatschappelijke rol transparant en toetsbaar moeten zijn in de verantwoording van de besteding van deze gelden.

Formeel betreft het een wijziging van de Wet cliëntenrechten zorg. Deze wet ligt sinds juni 2010 in de Tweede Kamer, maar is mede vanwege de omvang en complexiteit nog niet inhoudelijk behandeld. Minister Schippers en staatssecretaris van Rijn hebben daarom in februari aangegeven deze wet op te knippen in vier delen. De Wkkgz is het eerste deel. De overige onderdelen van de Wet cliëntenrechten zorg (goed bestuur en medezeggenschap, de geneeskundige behandelovereenkomst en de toelatingen van zorginstellingen) zullen later in afzonderlijke wetsvoorstellen worden behandeld.

Met deze publicatie wil het CIZ betrokken organisaties inzicht geven in de problemen waarmee mensen te maken hebben en die nu aanleiding zijn voor een AWBZ-indicatie. Met die kennis kunnen gemeenten en zorgverzekeraars hun beleid in de komende jaren vaststellen. Het is zeker niet de bedoeling om hiermee aan te geven op welke zorg mensen recht hebben.

Portretten

‘Wie is de cliënt?’ is opgebouwd uit twintig portretten van mensen die nu een AWBZ-indicatie hebben. Een cliëntportret is een korte omschrijving van het leven van een persoon of een gezin. Het zou uw buurvrouw of opa kunnen zijn of het kindje van uw beste vrienden. Mensen uit uw eigen omgeving. Het portret schetst een beeld van de problemen en beperkingen waarmee mensen
dagelijks worden geconfronteerd.

Meer informatie

In de databank van het CIZ vindt u meer informatie. De Basisrapportage AWBZ geeft informatie over het aantal inwoners met een indicatie voor AWBZ-zorg in Nederlandse gemeenten en andere geografische gebieden, zoals zorgkantoor-regio's en provincies. In het rapport ‘Begeleiding in Beeld' wordt uitgebreid ingegaan op cliënten met aanspraak op de functie Begeleiding. Deze rapportage is ook op wijkniveau verkrijgbaar. En ‘Aanspraak op AWBZ-zorg’ geeft een overzicht over aantallen geïndiceerde functies, zorgzwaartepakketten en zorgomvang van de totale aanspraak op AWBZ-zorg.

Een prominente plek voor preventie overal in de gezondheidszorg - van opleiding tot verpleeghuis - is een van de primaire doelen van het Nationaal Programma Preventie. Ook bescherming tegen gezondheidsbedreigingen van buitenaf krijgt veel aandacht. Daarbij gaat het zowel om het op peil houden van het huidige hoge niveau als de voortdurende alertheid om nieuwe bedreigingen - zoals infectieziekten, milieurisico’s en resistentie van bacteriën - het hoofd te bieden.

Grootste gezondheidswinst

De grootste winst kan geboekt worden met gezondheidsbevordering en het voorkomen van chronische ziekten. Om diabetes, (ernstig) overgewicht, roken, drinken, depressie en onvoldoende beweging tegen te gaan, wordt een slimme, gebundelde aanpak in de wijk, op het werk en op school uitgewerkt. Een combinatie van langdurig volhouden met veel gelijktijdig ingezette maatregelen dichtbij de leefwereld van mensen blijkt daarbij het meest effectief.

Rijk zal agenderen en aanjagen

Het kabinet gaat in de komende maanden in gesprek met alle partijen die nodig zijn om concrete doelstellingen, afspraken en acties te formuleren voor het Nationaal Programma Preventie. Het rijk zal vooral agenderen en aanjagen.

Dementie is over de hele wereld een groot en groeiend probleem bij ouderen. De zorgkosten voor mensen met dementie in Nederland bedragen bijna € 4 miljard per jaar. Dat bedrag zal in de toekomst stijgen, omdat Nederland meer ouderen krijgt die bovendien steeds ouder worden.

Nationale aanpak

Het Deltaplan Dementie verbetert de zorg voor de patiënt van vandaag en zoekt voor de patiënt van de toekomst naar oplossingen om de ziekte te voorkomen of uit te stellen. Staatssecretaris van Rijn: 'Zolang het niet mogelijk is van dementie te genezen, moeten we de ziekte zo dragelijk mogelijk maken voor patiënt, familie en mantelzorger. Naast fundamenteel onderzoek naar oorzaken en symptomen kunnen we de zorg verbeteren.'

Drie onderdelen

Het Deltaplan Dementie bestaat uit drie onderdelen:

1-Meer wetenschappelijk onderzoek naar een betere behandeling, genezing en het voorkomen van dementie.

2-Nationaal Dementie Register om inhoud en omvang van de problematiek inzichtelijk te maken. Achmea heeft al aangegeven hierin een rol te willen spelen om de kwaliteit van zorg en leven te verbeteren.

3-Website waar professionals, patiënten en mantelzorgers elkaar kunnen vinden voor uitwisseling en samenwerking.

Unieke samenwerking

Naast de overheid, VUmc Alzheimercentrum, Alzheimer Nederland en ZonMw werken verder ook Achmea, CZ, Nefarma, NFU, Nutricia, Philips, PGGM, Rabobank, Vita Valley en VNO-NCW mee aan de uitvoering van het Deltaplan. Minister Schippers: 'De gezamenlijke inzet van overheid, wetenschap en bedrijfsleven maakt het Deltaplan zo bijzonder.'

Staatssecretaris Van Rijn: ‘Ouderen vinden het heel moeilijk om over ouderenmishandeling te praten. Mede daarom is er veel onwetendheid. Het is cruciaal dat we het uit de taboesfeer halen met goede voorlichting, zodat het beter herkend wordt en mensen weten hoe ze hulp kunnen zoeken. De vrijwilligers die vandaag met onze hulp hun missie starten, spelen daarin een
sleutelrol. Ik ben trots op hun enthousiasme en wens hun ontzettend veel succes.’

Voorlichtingscampagne

De 35 voorlichters gaan tot en met 2014 overal in het land bijeenkomsten organiseren. In totaal zo’n 350. Gezamenlijk hebben de vier ouderenbonden een bereik van zo’n 900.000 leden. De voorlichtingscampagne maakt onderdeel uit van het actieplan ‘Ouderen in veilige handen’ dat in 2011 is gelanceerd door het kabinet.

Thuiszorg heeft in de verschillende Europese landen een verschillende betekenis en doel, variërend van een vangnet voor mensen zonder familie tot een recht voor alle inwoners op zowel verpleging als huishoudelijke hulp zonder enige eigen bijdrage. In Bulgarije is thuiszorg bijvoorbeeld alleen toegankelijk in enkele gemeenten en daarbinnen alleen voor mensen die leven in schrijnende omstandigheden. In Griekenland is thuiszorg lang grotendeels door de Europese Unie betaald en lijkt er weinig van over te blijven nu die geldstroom opdroogt. En in Noordwest-Europa, Zweden, Denemarken, Noorwegen en Nederland is de thuiszorg uitgebreid georganiseerd, maar lopen de overheden tegen de grenzen van de financiering aan.

EURHOMAP

Het EURHOMAP-project (Mapping Professional Home Care in Europe) brengt de thuiszorg in kaart in 31 Europese landen. Het biedt politici, beleidsmakers, onderzoekers en zorgverleners informatie waarmee ze de thuiszorg in hun land kunnen vergelijken met die van andere Europese landen. In het bijzonder informatie over organisatorische en financiële aspecten van de thuiszorg en over de voorzieningen in een land. In landen zoals Frankrijk en Duitsland en ook voor een deel in Nederland kunnen mensen bijvoorbeeld zelf geld krijgen om zorg in te kopen. In Engeland bestaat die mogelijkheid niet.

Afstemming vaak lastig

Thuiszorg wordt vaak via twee verschillende wegen geregeld. De ene weg is die van gezondheidszorg en wijkverpleging, de andere die van de schoonmaak-dienst en huishoudelijke hulp. In de meeste landen loopt dit ook via verschillende ministeries waardoor de afstemming lastig is. De grote culturele verschillen tussen de Europese landen zie je ook terug in de thuiszorg. Het
varieert van zorg met een grote rol voor de familie, tot een uitgebreid vangnet van professionele hulp. Je ziet in alle landen wel dat wordt geprobeerd ouderen – de grootgebruikers van de thuiszorg – en chronisch zieken zo min mogelijk in instellingen op te nemen, en ze zo lang mogelijk thuis te laten wonen.

Leren van elkaar

NIVEL-onderzoeker Wienke Boerma: ‘In deze tijden van bezuiniging zijn de Noordwest-Europese landen niet meer zo vanzelfsprekend het voorbeeld voor landen die hun thuiszorg nog aan het opzetten zijn. Het is nu eerder zo dat die rijke landen, nu ze een stapje terug moeten doen, hun licht kunnen opsteken in landen waar de thuiszorg minder royaal is opgezet.’

Sinds 1996 proberen de bewindspersonen van VWS en de verschillende zorgsectoren om de kwaliteit van de zorg transparant te maken. Hiervoor werden de afgelopen jaren ruim 800 indicatoren ontwikkeld. Indicatoren zijn meetbare aspecten van de zorgverlening, die een indicatie geven over de kwaliteit van de verleende zorg. Het gaat in de eerstelijnsverloskunde bijvoorbeeld over het percentage kinderen met een (voor de zwangerschaps-duur) te laag geboortegewicht. In 2009 publiceerde de Algemene Rekenkamer het onderzoeksrapport ‘Implementatie Kwaliteitswet Zorginstellingen’. In dat rapport twijfelde de Algemene Rekenkamer aan de haalbaarheid van de ambitie van de Minister van VWS dat iedereen in 2011 op www.kiesbeter.nl inzicht zou hebben in het aanbod en kwaliteit van de zorg. In het onderzoek dat op 28 maart is verschenen gaat de Algemene Rekenkamer na welke vorderingen de minister sinds 2009 heeft gemaakt.

Uitkomsten zorg niet centraal bij verzamelen van informatie over kwaliteit

De Algemene Rekenkamer bekeek de landelijke initiatieven van zorgaanbieders, patiëntenverenigingen, de Inspectie voor de Gezondheidszorg en de verzekeraars om de kwaliteit van de geleverde zorg inzichtelijk te maken. Dat levert een wisselend beeld op: er zijn verschillen tussen de sectoren wat betreft de gehanteerde indicatoren, en de kwaliteit en stabiliteit van de indicatoren laat nog te wensen over. Daaruit blijkt ook dat de ontwikkelde indicatoren vooral betrekking hebben op het zorgproces, en veel minder op de uitkomsten van de geleverde zorg. Ook ontbreken bij bijvoorbeeld ziekenhuiszorg en huisartsen nog indicatoren voor cliënt ervaringen. De Algemene Rekenkamer beveelt de minister aan te streven naar een betere balans tussen uitkomstindicatoren en andere indicatoren.

Reactie minister en nawoord Algemene Rekenkamer

De minister van VWS stelt in haar reactie dat ‘het glas half vol is’, en dat er nog het nodige moet gebeuren. Het nieuwe kwaliteitsinstituut, waartoe de minister het initiatief heeft genomen, zal daarin een belangrijke rol spelen. Zij gaat niet in op de opmerkingen die de Algemene Rekenkamer heeft over de kwaliteit van de gehanteerde indicatoren en de geringe hoeveelheid uitkomstindicatoren.  De Algemene Rekenkamer schrijft in haar nawoord dat de ontwikkeling van transparantie over de kwaliteit trager verloopt dan verwacht. Het kwaliteitsinstituut en de veldpartijen in de zorg hebben een belangrijke rol om op basis van reële verwachtingen de ontwikkeling van de kwaliteitsindicatoren ter hand te nemen,  transparantie van kwaliteit te realiseren, en nieuwe webtoepassingen daarbij te benutten.

In 2009 zijn de Prokkeldagen gestart met twee dagen per jaar, later werden dit drie dagen en inmiddels is het uitgegroeid tot een week. In 2013 vinden deze Prokkelweek plaats van maandag 3 juni tot en met zaterdag 8 juni. De Prokkels variëren van een sportactiviteit of een gezamenlijke theatervoorstelling tot een buurtfeest, een fietstocht, een kunstmarkt of een schilderles. Op de website staan de Prokkels die in de prokkelweek worden georganiseerd. U kunt ook zelf een Prokkel organiseren. Meer informatie hierover vindt u op de website.

Nationale Prokkelstagedag

Eén van de hoogtepunten van de week is de Nationale Prokkelstagedag. In 2012 hebben meer dan 700 stagiaires meegedaan en stage gelopen bij ruim 400 verschillende bedrijven en organisaties. Van Tweede Kamer tot gemeentehuis, bij de politie, een restaurant of een transportbedrijf. Alles blijkt mogelijk. Op donderdag 6 juni worden zoveel mogelijk bedrijven en stagiaires aan elkaar gekoppeld. De stagiaires kunnen dan ontdekken en ervaren of het werk dat zij zouden willen gaan doen, ook bij hen past. En de bedrijven ontdekken de mogelijkheden van de stagiair. Soms leidt zo’n ontmoeting tot regulier werk. De organisatie is op zoek naar stagiaires en stageplekken! Mensen die stage willen lopen, kunnen zich aanmelden en hun voorkeuren opgeven voor het soort werk dat zij willen doen en in welke plaats. Bedrijven, overheden en maatschappelijke en andere organisaties kunnen stageplekken aanbieden. Alle gevraagde en geboden stageplekken worden gepubliceerd op de Prokkelstagemarktplaats.

Het kabinet wil fors bezuinigen op de zorg. Alleen al op het basispakket wil het kabinet 1,5 miljard gaan besparen. De patiëntenkoepels vinden dit onhaalbaar en onverstandig. De organisaties vinden dat eerst de onnodige kosten in de zorg moeten worden aangepakt, voordat de rekening voor de
oplopende zorgkosten bij de patiënt komt te liggen. Daarom roepen de patiëntenkoepels alle gebruikers van de zorg op om aan te geven waar volgens hen de besparingsmogelijkheden liggen. Het meldpunt is een gezamenlijk initiatief van de Chronisch zieken en Gehandicapten Raad, het landelijk Platform GGZ, Platform VG en de Patiëntenfederatie NPCF. Het meldpunt is bereikbaar via de websites van de vier patiëntenorganisaties. De resultaten worden over enkele weken verwacht.

Het is voor het eerst dat een zorgverzekeraar klanten op deze manier betrekt bij de zorginkoop gesprekken voor bepaalde ziekten. ‘Wat een zorgverzekeraar vanuit haar expertise belangrijk vindt, kan anders zijn dan wat een klant als ervaringsdeskundige belangrijk vindt. De ideeën van de klant zijn voor ons waardevolle informatie en een verrijking voor de afspraken die wij maken met
zorgverleners over de zorg die zij van hen krijgen’ zegt Ben Crul, senior medisch adviseur. ‘Is het van toegevoegde waarde nacontroles na een ziekenhuisbehandeling altijd in het ziekenhuis plaatsvinden of mag het ook bij de huisarts? En zo ja, onder welke voorwaarden? Is het belangrijk altijd de duurste zorg te vergoeden als de goedkopere zorg net zo goed is? En is het voor de klant acceptabel naar een ander ziekenhuis te gaan voor een behandeling als er een groot prijsverschil is met het ziekenhuis dat zijn of haar voorkeur heeft en wij om die reden geen contract met dit ziekenhuis of die afdeling sluiten? Dat zijn een paar voorbeelden van vragen die wij de klant voorleggen. Ik ben erg benieuwd naar hun ideeën en tips.’

Stem klant wordt onderdeel inkoopbeleid

De maand april staat bij de verzekeraar in het
teken van het vormgeven van het inkoopbeleid. De stem van de klant is onderdeel van een nieuwe manier van afspraken maken met zorgverleners. Crul: ‘Tot nu toe maakten we gescheiden afspraken met onder andere huisartsen, fysiotherapeuten, apothekers en ziekenhuizen. Dat blijven we ook voor 2014 doen. Voor steeds meer ziekten heeft onze klant in de loop van zijn aandoening echter contact met meerdere zorgverleners. Waar mogelijk willen we daarvoor één pakket aan afspraken samenstellen, waarin we ook de wensen en tips van klanten willen menemen.

’Uitnodiging

Consumenten vertrouwen erop dat zijn of haar zorgverzekeraar de zorgkosten vergoedt. Een zorgverzekeraar heeft echter meer taken. Zij zorgt ervoor dat de zorg die verleend wordt van goede kwaliteit en bereikbaar is, dat het veilig is en dat de kosten van de gezondheidszorg en dus de premie van klanten betaalbaar blijft. Met dat doel sluiten zorgverzekeraars overeenkomsten met bijvoorbeeld ziekenhuizen, fysiotherapeuten, audiciens en huisartsen. Een overzicht van alle aandoeningen die voor 2014 nadrukkelijk bij de gesprekken op tafel komen en waarop de klant wordt bevraagd staat op www.zk.nl/mijntips. Ook klanten die met geen van deze aandoeningen te maken hebben, worden uitgenodigd om te reageren.

Vier Amsterdamse zorginstellingen hebben een jaar lang gewerkt met de PARTNER-interventie. De verbeteringen die cliënten voorstelden waren heel praktisch, zoals nieuwe stoelen in het restaurant of het beter welkom heten van nieuwe bewoners. De verbeteringen hadden ook betrekking op minder tastbare zaken, zoals de communicatie. Door betere communicatie worden bewoners meer betrokken bij de gang van zaken in hun instelling, en krijgen ze invloed op het beleid.   

Leerpunt

Eén van de leerpunten is dat professionals eerder bij het verbeterproces moeten worden betrokken. Zo kunnen zij ook tijdig hun bijdrage leveren aan de voorstellen van de cliënten. De facilitator, die elke interventie begeleidt, speelt een belangrijke rol bij het ondersteunen van het groepsproces van de cliënten. Hij kan een dialoog tot stand brengen tussen cliënten en professionals, waardoor het PARTNERschap kan ontstaan.  

Impressie van een cliënt

Zeggenschap bevordert de zingeving en vergroot de eigenwaarde van cliënten. Eén van de deelnemende cliënten vertelt dat hij vroeger als jongetje een droom had, namelijk piloot worden. Helaas werd hij veertien jaar geleden ernstig ziek en kwam in een rolstoel terecht. Zijn droom viel in duigen. Ondertussen doet hij andere dingen die hij leuk vindt. Hij noemt daarbij ook het PARTNER-project. Deelname hieraan betekent veel voor hem. Hij zegt: "Ik heb een nieuw doel, nieuwe kansen."

Een omslag in denken

Beleidsmedewerker Cliëntenbelang Herman Klein Tiessink: 'Niet alleen voor cliënten, maar ook voor de medewerkers, de professionals, is dit project heel zinvol. Naast de cliënt gaan staan, luisteren en faciliteren vraagt een omslag in het denken van medewerkers en daarmee ook van de hele instelling. Deze werkwijze verdient een vervolg en zou voor iedere instelling regulier beleid moeten zijn. Wij zullen ons hier zeker hard voor blijven maken.'

Een verkeerd medicijngebruik kan ernstige gevolgen hebben, zoals medicijnvergiftiging, een valincident of een auto-ongeluk. Maandelijks belanden meer dan duizend ouderen in het ziekenhuis als gevolg van verkeerd medicijngebruik. Vooral na een bezoek aan het ziekenhuis of specialist lopen ouderen een verhoogd risico. In de helft van de gevallen verandert de medicatie. Bij thuiskomst is er meestal nauwelijks of geen controle op het nieuwe totaalpakket aan medicijnen. Andere risicofactoren zijn het gebruik van zelfmedicatie naast de voorgeschreven medicijnen en het gebruik van alcohol. Ook in combinatie met slechts matig alcoholgebruik gebeuren er veel ongelukken in huis en in het verkeer.

Onderzoek Unie KBO

Aan het onderzoek van de ouderenorganisatie Unie KBO hebben 550 ouderen meegewerkt aan het onderzoek. Van hen gebruikt 96% medicijnen, gemiddeld vijf per dag en gemiddeld dertien jaar lang. Slechts 17% van de huisartsen en 29% van de apothekers doen regelmatig navraag naar het medicijngebruik bij oudere patiënten die meer dan vijf verschillende medicijnen per dag gebruiken. Dit is nog minder dan twee jaar geleden, toen de Unie KBO een soortgelijk onderzoek deed. De Unie KBO pleit voor jaarlijkse medicatiebeoordeling voor 65-plussers die vijf of meer medicijnen per dag gebruiken.

Onderzoek Plus Magazine

Uit het onderzoek van Plus Magazine blijkt dat ook 50-plussers te maken hebben met gevolgen van verkeerd medicijngebruik. Bij 30% van de 50-plussers die hun medicijngebruik laten controleren, blijkt dat iets niet in orde is met de pillen die zij slikken. Ze krijgen de verkeerde dosering, gebruiken te veel soorten geneesmiddelen of krijgen juist te weinig middelen. Dat blijkt uit een onderzoek onder 1380 50-plussers. Daarnaast heeft 15% weleens gezondheidsproblemen ondervonden door een verkeerde combinatie van medicijnen. Plus adviseert zelf alert te zijn en geeft een aantal tips om problemen door verkeerd medicijngebruik te voorkomen.

Richtlijn NHG

Om de controle op medicijngebruik te verbeteren, heeft het Nederlands Huisartsen Genootschap vorig jaar een richtlijn gemaakt. Daarin staat dat 65-plussers elk jaar een 'medicatiecheck' moeten krijgen als ze dagelijks minstens vijf verschillende medicijnen gebruiken én daarnaast een verminderde nierfunctie hebben, onlangs gevallen zijn of regelmatig vergeten hun medicijnen in te nemen. Bij de medicatiecheck wisselen de patiënt, huisarts en apotheker met elkaar uit wat iemand precies slikt en welke diagnoses er gesteld zijn. Ook wordt bijvoorbeeld de nierfunctie bekeken om te bepalen of de dosering van medicijnen moet worden aangepast.

Onderzoekster Anita Huis van het UMC St Radboud vergeleek het effect van twee strategieën om de handhygiëne te verbeteren: een ziekenhuisbrede campagne en een op de afzonderlijke teams en afdelingen gerichte strategie.  De campagne richtte zich onder andere op kennisoverdracht. Daarnaast werd het personeel via posters en andere communicatiemiddelen herinnerd aan de richtlijnen. De afdelingen kregen vervolgens teruggekoppeld hoe goed of slecht ze de richtlijnen naleefden. De andere, teamgerichte, strategie zette fors in op het leiderschap van het management. De leiding motiveert, coacht, controleert en wijst een teamlid zo nodig op diens verantwoordelijkheid. Het team stelt met elkaar als norm een duidelijk en haalbaar streefpercentage vast en werkt aan een cultuur waarin medewerkers elkaar kunnen aanspreken op slechte handhygiëne. Het onderzoek was één van de grootste en meest gedegen studies rond handhygiëne ooit. Observanten beoordeelden op 67 ziekenhuisafdelingen 14.000 gelegenheden voor handhygiëne bij in totaal 3500 verpleegkundigen.

Teamstrategie werkt

Na de ziekenhuisbrede campagne was de naleving van de richtlijnen voor handhygiëne verdubbeld: van gemiddeld 20 naar gemiddeld 41%. Het invoeren van de teamstrategie leidde zelfs tot een verdriedubbeling van de naleving, naar gemiddeld 59%. Beide strategieën werken dus, maar de teamstrategie heeft duidelijk meer effect. Huis: ‘In de praktijk is een naleving van 100% niet haalbaar, omdat er altijd noodsituaties zijn waarin je acuut moet handelen. Als je bijvoorbeeld ziet dat een patiënt dreigt te vallen, kun je niet eerst je handen gaan wassen, voordat je hem opvangt. Maar er zijn afdelingen die een naleving van ruim 80% halen; dat zijn de zogeheten best practices, voorbeelden voor elk team.’ Na een half jaar was het effect van beide strategieën niet afgenomen, maar Huis verwacht dat dat op de langere termijn wel gebeurt, indien het beleid niet actief wordt gehandhaafd en bewaakt.

Prijskaartje

Huis heeft ook gekeken naar de financiële kant van het naleven van de handhygiënerichtlijnen. ‘Handhygiëne kost geld; niet alleen de handalcohol, maar ook de tijd die het vergt om je handen steeds te wassen. Daarbij komt de terugkerende investering om je medewerkers gemotiveerd te houden. Maar daartegenover staat het prijskaartje van gemiddeld 5500 euro, dat aan elke ziekenhuisinfectie hangt. Al met al kan een afdeling die de teamstrategie invoert, op jaarbasis tussen de 25 en 50 duizend euro goedkoper uit zijn.’ Zo’n kostenbesparing is natuurlijk mooi meegenomen, vindt Huis, maar het kan niet de belangrijkste reden zijn om de regels voor handhygiëne na te leven. ‘Zonder goede handhygiëne maak je patiënten zieker’, zegt ze. ‘Iedere ziekenhuis-medewerker moet zich de lijfspreuk van Florence Nightingale ter harte nemen: The first requirement of a hospital is that it should do the sick no harm.’

In Nederland hebben we twee basispakketten met uniforme zorg voor iedereen, de Zvw voor curatieve zorg, de AWBZ voor langdurige zorg. De kwaliteit van de Nederlandse medische zorg is goed, maar niet uitzonderlijk goed. De zorg is wel bijzonder toegankelijk voor alle lagen van de bevolking. De uitgaven aan langdurige zorg zijn de hoogste in Europa, de kosten van curatieve zorg zijn niet hoger dan gemiddeld. Het basispakket voor de curatieve zorg is iets breder dan in veel andere landen, weinig landen hebben een even brede basisverzekering voor langdurige zorg.

Stijging zorgvraag

Vooruitgang van de medische technologie is een belangrijke factor in de groei van de zorguitgaven. Tegelijkertijd wordt de burger mondiger, beschikt hij over betere informatie en weet hij steeds beter zijn weg weten te vinden in de zorg. Dit brengt ook een stijging van de zorgvraag met zich mee. Als deze trends doorzetten, dan houdt de huidige discussie over de financiële houdbaarheid van het zorgstelsel aan. 'Toekomst voor de zorg' laat zien voor welke keuzes de Nederlandse samenleving wordt geplaatst: keuzes over de inrichting van het zorgstelsel en over de hoogte van de bijdrage.

Twee fundamentele keuzes

De voortschrijdende medische technologie en mondiger burgers plaatsen ons in toenemende mate voor twee fundamentele keuzes. De eerste betreft de zorgsolidariteit: de afweging tussen uniforme zorg voor iedereen en meer gedifferentieerde zorg met ruimte voor eigen verantwoordelijkheid en eigen regie. De tweede betreft de risicosolidariteit: de afweging tussen alle risico's zoveel mogelijk verzekeren en de noodzaak om via eigen betalingen overmatig gebruik van zorg af te remmen. Door beide afwegingen te combineren ontstaat een schets van vier werelden voor de toekomst van de preventie, de curatieve zorg en de ouderenzorg.

Vier scenario’s

Kernpunt is dat het
verzekeren van zorg een grote maatschappelijke waarde heeft, maar dat ook de behoefte aan keuzevrijheid en eigen regie toeneemt. De studie presenteert een schets van vier mogelijke werelden voor de toekomst van de zorg. Elk van die werelden is het resultaat van een andere afweging tussen verzekeren en eigen betalingen, en tussen uniforme, collectief geregelde zorg en zorg naar individuele voorkeuren met meer eigen verantwoordelijkheid.

42.000 budgethouders verliezen volgende jaar hun pgb. Zij hebben alleen begeleiding nodig voor minder dan 10 uur per week. Per 1 januari 2014 kunnen zij niet meer zelf hun zorg regelen via een pgb. Zij kunnen alleen zorg krijgen via een instelling, de zogenoemde zorg in natura. Deze maatregel is voor velen van hen een ramp. De instellingen kunnen deze gespecialiseerde begeleiding vaak niet leveren, zodat veel zorgvragers volgend jaar verstoken zullen blijven van hulp.  Wie voor het eerst begeleiding aanvraagt voor minder dan 10 uur per week en geen andere zorg nodig heeft, kan sinds 1 januari 2012 al niet meer kiezen voor een pgb.

Eerste resultaten van de actie

De actie is gestart op vrijdag 1 maart. Ruim 600 mensen hebben in de eerste week van de actie de vragenlijst ingevuld. 84% van de invullers zegt geen passende zorg te kunnen vinden bij instellingen. De helft van alle invullers heeft zelfs al bij verschillende zorginstellingen geïnformeerd en nul op het rekest gekregen. Vaak betreft het mensen met psychiatrische beperkingen, die moeite hebben met veranderingen en daarom graag een vaste begeleider willen. Bij zorginstellingen is dat lastig te regelen; met een pgb kunnen ze dat wel organiseren. Ook hebben velen in meer of mindere mate moeite in de omgang met anderen. Het luistert nauw door wíe ze begeleid worden: klikt het met iemand? Deze mensen laten zich niet helpen door mensen met wie ze geen vertrouwensband hebben opgebouwd. Een ander probleem is dat zorginstellingen meestal niet kunnen inspelen op een acute vraag, zoals een paniekaanval.

Per Saldo roept kabinet op maatregel te schrappen

Maar het kabinet wil deze maatregel toch doorvoeren, omdat het denkt daarmee geld te kunnen besparen. Dat is een misvatting, want zorg via een pgb kost gemiddeld 65 procent van het natura-tarief. Kortom, duurdere zorg, die vaak niet werkt en vaak niet op het juiste moment wordt gegeven. Nu is de zorgvraag van deze mensen nog klein. Maar zonder goede zorg raken mantelzorgers overbelast en zal de hulpvraag toenemen. Per Saldo roept het kabinet dan ook op om deze maatregel niet door te voeren.

Per 1 januari 2010 heeft het Fonds Gehandicaptensport (FG), de financiële verantwoordelijkheid van deze vervoersregeling overgenomen van het ministerie van  VWS. Doelstelling was om binnen vijf jaar tot een financieringsstroom te komen waarbij het benodigde geld volledig afkomstig zou zijn uit de jaarlijkse collecte van het fonds. Medio 2012 is de vervoersregeling geëvalueerd met als doel om vast te stellen onder welke voorwaarden de regeling voortgezet zou kunnen worden. Uit de evaluatie is gebleken dat het Fonds Gehandicaptensport helaas niet in staat is om de verantwoordelijkheid van deze vervoersregeling financieel te blijven dragen vanwege sterk teruglopende inkomsten. Om die reden neemt minister Schippers de financiële verantwoordelijkheid op zich. Stichting Kenniscentrum Gehandicaptensport zal verantwoordelijk blijven voor het beheer en de uitvoering van de vervoersregeling.

Kerntaken

De kern van het basispakket bestaat uit het actief ter beschikking stellen van vaccinaties, screeningen, monitoring en signalering. Waar nodig vindt voorlichting, begeleiding en toeleiding naar zorg plaats. Met uitleg en advies kan de JGZ ontzorgen en normaliseren, bijdragen aan het
versterken van eigen kracht en onnodige medicalisering helpen tegengaan. Het verlenen van extra zorg of hulp behoort niet tot het basispakket de toeleiding wel.

Contactmomenten en samenwerking

Deze activiteiten zijn bij voorkeur gekoppeld aan contactmomenten, die zowel individueel als per groep of digitaal kunnen plaatsvinden. De behoefte aan contactmomenten zal niet voor iedereen gelijk zijn en een zekere bandbreedte is dus nodig. Het is van belang dat de JGZ haar taken steeds meer uitvoert in samenwerking en afstemming met andere organisaties en professionals. Belangrijke partners zijn de gezondheidszorg, de jeugdhulp en het onderwijs.

Basispakket

De commissie heeft de taken voor het basispakket JGZ opnieuw op hoofdlijnen geformuleerd. Er zijn enkele belangrijkste veranderingen ten aanzien van de bestaande situatie. Preventieve voorlichting, normaliseren en ramen van de zorgbehoefte worden opgenomen in het basispakket. Specifieke programma’s en activiteiten voor individuele hulp of zorg niet. Beleidsadvisering
wordt wel onderdeel van de JGZ, uitvoering van collectieve maatregelen op basis van deze adviezen niet.

Reactie VNG

De VNG (Vereniging van Nederlandse Gemneenten)  is positief over het advies. De vernieuwde JGZ sluit beter aan bij de gedecentraliseerde Jeugdzorg. De commissie neemt de filosofie van de Jeugdwet over als ‘denkwijze’ voor de JGZ. Door normaliseren, ontzorgen en versterking van eigen kracht staat niet het probleem, maar de oplossing centraal. Hoe eerder een probleem in beeld, hoe eerder een passende oplossing. Gedeelde uitgangspunten, samenwerking, gecombineerd met flexibilisering in de contactmomenten zijn werkzame elementen in het advies. Door te kiezen voor flexibilisering kan de JGZ het voorveld voor de Jeugdzorg worden, vindt de VNG. Stem de invulling van de contactmomenten af op de situatie van kind, ouder en omgeving. Dat vraagt van de JGZ een omslag in denken en werken, aldus de commissie. Goed als de JGZ zich ontwikkelt als een echte ketenpartner, de samenwerking met bijvoorbeeld het onderwijs opzoekt  en informatie deelt.

De helft van de respondenten heeft te maken met tenminste twee maatregelen. 20% wordt getroffen door tenminste vier maatregelen en ruim 10% krijgt zelfs vijf of meer maatregelen voor de kiezen. Bijna de helft noemt de verhoging van het eigen risico voor de zorgverzekering en ongeveer een kwart wordt getroffen door een verlaging van de tegemoetkoming voor chronisch zieke en gehandicapten. Ook de invoering eigen bijdrage voor tweedelijns GGz (inmiddels afgeschaft) en de verhoging eigen bijdrage AWBZ scoren hoog, evenals de verlaging van de zorgtoeslag en de versmalling van het basispakket.

Gevolgen van de stapeling De zorgkosten zijn fors gestegen, zegt 65% van de respondenten. 40% is per jaar €200 tot €500 meer kwijt, ruim 15% betaalt €500,- tot €1000 extra en voor bijna 10% zijn de kosten zelfs gestegen met meer dan € 1000,-  per jaar. Dat heeft gevolgen voor het dagelijks leven. Meer dan de helft ondervindt negatieve gevolgen op het terrein levensonderhoud. Bijna 45% vindt dat de maatregelen nadelig zijn voor de gezondheid en eenzelfde percentage vindt dat het sociale leven nadelig is beïnvloed. 40% is negatief over de kwaliteit van zorg en ruim een derde ervaart negatieve gevolgen in mobiliteit. Mensen geven aan dat zij meer afhankelijk van anderen zijn geworden. Ook bezuinigen ze noodgedwongen op zorg en medicijnen. Vooral cliënten in de GGz zijn zwaar getroffen.

Kennis van compensatiemaatregelen

De bekendheid met compenserende maatregelen van de gemeente is verbeterd. Bij een meldactie in 2011 was 20% van de respondenten op de hoogte van ondersteunende maatregelen van de eigen gemeente om stapelingseffecten te compenseren. Bij de meldactie in 2012 is dat percentage gestegen naar 46%. Andere mogelijkheden zijn veel minder bekend, zoals de tegemoetkomingen voor chronisch zieken en gehandicapten of voor ouders van een gehandicapt kind en de regeling compensatie eigen risico. Minder dan 30% is hiervan op de hoogte. Opvallend is dat de groep die het zwaarst is getroffen, de cliënten uit de GGZ-sector, relatief minder goed op de hoogte zijn van mogelijkheden voor compensatie.

Conclusie en advies

Een grote groep van mensen die afhankelijk zijn van zorg heeft te maken met een opeenstapeling van maatregelen. Dat heeft negatieve gevolgen voor het dagelijks leven. De overheid, zowel op landelijk als op gemeentelijk niveau, moet bij meerdere maatregelen rekening houden met mogelijke stapelingseffecten. Adequate en op maat gesneden maatregelen zijn nodig om deze nadelige effecten te compenseren, met name voor de zwakkeren in de samenleving. De kennis van ondersteunende en compenserende maatregelen is verbeterd, maar nog onvoldoende. Bovendien wisselt de kennis per type zorgvrager. Een betere cliëntsegmentatie is nodig om de vinger aan de pols te houden en de kennis van ondersteunende maatregelen te verbeteren.

De Raad heeft de afgelopen jaren diverse aanbevelingen gedaan om perverse prikkels in de bekostiging te verminderen, de levering van gepaste zorg te stimuleren en excessen in de beloning terug te dringen. De RVZ voegt nu een appèl toe aan iedereen om meer verantwoordelijkheid te nemen voor de houdbaarheid van de zorg. Werkgevers, gemeenten en patiënten-collectieven kunnen meer doen om gezond gedrag van burgers, werknemers en chronisch zieken te belonen.

Leefstijldifferentiatie in de premie

Moeten mensen die roken, alcohol drinken, onveilige seks hebben, teveel eten, blessuregevoelige sporten beoefenen of een andere ongezonde leefstijl hebben, meer premie, eigen risico of eigen betalingen afdragen voor de basiszorg-verzekering? En moeten mensen die deze dingen niet doen korting krijgen? Elk jaar wordt € 600 miljoen als premiekorting op collectieve ZVW-basispolissen uitgekeerd. Koppeling van die korting aan wederkerigheid, zoals gezond gedrag, is volgens de RVZ een voor de hand liggende optie: ‘ Vervang het verplichte eigen risico door een eigen betalingen die aansporen tot gepast zorggebruik.’

Eigen verantwoordelijkheid

Om de ethische discussie over leefstijldifferentiatie in de zorgverzekering te faciliteren heeft het Centrum voor Ethiek en Gezondheid (CEG) argumenten pro en contra in kaart gebracht. Daarbij komen vier vragen aan de orde: is het uitvoerbaar, is het rechtvaardig, leidt het tot meer gewenst gedrag en bevordert het de solidariteit? De RVZ is van mening dat dit advies een betere balans geeft tussen rechten en plichten. ‘De burger wordt zich meer bewust van zijn verantwoordelijkheid als medeproducent van een houdbaar stelsel. Hij kent de prijzen en kosten van het persoonlijk zorggebruik. Hij weet wat hij zelf kan doen aan leefstijl, zelfzorg en zorg voor de oude dag. Zijn gemeente, zorgverzekeraar en behandelaar zullen hem daarin stimuleren en op aanspreken.’

Yvonne Steemers merkt dat gemeenten steeds vaker regionaal gaan samenwerken. Yvonne is Adviseur Versterking Wmo in de provincie Noord-Holland (55 gemeenten en 6 stadsdelen in Amsterdam). Yvonne: 'Enerzijds is er nog steeds veel behoefte aan procesbegeleiding: hoe word ik een betere Wmo-raad of belangenbehartiger? Maar tegelijkertijd krijg ik ook steeds meer vragen over de regionale samenwerking van gemeenten. Wat betekent dit voor de Wmo-raad?' Yvonne helpt de raden om in hun regio’s samen de juiste antwoorden te vinden.

Steeds meer vragen over de rol en positie van de Wmo-raad

Wietske Dekkers is Adviseur Versterking Wmo in de provincie Zuid-Holland (72 gemeenten). Zij ondersteunt en begeleidt Wmo-raden en lokale belangenorganisaties vanuit het programma Aandacht voor iedereen. Wietske ervaart een verschuiving in het soort vragen van de raden. Wietske: 'Eerst richtten de vragen zich met name op informatie over de decentralisatie. Nu gaan de vragen meer over het functioneren van de raad zelf.' Wietske ondersteunt de raden bij het in kaart brengen van hun functioneren en de contacten die zij hebben met verschillende groepen van de achterban.

Intensieve discussies over belangrijke trends in de toekomst

Wil Asma is adviseur in de provincie Overijssel (25 gemeenten). Ze is vooral actief in de 14 gemeenten in Twente. 'In Twente werken de gemeenten, zorgaanbieders en diverse patiënten- en belangenorganisaties al geruime tijd samen om zich voor te bereiden op de decentralisaties. Men gaat er vanuit dat de decentralisatie AWBZ op de agenda blijft staan, daarom houdt men de vaart er in. Ik ondersteun Wmo-raden en lokale belangenorganisaties daarbij met informatie en advies. Dit leidt menigmaal tot intensieve discussies over belangrijke trends voor de toekomst.'

Belangenbehartigers doen een groter beroep op de inhoudelijke kennis van adviseurs

Henk Beltman is adviseur Wmo in de provincie Gelderland (56 gemeenten). 'De Wmo-raden in mijn gemeenten zijn nu vooral bezig met de vraag hoe zij in contact kunnen komen met verschillende doelgroepen die onder de functie begeleiding vallen. Mensen met een verstandelijke beperking, met een psychische beperking en kleinere cliëntengroepen (Alzheimerpatiënten, autisten). Als adviseur kan ik de Wmo-raden begeleiden bij studiebijeenkomsten hierover. Ik kan ook met hen meedenken over de inhoudelijke ontwikkelingen en de vertaling daarvan naar hun werkzaamheden.'

Adviseurs Versterking Wmo

Tien landelijke patiënten-, gehandicapten- en ouderenorganisaties en de Koepel Wmo-raden hebben in het programma ‘Aandacht voor iedereen’ de handen ineen geslagen zodat gemeenschappelijke ervaring en kennis optimaal worden benut bij het verder vormgeven van de Wmo in de lokale praktijk. Het programma kent 25 Adviseurs Versterking Wmo. Zij zijn verantwoordelijk voor het voorbereiden en uitvoeren van activiteiten voor Wmo-raden en regionale en lokale  belangenorganisaties.

Niet in alle zorginstellingen blijkt de klachtenopvang goed op orde. Slechts bij één op de drie is tijdens kantooruren met één keer bellen iemand telefonisch bereikbaar voor klachten. In ziekenhuizen is dit wel beter geregeld dan in verpleeg- en verzorgingshuizen en thuiszorg, en bij zelfstandige behandelcentra en privéklinieken. Respectievelijk 40%, 24% en 30% is direct bereikbaar. Terwijl in 80% van de ziekenhuizen speciale klachtenfunctionarissen of vertrouwenspersonen werken die ervoor zijn opgeleid, heeft slechts 20% van de zelfstandige behandelcentra en privéklinieken een klachtenfunctionaris. Vaak is daar een directielid of afdelingshoofd de eerste contactpersoon voor klachtbehandeling. Wat een extra drempel kan opwerpen voor mensen die een klacht willen indienen.

Informeel en snel

In februari 2013 besloot de minister van VWS om het voorstel voor de Wet cliëntenrechten zorg niet in zijn oorspronkelijke vorm voort te zetten. Waarschijnlijk wordt het afgeslankt tot een voorstel over klachten en geschillen. Dit wetsvoorstel wil klagers een laagdrempelige en informele mogelijkheid bieden om hun recht te krijgen. Op dit moment wordt het overgrote deel van de klachten al informeel behandeld. Dat heeft voordelen vergeleken met formele klachtenbehandeling. Informele klachtenbehandeling gaat doorgaans sneller en is vaak meer gericht op een oplossing. Patiënten en cliënten waarderen dit ook meer dan formele klachtenbehandeling.

Het gaat niet om geld

NIVEL-onderzoeker prof. dr. Roland Friele: ‘De nadruk die er in het wetsvoorstel ligt op het informele traject sluit hier goed bij aan. De geschillencommissie richt zich op dit moment vooral op de vraag of een financiële vergoeding gegeven dient te worden en de procedures duren lang. Dit gaat voorbij aan wat patiënten met een klacht belangrijk vinden: het gaat hen meestal niet om geld en ze willen graag snel een antwoord.’

Kwaliteitsverbetering

Er is nog een andere reden om de nadruk te leggen op een informele behandeling van klachten. Informele klachten worden vaker op de werkvloer besproken door zorgverleners, waardoor de kans groter is dat ze worden benut om de kwaliteit van de zorg te verbeteren. Formele klachten worden vaker door het management of de directie besproken en afgehandeld, en minder vaak op de werkvloer.

Dat is de titel van de blog van Paul Baks in Skipr. ‘De te grote ziekenhuizen vormen een bedreiging voor de transacties die dichterbij huis kunnen en moeten gaan plaatsvinden,’ schrijft hij. Het probleem ligt in de omvang van de huisvesting. De nieuwbouw van de laatste tien jaar en de vergevorderde plannen die menig ziekenhuis thans op de tekentafel heeft liggen, zijn desastreus voor het realiseren van zorg zo dicht mogelijk bij de burger.

Concentratie en spreiding

Bij de discussie over concentratie en spreiding van zorg gaat het om twee bewegingen: concentratie van super-specialistisch zorg en spreiding van basiszorg, die zo dicht mogelijk bij huis moet worden aangeboden en bij voorkeur wordt geleverd buiten het ziekenhuis. Baks: ‘Het is aannemelijk dat het aantal transacties dat de beweging maakt van ver weg naar dichtbij vele malen groter zal zijn dan de gang andersom.’ Dat betekent dat in ziekenhuizen minder verrichtingen zouden gaan plaatsvinden. Maar om hun huisvesting te kunnen bekostigen zijn grote ziekenhuizen afhankelijk van het doen van een groot aantal eenvoudige verrichtingen.

Bouwregime

Nederlandse ziekenhuizen zijn groot in vergelijking met de landen om ons heen. ‘Veel vierkante meters en nog meer kubieke meters. In het oude bouwregime werden die meters betaald, in het nieuwe niet meer.’ Het benodigde geld moet nu komen uit de behandelingen. ‘In menige nieuwbouw van de grote ziekenhuizen in de afgelopen tien jaar is te weinig rekening gehouden met een vermindering van het aantal transacties als gevolg van de gewenste beweging naar Zorg Dichtbij. Er is zelfs rekening gehouden met (soms forse) groei.’

Bouw niet te groot

Bij spreiding van zorg is het de bedoeling dat specialistische ziekenhuizen minder zware zorg decentraliseren naar algemene ziekenhuizen. De algemene ziekenhuizen moeten op hun beurt zoveel mogelijk werk afstaan aan de eerste lijn. Er zullen meer en uitgebreidere eerste lijns-centra komen, waar mensen terecht kunnen voor alles zorg die buiten het ziekenhuis kan worden geleverd. BMC Advies en Management adviseert ziekenhuizen dan ook: bouw niet te groot. En grote ziekenhuizen: bouw af.

Ziekenhuiszorg neemt met 54 procent verreweg het grootste deel in van de zorgkosten uit de basisverzekering. Medicijnen komen met 15 procent op de tweede plaats en tweedelijns geestelijke gezondheidszorg met 12 procent op de derde plaats. Huisartsenzorg vertegenwoordigde 6 procent.

Hogere kosten voor vrouwen

Mannen kwamen in 2010 uit op gemiddeld 1 980 euro zorgkosten vanuit de basisverzekering. Vrouwen kwamen uit op 2 220 euro. Dat dit voor vrouwen hoger ligt, komt vooral doordat zij hogere kosten maken in de vruchtbare leeftijd voor ziekenhuiszorg, verloskunde en kraamzorg en medicijnen. Op andere leeftijden zijn de kosten van mannen hoger, vooral doordat zij op hogere
leeftijd vaker in het ziekenhuis worden opgenomen.

Hoogste zorgkosten bij laagste huishoudinkomens

De hoogste zorgkosten worden gemaakt door huishoudens uit de laagste inkomensgroepen. Dit geldt ook wanneer gecorrigeerd is voor verschillen in leeftijdsopbouw en geslacht tussen de inkomensgroepen. De kosten van de laagste inkomensgroep zijn ongeveer anderhalf keer hoger dan van de hoogste inkomensgroep. Het geldt bovendien voor bijna alle zorgtypen, maar het
verschil is het grootst bij de tweedelijns geestelijke gezondheidszorg. De kosten voor verloskundige zorg en kraamzorg vormen op dit patroon een uitzondering, daar zijn de kosten juist hoger bij de hoogste inkomensgroepen.

Verschil tussen de herkomstgroeperingen

De zorgkosten voor autochtonen waren in 2010 gemiddeld 2 135 euro, voor niet-westerse allochtonen 1 790 euro. Dat dit bedrag hoger is voor autochtonen komt omdat de meeste zorgkosten worden gemaakt op hogere leeftijd, waar het aandeel personen met een niet-westerse herkomst gering is. Na correctie voor verschillen in leeftijdsopbouw blijkt dat de gemiddelde zorgkosten voor niet-westerse allochtonen tot 65 jaar ongeveer 17 procent hoger liggen dan voor autochtonen. Het gaat dan vooral om hogere bedragen aan ziekenhuiszorg en tweedelijns geestelijke gezondheidszorg.

Hulpmiddelen voor behandeling, verpleging, revalidatie en verzorging of voor een speciale aandoening zitten vanaf 1 januari 2013 in het basispakket. Van stomazakje tot zuurstofapparaat of aangepast bed. Voor een vergoeding heeft u vaak toestemming van uw zorgverzekeraar nodig. Voor het lenen van een hulpmiddel betaalt u geen eigen bijdrage of eigen risico. Voor aanschaf geldt een eigen risico en soms een eigen bijdrage of maximumvergoeding. Uw keuze kan beperkt zijn.

De gemeente (Wmo)

Voor hulpmiddelen die u helpen om langer zelfstandig te wonen en te leven, kunt u aankloppen bij de gemeente. Het gaat dan vooral om woning-aanpassingen (zoals beugels, een traplift, een aangepaste douche of toilet of douchestoel) en vervoer (scootmobiel, rolstoel). Er moet altijd sprake zijn van langdurig gebruik en medische noodzaak. U kunt ook een persoonsgebonden budget krijgen, waarmee u zelf een hulpmiddel aanschaft. Gemeenten zijn vrij in de uitvoering en kunnen bijvoorbeeld een eigen bijdrage vragen.

Zelf betalen

Eenvoudige loophulpmiddelen zoals de rollator, wandelstok en krukken moet u zelf betalen. Voor kortdurend én langdurend gebruik. U kunt deze hulpmiddelen huren of kopen in een thuiszorgwinkel of hulpmiddelencentrum. Bij sommige aanbieders kunt u loophulpmiddelen de eerste weken gratis lenen. Soms geldt dit aanbod alleen voor leden. Daarna betaalt u een huurbedrag per week (circa 2 euro per kruk). Er zijn ook tweedehands loopmiddelen te koop.

Meer informatie vindt u in Zorgzine nummer 12.

Tijdens het congres wordt hier op verschillende manieren aandacht aan besteed. ’s Het congres begint met het uitspreken van de Ab Harrewijn-rede, een lezing over cliëntenparticipatie genoemd naar de in 2002 overleden Groen Links-politicus. Daarna zijn er presentaties over actuele thema’s, waarbij de deelnemers kunnen ontdekken bij welke onderwerpen samenwerken mogelijk én handig is. 's Middags zijn er workshops en ook wordt de Cliënt in Beeld-prijs uitgereikt aan een cliëntenraad (of lid daarvan) die een bijzondere bijdrage heeft geleverd aan het bevorderen van cliëntenparticipatie. Aanmelden kan tot 21 maart.

Samenhang en samenspel

De LCR wil de belangenbehartiging door cliëntenraden versterken. Dat kán als cliëntenraden uitgaan van de cliënt en niet van regelingen. Cliënten hebben vaak te maken met meerdere regelingen die meestal niet op elkaar zijn afgestemd. Een samenhangende aanpak kan ervoor zorgen dat mensen uit de problemen komen of voorkomen dat ze in de problemen raken. Als wordt uitgegaan van het leven van cliënten, komt die samenhang vanzelf goed in beeld. Daarin ligt een nieuwe uitdaging voor cliëntenraden vanuit diverse regelingen.

De LCR

Met de komst van de Wet Structuur Uitvoeringsorganisatie Werk en Inkomen (SUWI) is ook op landelijk niveau cliëntenparticipatie op het terrein van de sociale zekerheid (werk en inkomen) geregeld. Cliënten zijn officieel gesprekspartner van de landelijke overheid. De LCR wil de positie van cliënten versterken door collectieve belangenbehartiging en het bevorderen van cliëntenparticipatie. De LCR treedt niet in de plaats van de lokale cliëntenraden: alles wat decentraal kan gebeuren, moet daar ook plaats vinden.

Patiëntenfederatie NPCF vindt dat de minister met bezuinigingen op het basispakket het paard achter de wagen spant.’ Bezuinigen begint met begint met het aanpakken van onnodige kosten in de zorg,’ zegt directeur Wilna Wind. ‘We krijgen hierover veel signalen van patiënten. Er vindt veel verspilling plaats van medicijnen, mensen ervaren dubbele handelingen en diagnoses, operaties worden soms onverklaarbaar vaak uitgevoerd en er wordt er nog lang niet stevig genoeg ingezet op gepast gebruikt en maatwerk in de zorg. Ook moeten mensen door bureaucratische regels keer op keer bewijzen wat er met ze hand is. Dat kan allemaal veel efficiënter.’ De NPCF vindt het onverstandig om te beginnen met fors bezuinigen op het basispakket. Wilna Wind: ‘De patiëntenorganisaties staan voor breed basispakket. En natuurlijk moet dat met enige regelmaat onder de loep genomen worden. Wij zijn van mening dat er nog voldoende besparingsmogelijkheden zijn die niet ten koste gaan van patiënten. We hopen samen met de dokters te komen tot een realistisch plan. Hierover blijven we met de minister in gesprek.’

CG-Raad

De CG-Raad stelt dat een forse bezuiniging op het basispakket de toegankelijkheid van de zorg bedreigt en weinig bijdraagt aan de kostenbeheersing. Het is zaak om de oorzaken van de kostenstijging aan te pakken, in plaats van aan symptoombestrijding te doen. De belangrijkste oorzaak is dat zorgverleners worden betaald voor het aantal verrichtingen. Kostenbeheersing vraagt een ander zorgsysteem, gericht op de vraag en gestuurd op resultaat en kwaliteit. De mens staat daarin centraal en financiering vindt plaats op basis van gezondheidswinst en kwaliteit van leven. Tegelijkertijd kan dan ook  overbehandeling en ongewenste praktijkvariatie worden aangepakt. Deze financiering roept een halt toe aan de bestaande prikkels tot volumegroei, aan het gebrek aan samenwerkingen en  aan de verspilling van zorg.

Bij het onderzoek gaven bijna 50 mensen aan de app te hebben gebruikt tijdens de hulpverlening bij een hartstilstand. Zoals Rob uit Schijndel: de EHBO app gaf bij hem het ritme voor de reanimatie aan en zo redde hij het leven van een collega. Ook Jan uit Maastricht pakte de applicatie erbij toen een cliënt hartklachten kreeg en onwel werd. Vooral de plaatjes van hoe te handelen hielpen de beveiliger om zijn geheugen op te frissen en de juiste hulp te kunnen bieden. Mede dankzij de applicatie overleefde zijn cliënt het voorval.

Meest voorkomende toepassingen

De meeste mensen hebben de app nodig gehad bij een blessure, snij- of schaafwonden of een brandwond. Zo raadpleegde Gertie uit Babberich de app nadat haar zoon koelvloeistof in zijn gezicht had gekregen en leerde ze dat hij moest spoelen met koud water. Hans uit Utrecht hielp op vakantie in Zuid-Frankrijk een vriend die bij het wassen van zijn auto de controle verloor over een automatische borstel. De aanblik van zijn snij- en brandwonden zorgde ervoor dat hij flauw viel. Door de app, die in het buitenland ook offline beschikbaar is, wist Hans wat hij moest doen. Volgens de artsen was in beide gevallen door het snelle handelen geen blijvende schade. De gebruikers raadpleegden de EHBO app ook als naslagwerk en voor het vinden van de dichtstbijzijnde huisartsenpost of ziekenhuis.

EHBO app

Slechts 3% van alle Nederlanders beschikt over aantoonbare eerste hulpkennis. Dit niveau is erg laag ten opzichte van landen als Duitsland en Oostenrijk (80%). Het Nederlandse Rode Kruis zet zich op verschillende manieren in om dit kennisniveau in Nederland te verbeteren. De EHBO app levert hieraan een belangrijke bijdrage. Wilt u ook weten wat u moet doen in geval van nood? Download dan nu gratis de EHBO app!

De Transitiecommissie is in september 2012 geïnstalleerd om de voorbereidingen op en het eerste jaar na de decentralisatie van de zorg voor jeugd te bewaken. Het rapport met de aanbevelingen is inmiddels naar de Tweede Kamer gestuurd. In een begeleidend schrijven geven staatssecretarissen van Rijn van VWS en Teeven van Justitie een eerste reactie op de aanbevelingen.

Zorgen over de voortgang

In het rapport zegt de TSJ zich zorgen te maken over de voortgang van de decentralisatie. Overdracht van alle jeugdzorg naar gemeenten per 1 januari 2015 betekent dat voordien alles ‘uitvoeringsgereed’ moet zijn: inkoop, inrichting van de uitvoeringsorganisaties en duidelijke toeleidingssystemen. Jeugdigen, gezinnen en verwijzers dienen goed te worden geïnformeerd. De TJC maakt zich zorgen over sturing op het proces, inzicht in de opgave en continuïteit van zorg.

Sturing en inzicht

Volgens de commissie zijn de wettelijke, financiële en bestuurlijke randvoorwaarden waarbinnen de decentralisatie moet plaatsvinden nog niet bekend. Het is belangrijk dat op zo kort mogelijke termijn besluiten worden genomen die nodig zijn om definitie- en ontwerpfase af te ronden. Er ligt, zo schrijven de staatssecretarissen, een conceptwetsvoorstel. Dat is na een brede consultatieronde én in nauw overleg met gemeenten ingrijpend gewijzigd. Men is bezig met het opstellen van een financieel verdeelmodel. Ook wordt gewerkt aan een Transitieplan , waarin aandacht wordt besteed aan planning van het proces, programmastructuur, sturing, taakverdeling en implementatie. Daarbij komen ook informatiebeleid en kwaliteit aan de orde.

Samenhang

De commissie wil aandacht voor het overleg met het veld. De Staatssecretaris van VWS heeft een overleg ingericht met een groot aantal veldorganisaties. Daarin komt onder andere het transitieplan aan de orde. Veel  gemeenten hebben inmiddels een visie opgesteld, die zij samen met lokale partners concreet gaan vertalen naar een inrichting van de lokale jeugdhulp. Borging van de samenhang tussen de decentralisaties is noodzakelijk, zegt de TJC. Zo spoedig mogelijk dient daarom duidelijkheid te komen over het kabinets-voornemen om te decentraliseren naar de 100.000+ gemeenten.

Continuïteit van zorg

De commissie adviseert een gedegen inventarisatie van risico’s voor jongeren, zowel voor als na de decentralisatie. Tevens moeten afspraken worden gemaakt over het behoud van de expertise van bijvoorbeeld de bureaus jeugdzorg, met name over jeugdbescherming en jeugdreclassering. De commissie beveelt aan om mede op basis van het rapport ‘verantwoord over de drempel’ kaderstellende afspraken te maken over de continuïteit van zorg tijdens de decentralisatie en de eerste periode na decentralisatie. De staatssecretarissen onderschrijven het belang van continuïteit van zorg en het behoud van expertise. De afspraken daarover zijn in voorbereiding, zeggen zij.

Ook burgers kunnen met voorstellen komen. Dit kan via betaalbarezorg@minvws.nl.

Zorgzwaartepakketten
Alle Nederlanders met een verstandelijke handicap die op dit moment wonen in een woonvorm van een zorgorganisatie zijn voor de AWBZ ingedeeld in acht zogenaamde zorgzwaartepaketten (ZZP-VG). Bij de indeling wordt vooral bekeken hoeveel hulp mensen nodig hebben bij de zogeheten algemene dagelijkse levensverrichtingen, zoals aan- en uitkleden, persoonlijke verzorging, opstaan en naar bed gaan, boodschappen doen, en eten koken. Mensen in ZZP-VG 1 hebben maar weinig ondersteuning nodig en mensen in ZZP-VG 8 moeten compleet worden verzorgd.

Zorgen over ZZP-VG 1-4

Over de mensen in de categorie ZZP-VG 5 tot en met 8 wordt niet gediscussieerd. Dit is de groep mensen met ernstige verstandelijke beperkingen. Zij blijven gewoon in hun groepshuis wonen met alle zorg die daarmee gepaard gaat. De groep waar Evenhuis en Hermans het over hebben zijn mensen uit ZZP-categorie 1 tot en met 4. Deze mensen hebben een matige of lichte verstandelijke handicap en wonen nu in groepshuizen in de wijk. Mensen met het syndroom van Down bijvoorbeeld. Ze zijn redelijk zelfredzaam, gaan overdag naar dagbesteding of hebben aangepast werk. Uit de analyse blijkt echter dat veel van deze mensen de vaardigheden nooit hebben kunnen leren die nodig zijn om een huishouden te voeren, zoals boodschappen doen, eten klaarmaken, de was doen, medicijnen innemen, met geld omgaan. Bovendien hebben zij vaak veel zorg nodig door een opeenstapeling van motorische en zintuiglijke beperkingen.

Reactie staatssecretaris op onderzoek
In reactie op het onderzoek laat staatssecretaris van Rijn in het Algemeen Dagblad weten dat mensen met een verstandelijke beperking ervan op aankunnen dat ze de zorg krijgen die ze nodig hebben. Volgens Van Rijn zal de beoordeling of mensen wel of niet thuis kunnen wonen veel meer moeten afhangen van persoonlijke omstandigheden en van de vraag wat iemand zelf kan. Medio maart informeert de staatssecretaris de Tweede Kamer over zijn concrete hervormingsplannen.

Patiënten met astma of COPD hebben vaak te maken met veel verschillende zorgverleners, zoals de huisarts, de longarts en de longverpleegkundige. In de patiëntenversie staat wat patiënten kunnen verwachten van de zorg en de zorgverlener. Wat komt er bijvoorbeeld kijken bij het stellen van de diagnose en bij de behandeling? Op welke zorg hebben patiënten recht? Welke soorten behandelingen zijn er? En patiënten lezen er wat er van hen wordt verwacht, bijvoorbeeld als het gaat om afspraken rondom beweging en voeding. Met de patiëntenversies wordt de patiënt partner in zorg en kan meer de regie nemen over zijn eigen ziekte.

Duidelijke afspraken

In de zorgstandaarden staat precies waaraan goede zorg moet voldoen. Ze zijn ontwikkeld door de Long Alliantie Nederland, in samenwerking met beroepsverenigingen van zorgverleners, zoals de huisarts, longarts en longverpleegkundige. Hiermee kunnen zorgverleners duidelijke afspraken maken met elkaar, met zorgverzekeraars en met de patiënt. De patiëntenversies zijn een vertaling van de medische versies. Het Longfonds vindt het belangrijk om ideeën en adviezen van patiënten te laten meetellen. Bij de ontwikkeling van de patiëntenversies zijn dan ook patiëntenexperts betrokken, die vanuit hun ervaring met een longziekte meedenken over het belang voor patiënten.

Zelf aan de slag

De patiëntenversie van de zorgstandaard COPD, die in 2011 uitkwam, wordt inmiddels veel gebruikt door zorgverleners, zo blijkt uit een onderzoek van TNS NIPO. Ruim de helft van de huisartsen en driekwart van alle praktijkondersteuners is bekend met de patiëntenversie. Maar niet iedereen gaat er ook mee aan de slag. Jammer, vindt het Longfonds. ‘Wie werkt met zorgstandaarden en de patiëntenversies stimuleert zijn patiënt om actief betrokken te zijn en zelf aan de slag te gaan. Met een betere gezondheid en een hogere kwaliteit van leven als resultaat. We verwachten dat zorgverleners steeds vaker gebruik gaan maken van de patiëntenversies om de zorg rondom de longpatiënt beter te kunnen organiseren.’

Hoe leef je gezond en hoe blijf je gezond? En als je patiënt wordt, hoe kun je dan zelf de regie behouden? Maak bijvoorbeeld kennis met consulten via een beeld-belverbinding, met apps om bloedsuiker, stollingswaarden of bloeddruk te meten en met online dagboeken om het ziekteverloop bij te houden en inzichtelijk te maken. Tijdens het Digitale Zorg Event ziet u allerlei voorbeelden die u ter plekke kunt uitproberen.

Zorgprofessionals

Als arts, fysiotherapeut, tandarts of verpleegkundige krijgt u via allerlei kanalen – de media, uw patiënten, collega’s, zorgverzekeraars  – te maken met de roep (en soms zelfs druk) om effectiever en efficiënter te werken en samen te werken. Op het Digitale Zorg Event bieden wij u alle inzichten, kennis en ervaringen die er zijn om de zorg slimmer te maken. Maak kennis met online games, e-consult en e-hulp en leer wat een Twitter- en/of webspreekuur of online therapie u kan opleveren.

Inschrijven en organisatie

Het Digitale Zorg Event wordt georganiseerd door patiëntenfederatie NPCF en uitgeverij Bohn Stafleu van Loghum, in samenwerking met het Trimbos Instituut. Voor patiënten is de toegang gratis. Zorgprofessionals betalen € 150,- (incl. btw); voor een zorgprofessional die zich samen inschrijft met een of meer van zijn/haar patiënten is de toegang gratis. De toegang is inclusief koffie/thee en broodjes. Meer informatie vindt u op de website.

Bijna alle landen van de wereld werken samen in de Verenigde Naties (VN). De VN heeft in 2006 een verdrag gemaakt voor de rechten van mensen met een beperking. Inmiddels hebben 155 landen het verdrag ondertekend en 126 landen hebben het verdrag al geratificeerd. Nederland heeft het verdrag in 2007 ondertekend en zal het uiterlijk juli 2015 ratificeren. In de aanloop naar de ratificatie past de overheid wetten en regels aan. Ook gemeenten, onderwijs en het bedrijfsleven moeten regels en beleid aanpassen, zodat mensen met een beperking kunnen participeren en bijdragen.

Lokale uitvoering

De bijeenkomsten zijn bedoeld voor iedereen die met de uitvoering van het verdrag te maken heeft: gemeenten, onderwijs, sport, recreatie, zorg en welzijn en het bedrijfsleven. Samen met mensen met beperkingen gaan zij werken aan de lokale uitvoering van het VN-Verdrag. Wat betekent het verdrag voor bijvoorbeeld gemeenten, scholen en bedrijven? Hoe kunnen zij bijdragen aan een Nederland waarin iedereen kan participeren, toegang heeft tot openbaar vervoer, onderwijs, werk en vrijetijdsvoorzieningen en zeggenschap heeft over zijn/haar leven? En hoe hangt dat samen met de betekenis van de Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning)  en de nieuwe Participatiewet die per 2014 van kracht is?

Rechten van mensen met een beperking

Het VN-Verdrag voor rechten van mensen met een beperking stelt dat landen

ervoor moeten zorgen dat iedereen, ook mensen met een beperking mee kunnen doen in de samenleving. Zij moeten toegang hebben tot openbaar vervoer, onderwijs, werk en vrijetijdsvoorzieningen en zeggenschap hebben over hun eigen leven. Dat is nu niet het geval. Mensen met een beperking worden nog vaak buitengesloten door fysieke ontoegankelijkheid of krijgen te horen dat ze niet welkom zijn. Het Verdrag regelt geen nieuwe mensenrechten, maar zorgt net als bijvoorbeeld het VN-verdrag tegen de discriminatie van vrouwen dat de gewone mensenrechten ook gelden voor een groep die structureel minder kansen krijgt en wordt uitgesloten.

Coalitie voor inclusie

De Coalitie voor Inclusie is een beweging van mensen en organisaties die werkt aan een inclusieve samenleving. Meer informatie over de bijeenkomsten vindt u op de website.

Met de brief reageert het kabinet op twee onderzoeksrapporten, waartoe april vorig jaar opdracht is gegeven en die eind vorig jaar zijn opgeleverd. Van der Steenhoven verrichtte onderzoek naar de organisatie van de IGZ. Sorgdrager onderzocht hoe de afhandeling van complexe dossiers door de IGZ heeft plaatsgevonden. Beide rapporten moesten uitsluitsel geven of de IGZ robuust genoeg is om de VWS toezichtvisie  (januari 2012) uit te voeren. Kern daarvan is dat de Inspectie proactief, daadkrachtig en klantvriendelijk moet zijn.

Toezicht

Minister Schippers vindt het cruciaal dat de IGZ consequent en eenduidig toezicht houdt en optreedt tegen aanbieders of producenten van geneesmiddelen en medische hulpmiddelen, die onverantwoorde zorg of producten leveren. Om eerder risico's te ontdekken en in te schatten of de zorg door de bodem zakt, gaat de IGZ de frequentie van haar inspectiebezoeken opvoeren en vaker onaangekondigd inspecteren. De IGZ gaat door met het inzetten van 'mystery guests'; dit middel wordt over een jaar geëvalueerd. Verder gaat de IGZ versneld gebruik maken van 'dashboards', waarmee in één oogopslag alle relevante toezichtinformatie over een zorgaanbieder of een producent beschikbaar is. Het vergt overigens enige tijd om dit te ontwikkelen en te implementeren.

Handhaving

De IGZ gaat er systematisch op toezien dat opgelegde verbeteringen bij zorgaanbieders en producenten ook daadwerkelijk worden opgevolgd. Inspecteurs gaan hierbij nadrukkelijker raden van bestuur en toezicht aanspreken op hun verantwoordelijkheid voor kwaliteit en veiligheid van de zorg in hun instellingen. De IGZ krijgt ook extra mogelijkheden voorafgaand aan het tuchtrecht om scherper te handhaven. Zo kan een disfunctionerende beroepsbeoefenaar meteen een beroepsverbod worden opgelegd, nog voordat er een tucht- of strafzaak is gestart. Ook wordt bezien of er mogelijkheden zijn om een absoluut beroepsverbod op te leggen, zodat een betrokkene geen enkel beroep in de individuele gezondheidszorg meer mag uitoefenen.

Zorgloket

Voor minister Schippers staat het belang van de patiënt en de cliënt voorop. Om die reden richt zij een 'Zorgloket' op, dat burgers op een respectvolle en empathische manier helpt de juiste weg te vinden voor een klacht. Wanneer dat nodig is, wordt de burger ook in de verdere klachten- of geschillenprocedure door het Zorgloket geholpen. Het Zorgloket richt een klachtvolgsysteem in, waardoor de voortgang van de klachtbehandeling actief bewaakt wordt. Het Zorgloket wordt als zelfstandige unit gepositioneerd en over een jaar wordt de werking geëvalueerd. Minister Schippers wil verder dat zorgaanbieders voortaan binnen zes weken op een klacht reageren. Ook wil zij af van de vrijblijvendheid van zorginstellingen om zich aan te sluiten bij een geschilleninstantie; dat wordt namelijk verplicht.

Zorgbelang: gebruik bestaande expertise

Het is positief dat er nu uitdrukkelijk aandacht is voor de goede ondersteuning van burgers bij klachten. Maar het is teleurstellend dat de Minister kiest voor de oprichting van een nieuwe instantie. Veel van de gewenste functies van een nieuw Zorgloket worden immers al ingevuld door de afdelingen Informatie en Klachtopvang (I&K) van de Zorgbelangorganisaties. En nieuwe wensen zijn door eenvoudige ingrepen te realiseren. In de afgelopen maanden is daarover gesproken met VWS en IGZ. De medewerkers helpen niet alleen mensen bij het formuleren van hun klachten, maar leggen ook de link naar de collectieve belangenbehartiging en hebben regelmatig contact met de IGZ. Het ligt dan ook in de rede om van deze expertise gebruik te maken.

Minister Plasterk schrijft in zijn brief aan de Tweede Kamer dat het geld voor de decentralisaties straks in één pot gaat. Gemeenten mogen zoveel mogelijk zelf bepalen hoe ze dat geld gebruiken. ‘Gemeenten hoeven niet per onderdeel verantwoording af te leggen’, aldus Plasterk. Plasterk wil af van de 'potjesterreur', die er volgens hem voor zorgt dat mensen niet altijd geholpen worden omdat het specifieke potje met hulpgeld leeg is. ‘Het is aan de gemeenten om de beste keuze te maken’, zegt hij. Gemeenteraadsleden moeten de gemeenten bij de les houden. De minister wil dat gemeenten ‘integraal’ zorg en begeleiding gaan bieden. Er komt één gemeente-medewerker die alle problemen van één huishouden in kaart brengt. Zo kan de gemeente gericht ondersteuning en begeleiding bieden: ‘één gezin, één regisseur, één plan’. Plasterk verwijst naar het project De Kanteling in de Wmo. Hierbij wordt met de betrokken burger in ‘een keukentafelgesprek’ bekeken welke problemen zich voordoen en welke (integrale) oplossingen mogelijk zijn. 

Cliëntenorganisaties: compensatieplicht, eigen regie en pgb

De CG-Raad, Platform VG en Zorgbelang Nederland vinden het goed dat de minister hiernaar verwijst. Maar zo’n verwijzing alleen is te vrijblijvend. Er moeten goede waarborgen komen dat mensen met een beperking straks ook echt maatwerk gaan krijgen. De organisaties pleiten er daarom voor de compensatieplicht uit de Wmo voor al deze decentralisaties te laten gelden. Daarmee wordt duidelijk wat het doel van zorg en begeleiding is. Namelijk: het compenseren van beperkingen in zelfredzaamheid en participatie. Plasterk wil dat gemeenten zelfredzaamheid van burgers faciliteren en stimuleren. Daarbij hoort ook eigen regie als het gaat om zorg en ondersteuning. Inclusief het recht op een pgb (persoonsgebonden budget). Dit punt ontbreekt helaas in de brief.

Cliënt ontbreekt in deze visie

De CG-Raad, Platform VG en Zorgbelang Nederland constateren verder dat de cliënt nauwelijks een rol krijgt toebedeeld bij het optuigen van zorg en begeleiding in de gemeenten. Plasterk schrijft dat van alle betrokken partijen de gemeenten voor ‘de grootste opgave’ staan. Hij gaat voorbij aan de enorme veranderingen die op de betrokken cliënten afkomen. De organisaties vinden dat cliënten moeten kunnen meebepalen op welke wijze zorg en begeleiding straks in hun gemeente wordt georganiseerd. Zeker in een tijd waarin de eigen verantwoordelijkheid van de cliënt voortdurend wordt benadrukt, moet het vanzelfsprekend zijn dat de organisatie van zorg en begeleiding goed is geregeld.

De organisaties zijn benieuwd hoe de visie van Plasterk nu door de andere bewindslieden wordt uitgewerkt in de plannen voor de langdurige zorg, de Participatiewet en de uitwerking van het VN-verdrag voor mensen met een beperking.

In een tijd waarin zorg en welzijn steeds meer een taak van gemeenten worden, is het zaak om de doelgroepen die het betreft, goed in beeld te hebben. In de praktijk lijkt het hier vaak aan te schorten. Bepaalde doelgroepen als ouderen en mensen met een lichamelijke beperking zijn over het algemeen goed in beeld, maar mensen met een psychische stoornis en/of verslavingsproblematiek of niet aangeboren hersenletsel staan veel minder op het netvlies. BroedplaatsZ stelt zich ten doel om ook deze groepen onder de aandacht van de beleidsmakers te brengen.

Informatie en inzicht

De deelnemers aan BroedplaatsZ hebben verschillende achtergronden, maar allemaal hebben of krijgen ze te maken met de gevolgen van de transitie van AWBZ naar Wmo. Door te delen wat hen bezighoudt en te twitteren over de 'hindernissen' en 'uitdagingen' in hun leven willen zij de beeldvorming over hen beïnvloeden en het stigma doorbreken waar zij nog altijd mee kampen. Wie BroedplaatsZ volgt,  krijgt meer inzicht in het leven van deze mensen. Beleidsmakers van zorg kunnen er ideeën opdoen voor het ontwikkelen van beleid dat beter aansluit op de vraag van diegene waarvoor het bedoeld is. BroedplaatsZ is een bron van informatie. Door elkaar te volgen en
aan te vullen, kunnen we samen Broeden op betere Zorg.

Blogs en documentaire

Omdat het aantal tekens met twitter beperkt is en je hiermee niet altijd de lading dekt, houden sommige deelnemers aan BroedplaatsZ ook een blog bij op de website. Hiernaar  zullen ze in hun tweets verwijzen. Op de website kunt u ook lezen wie de deelnemers zijn, wat hun achtergronden zijn en wat hen motiveert om deel te nemen aan BroedplaatsZ. Van het project wordt een documentaire gemaakt waarin de verschillende kanten van de deelnemers worden belicht. Want mensen zijn meer dan alleen hun aandoening of diagnose. In de documentaire wordt ook aandacht besteed aan stigma en zelfstigma en hoe de reactie van de omgeving is. En wat doet deelname aan dit project met je?

Kwartiermakersfestival

Het idee voor BroedplaatsZ is ontstaan vanuit het  Kwartiermakersfestival Midden-Brabant, dat kwetsbare burgers wil ondersteunen in hun maatschappelijke en sociale participatie of re-integratie. Het is een initiatief van Zorgbelang Brabant, GGz Breburg, RIBW Brabant, Traverse en Contour-De Twern.

De Smiley zelf bestaat al ruim tien jaar. Met het omvormen van de ‘gewone’ Smileys naar bronzen, zilveren en gouden varianten heeft de stichting Kind en Ziekenhuis een duidelijk doel voor ogen: de ziekenhuizen stimuleren om naar het volgende niveau te gaan. Hester Rippen, directeur van de stichting: ‘De eisen voor de bestaande Smiley zijn nu wat ons betreft de norm, dus een Bronzen Smiley waard. We vinden het in deze tijd het minste wat je mag verwachten aan kindgerichtheid. Daarnaast was het tijd voor een nieuwe, moderne, onafhankelijke toetsing van kinderafdelingen in ziekenhuizen.’

Brons

Om een Bronzen Smiley te krijgen moeten ziekenhuizen aan een aantal harde eisen voldoen. Zoals dat ouders de hele dag bij hun kind kunnen zijn, dat altijd één van de ouders kan blijven slapen bij het kind en dat ouders aanwezig kunnen zijn bij het inleiden van en ontwaken uit de narcose. Ook eisen op het gebied van scholing van verpleegkundigen, pijnbestrijding en informatievoorziening spelen een grote rol.

Zilver en goud

Bij de Zilveren en Gouden Smiley wordt de stem van jongeren en ouders zwaar meegewogen via de speciaal ontwikkelde ‘Child Patient Sense Monitor’. Hester Rippen: ’We gaan met deze ervaringsmonitor kinderen en ouders vragen naar hun perceptie van de zorg. Dit doen we op een zodanig makkelijke manier dat het mogelijk is om informatie over ziekenhuiservaringen zo te vangen dat er op grootschalige kwantitatieve wijze over gerapporteerd kan worden; een unieke
kwaliteitstoets. Er is ook een afzonderlijke medewerkersmonitor ontwikkeld, de ‘Health Personnel Sense Monitor’. In de pilot is al gebleken dat personeel hierdoor extra wordt geprikkeld om kindvriendelijk te werken.’

Visitatieteams

Om een Zilveren of Gouden Smiley te halen moeten ziekenhuizen voortaan niet meer alleen aan bepaalde eisen voldoen, maar ook een visitatieteam ontvangen en de 32 criteria bespreken waarop wordt getoetst. Hester Rippen: ‘En dan moeten ze ook nog meewerken om ouders en kinderen te werven voor de ervaringsmonitor. Hiermee krijgen we dus goed inzicht in het kindvriendelijk handelen van alle betrokkenen.’

Methodieken

Stichting Kind en Ziekenhuis behartigt al sinds 1977 de belangen van kinderen in het ziekenhuis en hun ouders door het stimuleren van kindgerichte zorg. Van 2010-2012 is 2010 is in samenwerking met Zorgbelang Nederland een project uitgevoerd om de kwaliteit van zorg in het ziekenhuis te verbeteren op basis van de ervaringen van kinderen en jongeren zelf. Aan dit eerste kinderparticipatie-project hebben tien ziekenhuizen deelgenomen. De ervaringen hebben geleid tot een handboek met acht methodieken om kinderen te betrekken bij kwaliteitsverbetering.

Minister Schippers heeft afgelopen zondag in het TV-programma Buitenhof de zorgsector uitgedaagd mee te denken over het schrappen van vergoedingen uit het Basispakket. Al sinds jaar en dag bepleit Zorgbelang Fryslân het betrekken van burgers bij verbeteringen van de zorg. Graag nemen zij daarom deze uitdaging aan. Maar zij kiezen een andere insteek. Mensen ondergaan soms onnodige behandelingen en operaties Te vaak zijn er dure consulten die niet bijdragen aan de kwaliteit van zorg. Het is bekend dat het per ziekenhuis enorm kan verschillen hoe vaak wordt geopereerd of behandeld bij een bepaalde aandoening, zonder dat daar een goede verklaring voor is (bijvoorbeeld Ab Klink ea: Kwaliteit als medicijn). Willen we de kosten van de zorg in de hand houden, zegt Zorgblelang Fryslan, dan is het de hoogste tijd om dat aan te pakken.

Meldactie

Daarom is het Meldpunt Onnodige Zorg Friesland gestart, waar mensen hun ervaringen met onnodige en onnodig dure zorg kunnen melden. Het meldpunt is te bereiken via website  http://www.meldpuntzorgfriesland.nl/, per e –mail ervaring@meldpuntzorgfriesland.nl en via de telefoon (058 2137 138). De uitkomsten zullen regionaal worden gebruikt om met artsen en andere zorgaanbieders te bespreken. Tevens worden de uitkomsten aangeboden aan minister Schippers. Zorgbelang Fryslân wil het debat aangaan over de toekomst van de zorg en meedenken hoe
de zorgkosten kunnen worden beteugeld. We willen graag dat de ervaringen van mensen worden gebruikt om tot goede en betaalbare zorg te komen. Daar is meer voor nodig dan een pakketdiscussie. Hoe het pakket eruit ziet komt voort uit de resultaten van deze discussie.

Het meldpunt heeft in een week al meer dan veertig meldingen opgeleverd. Zorgbelang Fryslân houdt daarom het meldpunt nog zeker drie weken 'in de lucht'. Het meldpunt geeft enkele voorbeelden van zaken die zijn binnengekomen. Het meest genoemd zijn ongebruikte medicijnen die worden teruggebracht naar de apotheek; die worden dan niet opnieuw uitgegeven, maar vernietigd. Een oplossing hiervoor zou in ieder geval kunnen zijn niet al te grote hoeveelheden medicijnen voor te schrijven. Een mevrouw schrijft over de thuiszorg voor haar moeder: 'Er komen verschillende mensen van de thuiszorg over de vloer. De ene doet dit, de andere doet dat. Is het niet goedkoper om verschillende taken door één persoon te laten uitvoeren?' En zowel in de GGz als elders worden cliënten nog te vaak uitgenodigd voor 'intakegesprekken'. Iedere nieuwe zorgverlener vraagt mensen opnieuw een uitgebreide vragenlijst in te vullen of in een gesprek hun hele geschiedenis nog een keer te vertellen. Voor velen een grote ergernis, terwijl cliënten veelal geen bezwaar hebben tegen uitwisseling van gegevens tussen zorgverleners.

De kwaliteitsvisie behelst zes complexe spoedeisende zorgstromen: traumazorg, spoedeisende neurologische, cardiologische en vaatchirurgische zorg, geboortezorg (zorg rondom de bevalling) en de intensive care. Voor iedere zorgstroom zijn kwaliteitsindicatoren gedefinieerd. Zorgverzekeraars
maken onderscheid tussen spoedeisende basiszorg en gespecialiseerde spoedeisende zorg, waarvoor bijzondere deskundigheden en voorzieningen noodzakelijk zijn. De spoedeisende basiszorg moet dicht bij de burgers beschikbaar zijn, in de vorm van geïntegreerde eerste hulpafdelingen en huisartsenposten. Complexe spoedeisende zorg (operatiekamer, IC) wordt geconcentreerd. Zorgverzekeraars zien volume als een maat voor kwaliteit en als een middel om dure voorzieningen en deskundig personeel doelmatiger in te zetten.

Medisch Specialisten: integrale visie op acute zorg

De Orde van Medisch Specialisten (OMS) stelt in een reactie dat bij het concentreren en spreiden van acute zorg kwaliteit en bereikbaarheid voor elke patiënt voorop dienen te staan. Het ZN-advies belicht alleen het complexe deel  van de spoedeisende zorg. Een geïntegreerde visie over de hele acute zorg is nodig. Er zijn inmiddels verschillende adviezen verschenen over de acute zorg die allemaal van toegevoegde waarde zijn. De OMS en de Wetenschappelijke Verenigingen pleiten voor oprichting van een College Acute Zorg, waarin medisch specialisten, patiënten, zorgverzekeraars, ziekenhuizen, huisartsen en verpleegkundigen deelnemen. Doel is een toekomstgerichte inrichting van de hele keten acute zorg die altijd bereikbaar is voor elke patiënt.

NPCF: snel op de juiste plaats

Patiëntenfederatie NPCF vindt het van groot belang dat patiënten die acute zorg van een Spoedeisende Hulp (SEH) nodig hebben, direct naar het meest passende ziekenhuis gaan. ‘Patiënten met bijvoorbeeld een beroerte of een hartinfarct moeten zo snel mogelijk geholpen kunnen worden door een especialiseerd team dat 24/7 beschikbaar is’, zegt Wilna Wind, directeur NPCF. ‘Dat hoeft niet in elk ziekenhuis aangeboden te worden, als de patiënt maar meteen op de juiste plek terecht komt. En voor minder complexe spoedzorg moeten patiënten in de buurt terecht kunnen.’ De NPCF wil graag dat er per spoedvoorziening één loket komt: een huisartsenpost bij de spoedeisende hulp. Zo kan de patiënt snel doorverwezen worden naar de spoedzorg die het meest passend is. De NPCF vindt dat er openheid moet zijn over het aanbod en de kwaliteit van spoedzorg. Bij een meldactie in 2012 zei 78% van de deelnemers dat er meer informatie moet komen over welke spoedvoorzieningen er zijn en wat men daar kan verwachten en 76% vond dat als een afdeling SEH geen goede kwaliteit van zorg biedt, het beter is als deze sluit.

Niet alleen de AWBZ gaat op de schop, ook de jeugdzorg wijzigt drastisch, ziekenhuizen fuseren en specialiseren. Zorgbelang Nederland ziet de opvallende teneur dat verstrekkende beslissingen in de zorgsector te vaak over de hoofden van de burgers heengaan. ‘Burgers hebben nauwelijks iets in te brengen. In belangrijke beslissingen worden ze niet gekend.’

Uit recent onderzoek blijkt dat de Nederlandse burger steeds minder vertrouwen in de gezondheidszorg heeft. Van der Veen: ‘Het is essentieel dat de zorgvrager bij belangrijke wijzigingen een stem heeft. De provinciale Zorgbelangorganisaties zetten zich op regionaal en lokaal niveau continue in voor kwaliteitsverbetering vanuit cliëntenperspectief. Zo leveren wij een belangrijke bijdrage aan blijvende verbetering van zorg en welzijn.’

Zorgbelang Nederland

Zorgbelang Nederland is de brancheorganisatie van twaalf provinciale Zorgbelangorganisaties, die opkomen voor de belangen van iedere burger op het gebied van zorg en welzijn. De Zorgbelangorganisaties zijn een belangrijke gesprekspartner voor zorgaanbieders, zorgverzekeraars, gemeenten en de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Daarnaast zijn de geboden klachtopvang en informatievoorziening zeer belangrijk. Zo behandelden de provinciale organisaties in 2012 ruim 10.000 meldingen en klachten van patiënten, hetzelfde aantal als in voorgaande jaren. Zorgbelangorganisaties openen regelmatig actuele meldpunten voor gesignaleerde knelpunten in zorg en welzijn. Recent voorbeeld is het Meldpunt Cardiologie van Zorgbelang Zuid-Holland over het Ruwaard van Putten Ziekenhuis in Spijkenisse.

Nieuwe voorzitter: Eeke van der Veen

Eeke van der Veen is de nieuwe voorzitter van Zorgbelang Nederland. Van november 2006 tot december 2012 was Van der Veen woordvoerder zorg voor de fractie van Partij van de Arbeid in de Tweede Kamer. Daarvoor, van 1989 tot 2006, was hij voorzitter van de raad van bestuur van zorgverzekeraar Agis. Van der Veen volgt Loes van Ruijven-van Leeuwen (burgemeester te Lingewaal) op als voorzitter Zorgbelang Nederland.

Nieuwsbericht: Eeke van der Veen nieuwe voorzitter

Interview met Eeke van der Veen

Eeke van der Veen

• Geboren in Wonseradeel op 21 juni 1946, woont nu in Nieuwegein.
• Studeerde organisatiesociologie in Groningen en Rotterdam.
• Werkte van 1975 tot 1988 voor de Nationale Kruisvereniging en de Ziekenfondsraad.
• Werd in 1988 directeur van ziektekostenverzekeraar ZAO. Na een fusie in 1999 werd hij voorzitter van de Raad van Bestuur van Agis Zorgverzekeringen.
• Lid Tweede Kamer voor de Partij van de Arbeid van 30 november 2006 tot 20 september 2012: woordvoerder financiering van de zorg en ziekenhuizen.
• Getrouwd, vader van drie dochters en een zoon, grootvader van acht kleinkinderen.

Zorgbelang Nederland

Zorgbelang Nederland is de brancheorganisatie van 12 regionale Zorgbelangorganisaties, die opkomen voor de belangen van iedere burger via de meer dan 1000 aangesloten patiënten- en cliëntenorganisaties. Klachtopvang, informatievoorziening en het gesprekspartner zijn van zorgverzekeraars, gemeenten en Inspectie zijn belangrijke instrumenten.

Lees het interview met Eeke van der Veen

Persbericht Zorgbelang Nederland

‘Iedereen in Nederland betaalt gemiddeld ruim vijfduizend euro per jaar aan ziektekosten, van elke baby tot en met de hoogbejaarde aan toe. Maar niemand heeft echt over die zorg te vertellen. De zorg wordt in toenemende mate geregeerd door anonieme instellingen, bestuurders en beleidsmakers die weliswaar óver de patiënt praten, maar zelden mét.’ Eeke van der Veen weet waarover hij het heeft. De afgelopen zes jaar was hij woordvoerder financiering van de zorg en ziekenhuizen voor de Partij van de Arbeid in de Tweede Kamer. Voordat hij lid werd van de Tweede Kamer werkte hij zeventien jaar als voorzitter van de Raad van Bestuur bij zorgverzekeraar Agis. Als nieuwe voorzitter van Zorgbelang Nederland wil hij de burger/patiënt de rol geven waar hij recht op heeft: die van eigenaar van de zorg.

Wat is het probleem?

 ‘Er wachten financieel zware tijden, want de bomen groeien allang niet meer tot in de hemel. De kosten van de zorg blijven stijgen (bijna 90 miljard euro in 2011), terwijl de kwaliteit niet in dezelfde mate stijgt. Uit recent onderzoek blijkt dat de Nederlandse burger steeds minder vertrouwen in de gezondheidszorg heeft. De zorg is volop in beweging: ziekenhuizen fuseren en specialiseren, de AWBZ wordt overgeheveld naar de Wmo, gemeenten krijgen extra verantwoordelijkheden, de jeugdzorg gaat op de schop… noem maar op. En alles gaat te vaak over de hoofden van de burgers heen. Zij hebben nauwelijks iets in te brengen. Bij de belangrijke beslissingen staan ze buitenspel.

Wat is de oplossing?

‘Het grote pijnpunt in de zorg is dat we nog steeds, ondanks alle inspanningen onvoldoende zicht hebben op de kwaliteit die we voor ons geld krijgen. Ik citeer graag Doeke Post, emeritus hoogleraar Sociale Geneeskunde, die zei: “De patiënt staat centraal, maar daardoor staat hij hinderlijk in de weg.” Dit is precies zoals veel instellingen hun klanten zien. Het is dan: voor u, zonder u. Hoog tijd daar verandering in te brengen. Ik bekijk het ook zakelijk: wie betaalt bepaalt! De zorg is gewoon een transactie: wij betalen vijfduizend euro per jaar en voor dat geld eisen we medezeggenschap en kwaliteit.’

Meer inspraak, stijgen daar de kosten niet door?

‘Niet elke oplossing kost geld. Sterker nog: als we het goed aanpakken, levert inspraak grote besparingen op. De verspilling is groot. Neem nou het aantal onnodige operaties en behandelingen dat in Nederland plaatsvindt. Of kijk naar de zorgverzekeraars: die blijken nauwelijks te controleren of de kosten die ze vergoeden wel terecht zijn gemaakt. Het zijn een paar voorbeelden, maar zo zijn er talloze. Uit berekeningen blijkt dat de zorg zes tot acht miljard euro goedkoper kan als we beter en slimmer werken. Inspraak door de burger is daarbij onmisbaar. Transparantie zorgt voor efficiëntie. Als Zorgbelangorganisaties willen we daarin graag het voortouw nemen.’

Van der Veen bereikte vorig jaar de pensioengerechtigde leeftijd. Het idee om achter de geraniums te gaan zitten is aanlokkelijk, zeker omdat zojuist zijn achtste kleinkind is geboren.

Wat is uw drijfveer?

‘Ik ben feitelijk al met pensioen, maar ik wil me graag maatschappelijk blijven inzetten. Dat was ook de reden waarom ik de politiek inging na mijn carrière bij zorgverzekeraar Agis. Er is nog heel veel te doen in de zorg en daar draag ik graag mijn steentje aan bij. En waar kun je dat beter doen dan bij een organisatie die opkomt voor het belang van de burger/patiënt?’

Wat weet Zorgbelang over patiënten?

‘Wij hebben twaalf regionale Zorgbelangorganisaties en samen verbinden we meer dan duizend patiënten- en cliëntenorganisaties, overal in ons land. We werken regionaal en lokaal en komen op voor de mensen die het nodig hebben. We weten precies waar de pijn zit, mede door onze meldpunten die elk jaar zo’n 10.000 klachten afhandelen.’

Hoe zorgt u de komende jaren ervoor dat de patiënten gehoord worden?

‘Als voorzitter van Zorgbelang Nederland heb ik maar één doel: ik zoek maximale samenwerking om de stem van de patiënt te laten klinken. Als eerste wil ik gaan praten met de Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie (NPCF). Ik zie dat Zorgbelang Nederland en de NPCF elkaar goed aanvullen. De federatie werkt vooral op nationaal niveau en is bezig met beleidsbeïnvloeding. Wij zitten overal in het land en zijn de handen aan het bed van de patiëntenvereniging. Wij weten wat speelt en kunnen de NPCF voeden met informatie. Patiënten, cliënten, consumenten; burgers moeten de handen ineen slaan om echt iets te vertellen te krijgen. We moeten snelheid maken en af van het vrijblijvende: zorg is geen aalmoes, maar een product waar we veel voor betalen. We willen waar voor ons geld.’

Personalia Eeke van der Veen

• Geboren in Wonseradeel op 21 juni 1946, woont nu in Nieuwegein.
• Studeerde organisatiesociologie in Groningen en Rotterdam.
• Werkte van 1975 tot 1988 voor de Nationale Kruisvereniging en de Ziekenfondsraad.
• Werd in 1988 directeur van ziektekostenverzekeraar ZAO. Na een fusie in 1999 werd hij voorzitter van de Raad van Bestuur van Agis Zorgverzekeringen.
• Lid Tweede Kamer voor de Partij van de Arbeid van 30 november 2006 tot 20 september 2012: woordvoerder financiering van de zorg en ziekenhuizen.
• Getrouwd, vader van drie dochters en een zoon, grootvader van acht kleinkinderen.

Nieuwsbericht over nieuwe voorzitter

Persbericht

De ontwikkelingen rond eHealth zijn niet te stoppen. De vergrijzing zorgt voor een tekort aan arbeidsplaatsen en in plaats daarvan worden arbeidsplaats-vervangende ICT-oplossingen bedacht. Ook de vereiste bezuinigingen leiden tot meer eHealthtoepassingen vanuit de gedachte zo kosten te kunnen besparen. In de nabije toekomst zal ICT in de zorg ons daarom steeds meer worden aangeboden. Alle patiënten en cliënten krijgen vroeg of laat met eHealth te maken.

Kansen en voordelen

Dit is op zichzelf een positieve ontwikkeling, want eHealth biedt veel kansen en voordelen. Zo kan het de toegankelijkheid van zorg op verschillende manieren vergroten. Zorgvragers krijgen meer keuzevrijheid en kunnen sneller en beter beslissen over de kwaliteit van de zorg. Het gebruik van internet is laagdrempelig en anoniem en zodoende ook interessant voor moeilijk bereikbare doelgroepen. EHealth kan vooral ook bijdragen aan meer zelfstandigheid, zelfmanagement en eigen regie van de zorgvrager. Hij is minder afhankelijk van anderen, kan zelf beslissen op welk moment hij gebruik maakt van eHealth, en kan zijn eigen gezondheid beter monitoren. De zorgvrager wordt zo empowert en zijn positie ten opzichte van de zorgverlener wordt versterkt.

Patiëntenparticipatie een must

In de praktijk ligt bij het ontwikkelen van eHealth-toepassingen nog te vaak de nadruk op technologie in plaats van mensen. Dit komt vooral doordat de uiteindelijke gebruikers (de zorgvragers) onvoldoende betrokken worden bij het proces van de ontwikkeling en implementatie. Zorgbelang is ervan overtuigd dat eHealth veel effectiever is, als er gebruik wordt gemaakt van ervaringskennis. Een goede inbreng van patiënten en cliënten is een belangrijke voorwaarde om de kwaliteit van eHealth-toepassingen en een succesvolle implementatie te waarborgen.

Rol cliënten- en patiëntenorganisaties

Cliënten- en patiëntenorganisaties spelen een belangrijke rol in het organiseren van meer patiëntenparticipatie bij de ontwikkeling en implementatie van eHealth-toepassingen. Zorgbelang Noord-Holland heeft een brochure uitgebracht, waarbij wordt ingegaan op deze rol. De brochure 'Meer pHealth in eHealth'geeft tips en aandachtspunten. Samen maken we ons sterk voor meer inbreng van het patiëntenperspectief: zo wordt eHealth ook p(atiënten)Health!

Doel van het spel is: in gesprek gaan over psychische gezondheid én kwaliteit van leven. Het spel bestaat uit een aantal thema’s met elk een eigen spelbord. Die thema’s zijn: studie en beroep, vrije tijd, sociale contacten, relaties, thuis, gezondheid, hulp en zingeving. De speler krijgt verschillende opdrachten: tekenen of uitbeelden, woord raden, uitspraken, kennisvragen, levensvragen en foto’s.  Het spel is een coproductie van Zorgbelang Gelderland en Identity Games en is ontwikkeld in samenwerking met (ex-)cliënten, ervaringsdes-kundigen, hulpverleners en familieleden. Het kan worden gespeeld met familie of vrienden en kan ook worden ingezet als communicatiemiddel tijdens groepsgesprekken.

Prijzen

Onlangs heeft het spel in korte tijd drie prijzen gewonnen: de KFHein Stimuleringsprijs, de Roos van Elisabeth en de IKRA Award. In de jury-rapporten wordt het spel vernieuwend en taboedoorbrekend genoemd. Het verbetert de beeldvorming en spreekt ook jongeren aan door de inzet van social media. Eerder behoorde het spel tot de vijf genomineerden voor de Agis Zorgverbeteraarsprijs 2010. Geestelijk moeder Ellen Spanjers: ‘Dat het zo’n succes zou gaan worden overtreft onze verwachtingen. De eerste oplage is bijna uitverkocht en in 2013 komt er een 2e druk.’

Uitrollen en uitbreiden

Het Gelderse initiatief gaat landelijk. In 2013 worden nieuwe spelleiders getraind. Het doel is dat elke provincie een spelleidersteam krijgt. Ellen is trots op het team van spelleiders: allemaal vrijwilligers met ervaringsdeskundigheid. Er is veel vraag naar de workshops. Ellen: ‘We zijn nu bezig met de ontwikkeling van een online versie van Een steekje los? In 2013 gaan we uitbreidingssets ontwikkelen over diverse thema’s en ziektebeelden, zo als depressie, autisme, werk, familie en meer.’ Het spel ‘Een Steekje Los?’ is mede mogelijk gemaakt door Fonds Nuts Ohra, Fonds Psychische Gezondheid, Rabobank Foundation, Skanfonds, Stichting Voorzorg Utrecht, Dokter Wittenberg Stichting en Zorgbelang Gelderland.  Ook het uitrollen en uitbreiden is mogelijk dankzij de inzet van vele fondsen.

KiesBeter

KiesBeter.nl wordt gemaakt door het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) in opdracht van het CVZ (College voor zorgverzekeringen). De site is ontwikkeld in samenwerking met vele andere organisaties in de zorg. KiesBeter.nl maakt vanaf 2014 deel uit van het Kwaliteitsinstituut. Het Kwaliteitsinstituut is onderdeel van Zorginstituut Nederland, een nieuwe organisatie die zorgpartijen helpt om de kwaliteit van de zorg te verbeteren.

Voor mensen met hoge zorgkosten geeft de site meerkosten.nl een praktische handleiding bij de aangifte inkomstenbelasting over het jaar 2012, die vóór 1 april ingediend moet zijn bij de Belastingdienst. De site meerkosten.nl geeft in begrijpelijke taal uitleg over het invullen van de belastingaangifte en volgt de opbouw van het elektronische aangifteformulier van de Belastingdienst, waardoor het gelijktijdig en stapsgewijs te gebruiken is Met behulp van de site kunt u honderden euro’s terugverdienen. De aftrek geldt voor zogenaamde ‘specifieke zorgkosten’, zoals medische hulp, voorgeschreven medicijnen, dieet op doktersadvies en vervoer van en naar het ziekenhuis.. Rekenvoorbeelden verduidelijken hoe gemaakte kosten terug te verdienen zijn. Hoe hoog dat bedrag is, hangt af van het inkomen en dat van de eventuele fiscale partner. De site geeft ook informatie over andere tegemoetkomingen en financiële regelingen voor chronisch zieken en gehandicapten. Zoals de Wet tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten (Wtcg).

Brochure

Deze informatie is ook gebundeld in de brochure Belastingvoordeel 2012. U kunt deze publicatie bestellen bij de webwinkel van de CG-Raad of door € 5,80 over te maken op rekeningnummer 3188522 ten name van de CG-Raad te Utrecht. Daarbij moet u vermelden: Belastingbrochure 2012 , uw naam, adres, postcode en woonplaats.

Net als voorgaande jaren worden de zorgprofessionals allemaal positief beoordeeld, variërend van een 7,1 tot een 7,7. Over de instellingen zelf zijn de Nederlanders kritischer. Ziekenhuizen worden het meest positief beoordeeld met een 6,9, gevolgd door instellingen voor mensen met een verstandelijke beperking (6,7), thuiszorginstellingen (6,5) en verzorg- en verpleeghuizen (6,3). Dit is vergelijkbaar met het beeld van voorgaande jaren. Zorgverzekeraars blijven – net als voorgaande jaren – laag scoren in de optiek van de Nederlanders. Gemiddeld worden zij met een 5,6 beoordeeld. Voor alle instellingen geldt dat het algemene beeld negatiever is dan wanneer specifiek gevaagd wordt naar een rapportcijfer van bijvoorbeeld het eigen ziekenhuis of de eigen zorgverzekeraar.

Kosten van de zorg

Een derde van de Nederlanders geeft aan moeite te hebben om de jaarlijkse kosten van de Gezondheidszorg op te brengen. De kosten in de zorg en het hoge eigen risico zijn redenen om zorg uit te stellen. In totaal geeft 22 procent van de Nederlanders aan in het afgelopen jaar zorg te hebben uitgesteld door het hogere eigen risico. Slechts één op de vijf Nederlanders vindt de hoogte van het eigen risico van 350 euro in 2013 nog acceptabel. Een kwart van de Nederlanders verwacht door het hogere eigen risico volgend jaar zorg te moeten uitstellen.

Over het onderzoek

Newcom Research & Consultancy heeft in november 2012 de Gezondheidszorg-monitor uitgevoerd onder 1150 Nederlanders. Dit is de zesde studie van de Gezondheidszorgmonitor. Sinds 2006 wordt deze jaarlijks uitgevoerd om trends en ontwikkelingen in de Gezondheidszorg te kunnen monitoren. Binnen het onderzoek staan onderwerpen centraal als de algemene waardering en imago van de zorg en specifieke zorgpartijen, financiering, fusies/samenwerking, marktwerking en professionalisering. Het onderzoek is online afgenomen onder leden van het onderzoekspanel MijnOpinie.nl. De onderzoeksgroep vormt een representatieve afspiegeling van de Nederlandse bevolking.

De organisaties benadrukken dat deze taken niet kunnen worden overgeheveld, zonder duidelijke voorwaarden vooraf en ruimte voor eigen regie. Zonder duidelijkheid hierover  is de kans groot dat voorzieningen voor ouderen, chronisch zieken en gehandicapten (zoals dagbesteding, huishoudelijke hulp en het persoonsgebonden budget) in hoog tempo zullen sneuvelen de komende jaren. De organisaties hebben daarom zelf een alternatief plan gepresenteerd. In dit plan staan eigen regie voor de patiënt en maatwerk en ondersteuning op basis van het compensatiebeginsel centraal. 

Eigen regie

Bij het vaststellen van passende  zorg- en ondersteuning moeten de  beperkingen in  zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie zoveel mogelijk worden gecompenseerd. Dit principe (compensatieplicht) kennen gemeenten al uit de Wmo. Het  is ook heel goed bruikbaar voor deze nieuwe gemeentelijke taken, vinden de cliënten- en patiëntenorganisaties. De regie over zorg en ondersteuning thuis moet veel meer bij mensen zelf komen te liggen. Zowel wat betreft de inzet en organisatie als het beheer over een persoonsgebonden budget. Het plan draait om drie doelen:

1. Geef mensen eigen regie door het toekennen van een persoonsgebonden- of
persoonsvolgend budget.

2. Vereenvoudig de organisatie

3. Vereenvoudig de uitvoering van de zorg.

Persoonlijk gesprek

De opstellers van het alternatieve plan willen dat mensen veel meer invloed krijgen op de manier waarop ze zorg en ondersteuning  krijgen. Op basis van de vraag van een individu wordt in een persoonlijk gesprek met een onafhankelijke organisatie zorg en ondersteuning op maat vastgesteld en geïndiceerd. Daarbij moet ook gekeken worden naar wat iemand zelf kan of wat de omgeving kan doen. Het bijbehorende budget mag iemand zelf beheren, als hij dat wil. Hij of zij bepaalt zelf hoe en aan wie het geld wordt uitgegeven. Zo ontstaat maximale eigen regie. Voor mensen die dat niet willen of kunnen blijft de inkoop en organisatie van zorg door derden geregeld.

Kwaliteit van leven

In deze visie staat de kwaliteit van leven centraal. Bovendien wordt overbodige of ondoelmatige zorg, onnodige versnippering en bureaucratie tegengegaan. De opstellers van het plan zijn patiëntenfederatie NPCF, CG-Raad, Platform VG, LOC Zeggenschap, CSO ( koepel van ouderenorganisaties), Actiz en PerSaldo.

Veilige zorg voor kwetsbare ouderen is de komende jaren een belangrijk aandachtspunt voor de inspectie. Het is dan ook het thema van ‘Het Resultaat Telt 2011’. Uit de kwaliteitsindicatoren 2011 blijkt dat de ziekenhuiszorg voor ouderen op een aantal individuele punten is verbeterd. Zo wordt er beter gescreend op ondervoeding en is het aantal adequate behandelingen van ondervoeding gestegen ten opzichte van 2010. Ook de screening op delier (acute ernstige verwardheid) en de behandeling daarvan laten een positieve trend zien. Het actieve preventie- en behandelbeleid van decubitus (doorligwonden) in de afgelopen tien jaar werpt haar vruchten af; nieuwe doorligwonden worden zeldzamer.

Gecoördineerde aanpak
Een gecoördineerde aanpak van de zorg voor ouderen is van belang. Hoewel de individuele indicatoren een verbetering laten zien, valt op dat veel ziekenhuizen op dit moment aandacht hebben voor niet meer dan één of twee thema’s die van invloed zijn op de kwaliteit van de zorg voor ouderen. Aandacht voor alle thema’s is echter nodig om ervoor te zorgen dat de zorg voor de
kwetsbare oudere ook daadwerkelijk veiliger worden.

Ouderen zijn kwetsbaar

Hun gezondheidtoestand kan snel verslechteren. Situaties als ondervoeding, decubitus (doorligwonden), pijn en delier (plotseling optredende ernstige verwardheid) treden bij ouderen relatief snel op en hebben een negatieve invloed op elkaar. Bij de keuze van behandelingen moet bovendien worden meegewogen of de patiënt de behandeling ook daadwerkelijk aan kan. Het
moet duidelijk zijn wie verantwoordelijk is voor de coördinatie van de behandelingen. De inspectie heeft samen met de wetenschappelijke verenigingen van medisch specialisten gekeken aan welke thema’s de komende jaren aandacht moet worden besteed om de zorg voor de kwetsbare oudere veiliger te maken. De inspectie zal de komende periode samen met de wetenschappelijke verenigingen hiervoor specifieke kwaliteitsindicatoren ontwikkelen, zodat deze thema’s in onderlinge samenhang kunnen worden bekeken.

Kwaliteitsindicatoren
De kwaliteitsindicatoren ziekenhuizen (basisset ziekenhuizen) worden onder regie van de inspectie gemaakt door de Orde van Medisch specialisten, de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen, de Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra en Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN). De inspectie gebruikt de gegevens uit de basisset ziekenhuizen
jaarlijks om risico’s binnen zorgprocessen in kaart te brengen en te verminderen . De inspectie beoordeelt op basis van de verkregen informatie welke risico’s of welke ziekenhuizen nadere aandacht behoeven. Omdat het om informatie gaat die indicatief is, worden eventuele handhavende maatregelen door de inspectie pas genomen ná nader onderzoek.

Krijgen mensen met dementie of delier hun zorg wel of niet meer vergoed? 
‘Wel.  Voor dementie doen wij zelfs het voorstel om de verbrokkeling in de bekostiging (medisch specialistisch, GGZ, AWBZ) op te heffen en tot één bekostigingsregiem te komen omdat somatiek, psychiatrie en verzorging vanuit de patiënt niet te scheiden zijn.’

Krijgen mensen met autisme of Gille de la Tourette nog maar één jaar zorg vergoed? 
‘Nee.  Doorgaans is een jaar nodig voor stabilisatie. Daarna blijven medicamenteuze behandeling door de huisarts gewoon vergoed en valt eventuele begeleiding onder de AWBZ of de WMO. Bij terugval en destabilisatie kan de patiënt gewoon weer binnen de geneeskundige GGZ behandeld worden.’

Kunnen kinderen die misbruikt zijn behandeld worden? 
‘Ja.  Misbruikt zijn als zodanig is geen stoornis of ziekte en daarom geen automatische titel voor vergoeding. Maar de kans dat zich als gevolg van een dergelijke traumatische ervaring een stoornis ontwikkelt is zeker bij kinderen zeer groot. De huisarts zal daarom bijna altijd doorverwijzen naar een psycholoog of psychiater. Die behandeling wordt uiteraard gewoon vergoed.’

Als het CVZ snijdt in het pakket gaan behandelaren iets anders declareren.
‘Nee.  Het declareren van behandelingen voor aandoeningen die niet in het pakket zitten is fraude of valsheid in geschrifte wat strafbaar is. Hierop wordt door verzekeraars en de NZa toegezien.’

Het is gewoon een platte bezuinigingsmaatregel.
‘Nee.  We brengen op verzoek van de minister een ordening aan in wat onder geneeskundige GGZ verstaan moet worden en ten laste van de daarvoor bestemde budgetten gebracht kan worden. Wat betreft de reikwijdte constateren we wel dat er veel psychologisering cq medicalisering van levensvragen plaats heeft gevonden die voorheen bijvoorbeeld onder het algemeen maatschappelijk werk vielen. Daarom maken we onderscheid tussen stoornissen en klachten en trekken we een grens. Ook niet bewezen effectieve behandelingen sluiten we uit. Het trekken van duidelijke grenzen is in het belang van alle premiebetalers in het land. Per saldo levert dat natuurlijk wel een besparing op.’

De huisartsenpost en spoedeisende hulp worden per jaar ongeveer twee miljoen keer bezocht. Ruim de helft van de bezoekers komt zonder verwijzing op de spoedeisende hulp. Volgens zorgverleners komen zes van de tien van deze ‘zelfverwijzers’ ten onrechte op de spoedeisende hulp, bijvoorbeeld met wonden die ook de huisarts kan behandelen of verzorgen. Zij doen een onnodig beroep op dure spoedzorg, terwijl mensen met klachten die wel spoedeisend zijn, mogelijk onnodig lang moeten wachten.
 
Zelf betalen of triage
Een oplossing om het aantal onterechte ‘zelfverwijzers’ te verminderen en zo kosten te besparen en wachttijden te bekorten, is te laten betalen voor onterecht bezoek aan de spoedeisende hulp. De keerzijde hiervan is, dat dit een drempel kan opwerpen voor mensen om met acute of levensbedreigende klachten zelf naar de spoedeisende hulp te gaan. De kans bestaat dat zij ten onrechte níet gaan. Bovendien kan dit leiden tot een ongelijke toegang tot de spoedeisende hulp tussen inkomensgroepen. Een andere oplossing is een triagesysteem, waarbij zorgverleners beslissen of iemand die belt of langskomt wel of niet op de spoedeisende hulp geholpen moet worden.

Zelfverwijzer vindt bezoek SEH niet onterecht
Het NIVEL (Nederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg) peilde in het Consumentenpanel Gezondheidszorg wat mensen zelf vinden van hun bezoek aan de spoedeisende hulp en wat zij vinden van zo’n triagesysteem. Mensen die zelf naar de spoedeisende hulp gaan vinden hun bezoek vrijwel nooit onterecht. Zij geven hiervoor verschillende redenen: 48% geeft aan dat zij dachten dat de klacht met spoed moest worden behandeld, 22% dacht dat aanvullend onderzoek nodig was, bijvoorbeeld een röntgenfoto, en 14% was ongerust. Daarbij komt dat mensen ook niet altijd weten bij wie ze met hun klacht terechtkunnen. Bij twijfel kiezen ze dan eerder voor de spoedeisende hulp dan voor de huisartsenpost.
 
Vertrouwen in triage
Er bestaan inmiddels al verschillende vormen van een triagesysteem, waarbij een ‘triagist’ iemand die belt of langskomt verwijst naar de huisartsenpost of spoedeisende hulp. Ruim een kwart van de mensen heeft hier al ervaring mee. Uit het onderzoek blijkt dat 80% van de mensen vertrouwen heeft in een triagesysteem. Of ze daar ervaring mee hebben of niet, blijkt daarvoor niet uit te maken.
 
Consumentenpanel
Het Consumentenpanel Gezondheidszorg van het NIVEL bestaat uit ongeveer 6000 personen van 18 jaar en ouder. In het panel wordt informatie verzameld over de meningen over de gezondheidszorg en de ervaringen hiermee van de algemene bevolking. Het perspectief van de gebruiker staat centraal in het onderzoek. Daarmee draagt het onderzoek binnen het panel bij aan het versterken van de positie van gebruikers van de gezondheidszorg.

Iedereen die onder de Participatiewet komt te vallen moet ten minste aanspraak kunnen maken op een minimum aan voorzieningen. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om begeleiding en training en om aanpassing van de werkplek. Invoeren van een quotum is alleen effectief als een basisset aan reïntegratie-instrumenten gegarandeerd beschikbaar is.

Compensatiebeginsel

Het compensatiebeginsel uit de Wmo biedt de basis voor maatwerk in voorzieningen om participatie mogelijk te maken. De organisaties bepleiten dat ook de Participatiewet uitgaat van dit beginsel. Dat maakt maatwerk mogelijk en samenhang met andere domeinen, zoals de Wmo, het onderwijs en de jeugdzorg.

Versterking burgerpositie (individueel en collectief niveau)

De beleidsvrijheid voor gemeenten dient in goede banen te worden geleid door de positie van burgers wettelijk goed te regelen. De organisaties pleiten voor een integrale wet op cliëntenparticipatie, die op individueel niveau recht geeft op eigen regie, keuze voor een PGB  en onafhankelijke cliëntondersteuning.  Op collectief niveau regelt de wet cliëntenparticipatie en (mede)zeggenschap, zodat niet op ieder terrein afzonderlijk rechten bevochten moeten worden.

De brief is ondertekend door negen organisaties: CNV–Jongeren, TOOON, MEE – Nederland, De Normaalste Zaak, Platform GGz, GGZ Nederland, VGN, Platform VG en CG-Raad.

Het eerste deel van het boek bestaat uit praktijkervaringen van mensen die meedoen aan het participatieproces en dilemma’s waar zij tegenaan gelopen zijn. Bijvoorbeeld: de moeite die het heeft gekost om überhaupt mee te kunnen doen en praten, spanningen die tijdens het traject opgetreden zijn of misverstanden tussen verschillende groepen. Heeft u een concreet voorbeeld? Stuur een korte schets naar slager@zonmw.nl. Als het verhaal past in de opzet van het boek, wordt het geanonimiseerd en in overleg met u en met uw toestemming daarin opgenomen.

Leren van dilemma's

Het boek waar Meralda Slager aan werkt is bedoeld om van de dilemma’s en obstakels te leren. Het eerste deel bevat praktijkervaringen van verschillende groepen die betrokken zijn bij patiëntenparticipatie, waaronder patiëntenorganisaties. Het tweede deel bestaat uit essays van verschillende mensen waaronder patiënten, onderzoekers en beleidsmakers. In dit 2e deel wordt nader gereflecteerd op participatie. Zij schrijft het boek in het kader van het programma Patiëntenparticipatie in onderzoek, kwaliteit en beleid van ZonMw en VSBfonds

Een grote groep ouderen moet fors meer betalen aan zorg. Dat komt door de hogere vermogensbijtelling. Bovendien wordt ook 'vast' vermogen meegeteld, zoals een huis of een termijndeposito. Ouderenorganisatie ANBO wordt overstelpt met telefoontjes. ANBO maakt zich grote zorgen; op de korte termijn gaan mensen flink meer betalen en op de lange termijn staat de solidariteit in de ouderenzorg steeds meer onder druk. ‘In principe is het niet verkeerd om ouderen met vermogen iets meer te laten betalen, maar de vermogensbijtelling is in één klap veel hoger geworden. Bovendien zijn mensen niet geïnformeerd over de gevolgen ervan. Heel veel mensen zijn zich een ongeluk geschrokken toen de brief van uitvoeringsinstantie CAK op de mat viel’, aldus ANBO-directeur Liane den Haan. ANBO wil inzicht krijgen in de omvang van van de problemen en opent daarom een meldlijn. De meldlijn is tussen 10:00 en 14:00 te bereiken op 0348 466688. Ook kan men mailen naar advieslijn@anbo.nl

Gevolgen veel groter dan voorzien

ANBO maakt zich vooral zorgen over ouderen die hun vermogen niet kunnen aanspreken. Vanaf twee jaar na opname in een instelling wordt de waarde van het eigen huis meegerekend als vermogen, maar door de slechte woningmarkt lukt verkopen vaak niet.  ‘Men heeft zitten slapen’, zegt den Haan in het EO-programma De Vijfde Dag. ‘De gevolgen van deze maatregelen lijken veel groter te zijn dan de initiatiefnemers - de partijen die samen het Kunduz-akkoord overeen gekomen zijn -  hebben voorzien. De Tweede Kamer is aan zet. Een meerderheid heeft er destijds mee ingestemd, nu moet diezelfde Kamer het oplossen.’ Staatssecretaris van Rijn (Volksgezondheid) heeft de Tweede Kamer beloofd dinsdag in een brief te reageren op de ontstane ophef over onvoorziene effecten van de wet.

‘De voorstellen zijn schadelijk voor de publieke gezondheid en de belangen van grote groepen patiënten’, schrijven de hoogleraren. ‘Het uitvoeren zal leiden tot maatschappelijke schade en ongewenste en slecht gefundeerde verschillen in toegang tot de zorg.’ Er is onderscheid gemaakt tussen psychische stoornissen en stoornissen met een meer somatische achtergrond. Geadviseerd is deze laatste categorie uit te sluiten van verzekerde geneeskundige ggz-zorg. Uit de bijlage blijkt dat  daarbij wordt gedoeld op bijvoorbeeld dementie, delirium en alcoholverslaving. ‘Een dichotoom onderscheid tussen lichaam en geest is volledig achterhaald’, zeggen de hoogleraren. ‘Het is ook niet verstandig of doenlijk om de oorzaak van een stoornis leidend te laten zijn voor de bekostiging.’ Zij erkennen de grote kostenstijging in de GGz. Maar in plaats van ‘lukraak bezuinigen’ pleiten zij voor een gedegen analyse van de kostenstijging. Naast de kosten dienen ook de baten van de ggz in deze analyse te worden betrokken.

Draconische maatregel

Andere stoornissen die op de nominatie staan om uit het verzekerd pakket te worden gehaald, zijn aan alcohol gebonden stoornissen en aanpassingsstoornissen. Roel Verheul, bijzonder hoogleraar persoonlijkheidsstoornissen, vindt het onbegrijpelijk dat het CVZ kiest voor halvering van het verzekerde pakket. 'Het is een draconische bezuinigingsmaatregel die slecht onderbouwd is en waarvoor in de sector geen enkel draagvlak is', zegt hij in een interview met Zorgvisie. ‘Terwijl er een bestuurlijk akkoord ligt met de sector dat de ggz veel doelmatiger zal maken en waarvoor wel draagvlak is. Er is afgesproken om zo veel mogelijk in de eerste lijn te behandelen en kritisch te kijken naar opnameduur van patiënten. Het plan is om de beroepsgroepen de multidisciplinaire richtlijnen te laten herschrijven waarbij nadrukkelijk gekeken zal worden naar doelmatigheid van interventies.’ Het CVZ wil inhoudelijk niet reageren, omdat het nog om een conceptrapport gaat.

In de brief zet zij uiteen hoe het tuchtrecht werkt en gaat zij ook nader in op de zaak-Jansen Steur. Nu is het nog zo dat de strafrechter alleen bij een beperkt aantal in het wetboek van strafrecht aangegeven delicten - waaronder levens- en zedendelicten en zwaar lichamelijk letsel door schuld - begaan in de beroepsuitoefening, een beroepsbeoefenaar een beroepsverbod kan opleggen. Met het oog op de patiënt kan de beperking dat de delicten moeten zijn begaan in de beroepsuitoefening volgens Schippers als knellend worden ervaren. Schippers treedt met haar collega Opstelten van Veiligheid en Justitie in overleg hoe deze beperking kan worden weggenomen. Daarnaast wil Schippers verplicht stellen dat zorgaanbieders moeten beschikken over een recente verklaring omtrent het gedrag (VOG) voor zorgverleners die voor hen werken. Ook wil Schippers een ‘vergewisplicht’ voor zorgaanbieders als het gaat om het functioneren van deze zorgverleners in het verleden.

IGZ: geen afspraken

Minister Schippers wil dat de IGZ op geen enkele wijze afspraken maakt met disfunctionerende medici, maar gebruik maakt van publiekrechtelijke mogelijkheden, zoals het starten van een tuchtzaak. Zij stelt vast dat de IGZ - in september 2010 door haar voorganger Klink vastgesteld - nieuw beleid dat zulke afspraken niet meer gemaakt zullen worden, niet volledig heeft uitgevoerd. Met de recent aangetreden nieuwe IG Ronnie van Diemen heeft Schippers afspraken gemaakt over strikte naleving van het beleid. Schippers verlangt van de Inspectie dat er geen ruimte is tussen het formele beleid en de uitvoering daarvan. De nieuwe IG zal Schippers periodiek over de naleving hiervan rapporteren.

Zwarte lijst

Wat betreft de voortgang van een Europese zwarte lijst, waartoe zij ruim anderhalf jaar geleden het initiatief heeft genomen, stelt Schippers dat zij in Brussel twee sporen bewandelt. Het ene spoor is dat er in EU-verband voor wordt gezorgd dat bevoegde autoriteiten elkaar actief informeren over de beroepsbeperkingen. Het andere spoor is dat met een aantal landen wordt bekeken of gegevens over bevoegdheidsbeperkingen actief kunnen worden uitgewisseld en of de registers van deze betrokken landen rechtstreeks kunnen worden geraadpleegd.

Het Nederlandse jeugdzorgstelsel staat aan de vooravond van een grote verandering. Met de stelselwijziging (transitie) krijgen gemeenten de verantwoordelijkheid voor alle zorg voor jeugdigen en ouders binnen hun gemeente; van licht tot zwaar en van vrijwillig tot gedwongen. In de visie van de concept Jeugdwet is ook een omslag te zien: naar meer preventie, eerdere ondersteuning en eigen kracht van jeugdigen en hun ouders. Dit betekent voor zowel gemeenten als burgers en andere partijen een nieuwe rol. Het rapport Participatie in zicht biedt inzicht in hoe gemeenten omgaan met participatie bij hun huidige taken. De meeste gemeenten zeggen participatie van jeugd, ouders of jeugdzorgcliënten belangrijk te vinden, maar vaak blijft het bij het (in een laat stadium) informeren of raadplegen van doelgroepen in plaats van échte dialoog en invloed.

Belang onderkend, maar niet altijd gemeentebreed

In het rapport worden drie belangrijke bevindingen genoemd over de participatie van jeugd, ouders en/of jeugdzorgcliënten:

- Doorgaans vinden gemeenten participatie belangrijk, maar missen ambtenaren daarbij steun vanuit de gemeente.

- Ambtenaren hebben weinig tijd, geld en menskracht om participatie neer te zetten. Zij missen goede voorbeelden en methodieken en weten niet op welk moment in de beleidsvorming participatie het meest van nut kan zijn.

- Het betrekken van jeugd, ouders of jeugdzorgcliënten blijft vaak bij het (in een laat stadium) informeren of raadplegen van doelgroepen, in plaats van werkelijke dialoog en invloed. Actieve participatie en eigen kracht vergt volgens het rapport Participatie in zicht een omslag en houdt in dat jeugdigen, ouders en cliënten als serieuze en volwaardige gesprekspartners moeten worden gezien.

Gemeenten: in gesprek gaan

Willen gemeenten ouders, jeugdigen en cliënten betrekken bij het nieuwe lokale jeugdbeleid en de jeugdzorg, dan is een cultuuromslag nodig. Door in gesprek met jeugdigen en ouders tot gezamenlijke ambities, doelen en acties te komen. Participatie vergt tijd (netwerken opbouwen, werven, vertrouwen winnen) en geld. Gemeenten moeten aandacht en energie steken in heldere verwachtingspatro¬nen naar groepen die participeren, en daarbij ook de grenzen van de mogelijkheden aangeven. Participatie in zicht bevat 18 voorbeelden van gemeenten die een vorm van participatie inzetten.

Andere landelijke partijen

Landelijke partijen zoals VWS, Jeugdzorg Nederland, VNG en LOC/LCFJ zouden volgens het Verwey-Jonker Instituut praktische voorbeelden, handreikingen en successen uit verschillende gemeenten kunnen delen over participatie van jeugd, ouders en jeugdzorgcliënten. En ze hebben een rol in het ondersteunen van gemeenten die vragen hebben rond participatie van cliënten. Een andere aanbeveling is dat landelijke partijen een sociale kaart van de jeugdzorg samenstellen, met een overzicht van de lokale, regionale en landelijke patiënt- en cliëntorganisaties van jeugdzorg.

Schriftelijke informatie nu alleen op verzoek

Met de huidige communicatiemiddelen, medische standaarden en kennis van risico’s kan dit in het belang van zowel de patiënt als de behandelaars veel beter worden georganiseerd.. Doel is om te komen tot een plicht tot verstrekking van schriftelijke informatie. Nu moet de arts alleen ‘desgevraagd’ schriftelijke informatie geven. Het blijkt dat patiënt en daar maar zelden naar vragen en vaak weten ze ook niet dat dat kan. Het is moeilijk om in een gesprek  goede en complete informatie te geven over diagnose, voorgestelde behandeling, risico’s en alternatieven. Het is ook moeilijk om dat alles in eéén keer te berijpen. Schriftelijke informatie biedt de patiënt de mogelijkheid om zijn of haar situatie te overdenken, te bespreken en keuzes te heroverwegen. Goede informatie voorkomt ook dat mensen behandelingen ondergaan die onnodig risicovol zijn of niet werkelijk helpen.

Burgerinitiatief: schriftelijk informeren verplicht

Radar start een burgerinitiatief om te bewerkstelligen dat de arts niet op verzoek van de patiënt maar standaard vooraf schriftelijke informatie meegeeft aan de patiënt. Een burgerinitiatief is een uitgewerkt voorstel om bijvoorbeeld regelgeving te verbeteren. Een burgerinitiatief is een verzoek aan de Tweede Kamer om een voorstel te bespreken en er een standpunt over in te nemen. Als dit voorstel vergezeld gaat van 40.000 steunbetuigingen is de Tweede Kamer verplicht om zich over dit onderwerp uit te spreken.

Voortgang

Al binnen 24 uur waren er 40.000 steunbetuigingen. Radar meldt inmiddels meer dan 55.000 handtekeningen te hebben ontvangen. Het onderwerp zal dankzij dit initiatief op de agenda van de Tweede Kamer worden gezet.

Volgens de bewindsman dienen zorgaanbieders om in aanmerking te komen voor de intensiveringsgelden langdurige zorg een plan in te dienen bij het zorgkantoor. In dit plan moeten zij aangeven hoe zij invulling geven aan het extra aannemen en opleiden van personeel. Het zijn dan ook de zorgkantoren die toezien op de doelmatige aanwending van deze middelen. En het zijn ook de zorgkantoren die geld terugvorderen als blijkt dat het verkeerd is besteed.

Meting resultaten

‪In opdracht van het ministerie van VWS wordt de realisatie van de doelstellingen op macroniveau gemeten. Als basis van dit onderzoek is een nulmeting verricht, die ten behoeve van de begrotingsbehandeling 2012 aan de Kamer is aangeboden. Medio 2013 wordt de eerstvolgende meting verricht. Op basis van dat beeld kan een eerste indruk worden verkregen hoeveel extra personeel in 2012 is aangesteld en opgeleid als gevolg van de investeringsmiddelen. Dat is ook het moment om te bezien of het beleid ten aanzien van de extra middelen dient te worden bijgesteld. Het ministerie heeft geen signalen dat het geld niet in de lijn van de drie doelstellingen wordt besteed.‪

Wijziging convenantAls gevolg van de maatregelen uit het Begrotingsakkoord 2013 is het convenant met ingang van 1 januari 2013 opgezegd. Voor de GGZ en de Gehandicaptenzorg worden per deze datum de extra middelen niet voortgezet. Voor de ouderenzorg zijn de middelen behouden gebleven en blijven de doelstellingen van het convenant van kracht.

Participatie gaat niet altijd vanzelf, volgens de VNG. Soms is ondersteuning nodig, soms activering, en soms allebei (met name bij kwetsbare groepen). Die ondersteuning kan worden gevonden in de samenleving (denk bijvoorbeeld aan mantelzorgers, buren of vrijwilligers), maar ook de overheid heeft hier een rol in te spelen. De centrale vraag bij sociaal beleid is, wat hebben burgers nodig hebben om hun leven in goede banen te leiden? Bijvoorbeeld om werk te vinden, om zelfstandig te blijven wonen als je ziek, gehandicapt of ouder bent, of om kinderen groot te brengen?

Transformatie sociale domein

De complexiteit van het sociale leven en de sociale problematiek vragen om integrale beleidsoplossingen die vertrekken vanuit de burger en zijn of haar sociale omgeving. Dit vraagt volgens de gemeenten om een transformatie van het sociale domein. Het uitgangspunt daarbij is dat er meer ruimte moet zijn voor verschil, juist omdat ieder mens uniek is. Gemeenten zien ernaar uit om de transformatie van het sociale domein gestalte te geven. Ze omarmen de beweging die in recente jaren is ingezet (denk bijvoorbeeld aan de invoering van de Wmo) en nu met de verdere decentralisaties rondom werk en inkomen, jeugdzorg, een aantal AWBZ-taken en passend onderwijs wordt bekrachtigd. Zij willen deze beweging vasthouden en versterken en realiseren zich dat dit een zorgvuldige inzet van hun kant vergt.

Zeven principes

De VNG signaleert forse verschillen in de uitgangspunten, inhoud en aanpak van de geplande decentralisaties. Dat maakt het moeilijk om de beoogde resultaten te bereiken. Daarom hebben de gemeenten zeven principes bedacht die leidend zouden moeten zijn bij het vormgeven van het sociale domein.

- Op maat ondersteuning voor burgers door een integrale benadering

- Rechtszekerheid voor burgers, met ruimte voor verschil

- Horizontale verantwoording (aan burgers en gemeenteraad), tenzij…

- Samenhangende informatievoorziening

- De gemeente als krachtige netwerkpartner

- Bouwen op en aan de uitvoeringskracht van gemeenten

- Voldoende financiële regelruimte binnen het sociale domein

Wmo-raden en lokale belangenbehartigers

De notitie ‘Bouwen op de kracht van burgers’ geeft goed weer hoe gemeenten aankijken tegen de decentralisaties. De notitie is zeer geschikt om in de Wmo-raad, lokale belangenorganisatie of cliëntenraad te bespreken. Zij kunnen de zeven principes vergelijken met hun eigen standpunten, of juist gebruiken om eigen standpunten te formuleren. Bijvoorbeeld over ontschotting, het compensatiebeginsel, regionale samenwerking of de lokale invulling van horizontale verantwoording. Wat zijn de voors en tegens? En wat zijn vanuit de cliënt/burger bezien noodzakelijke voorwaarden voor een goede landing van de decentralisaties? De notitie is ook een goed aanknopingspunt om met de gemeente in gesprek te gaan.

De 'zaak Jansen Steur' wordt de grootste medische strafzaak in Nederland genoemd. Het openbaar ministerie verdenkt de specialist van 21 strafbare feiten. Het nieuws dat Jansen Steur desondanks met een geldige verklaring van geen bezwaar in Duitsland aan de slag kon, volgt op aan aantal recente nieuwsberichten over onveilige zorg met grote gevolgen voor patiënten. Om de positie van patiënten te versterken is het onder andere nodig dat de Wet Cliëntenrechten Zorg wordt doorgevoerd. De Wet maakt bijvoorbeeld zorgaanbieders verantwoordelijk voor het leveren van 'goede zorg'. Het geeft patiënten recht op een goede klachtbehandeling, en op informatie over inhoud, prijs en kwaliteit van zorg.

Cultuuromslag

'Het is van groot belang dat de Wet er komt. Maar daarmee maken we de zorg niet beter en veiliger,' aldus Wilna Wind. 'Het belangrijkste dat daarvoor moet gebeuren is een cultuuromslag in de zorg. Het is essentieel dat artsen en verpleegkundigen elkaar wijzen op fouten, openstaan voor elkaars verbeteradviezen en ook voor de bijdrage van de patiënt. Want dat is een onmisbare schakel voor veiligere zorg. Die weet wat hij voelt en slikt, wat er eerder is besproken en wat niet, wat er goed gaat en wat beter kan. Wij blijven doen wat we kunnen om te zorgen dat die verbeteringsslag gemaakt wordt.'

‘We hebben in Nederland ervoor gekozen om de kosten voor de zorg samen op te brengen. Rijk en arm, ziek en gezond. Daar ben je een fatsoenlijk land voor,’ vindt Wilna Wind, directeur van de NPCF. ‘Iedereen betaalt mee aan onderwijs, infrastructuur en collectieve voorzieningen, of je ze gebruikt of niet. Zo hebben we dat ook afgesproken in de zorg. We hebben een solidair stelsel, en wij willen dat het solidair en houdbaar blijft. Mensen met lage inkomens hebben minder gezonde levensjaren, minder geld om te sporten en doen vaak werk dat meer gezondheidsrisico’s en gezondheidsklachten oplevert. In preventie, juist voor deze groepen, wordt amper geïnvesteerd. Een houdbaar en solidair stelsel krijg je niet door een hoge rekening neer te leggen bij een stukadoor, die vaker bij de dokter komt dan een econoom.’

Kosten

De NPCF deelt de grote zorgen om de betaalbaarheid van de zorg en vindt dat de kosten scherp bezien moeten worden. Het is volgens de NPCF geen oplossing om patiënten steeds meer te laten betalen voor minder zorg. ‘We missen in de discussie de aandacht voor preventie en hoe de daadwerkelijk een gezonde leefstijl kunnen bevorderen,’ vindt Wilna Wind. ‘Ook moeten we vooral koersen op gepast gebruik van zorg; doe een beroep op en verleen zorg alleen als het nodig is. En er is nog zo veel geld te besparen door de zorg efficiënter in te richten, waardoor ook de kwaliteit beter wordt. En misschien wel het belangrijkste: goede zorg is zorg die mensen helpt. Geen onnodige ingrepen dus. Het is ook van belang dat er gekeken wordt naar de grote verschillen in het aantal operaties dat in sommige ziekenhuizen wordt uitgevoerd voor bijvoorbeeld galblaas en hernia. En tot slot: zorg dat de patiënt over bruikbare informatie beschikt. Pas dan kan hij de keuze maken voor goede en passende zorg.'

Door vergrijzing en de toenemende levensverwachting zal de zorgbehoefte in de toekomst alleen maar groeien. Om de stijgende zorgkosten in de hand te houden is het overheidsbeleid erop gericht dat mensen die zorg nodig hebben in hun eigen netwerk op zoek gaan naar oplossingen. Dit vraagt om een attitudeverandering waarin partijen elkaar meer gaan zien als partners, elkaars taken en verantwoordelijkheden kennen, elkaars expertise benutten en permanent afstemmen.

Concurrentie arbeid en zorg

Door deze werkwijze zijn mensen die zorg nodig hebben beter geholpen en kunnen mantelzorgers de zorg langer volhouden, óók naast hun werk en hun sociale leven. Dat deze combinatie van steeds groter belang wordt onderstreepte ook prof. dr. Marjolein Broese van Groenou. Zij schetste dat juist de concurrentie tussen arbeid en mantelzorg weleens een van de grootste nieuwe sociale risico's voor de samenleving kan worden. Het is daarom van groot belang dat partijen als gemeenten, werkgevers en de formele zorg mantelzorgers en zorgvrijwilligers in een vroeg stadium in het vizier hebben en in staat stellen om te helpen.

Weer leren omzien naar elkaar

Margriet de Jager-Stegeman, wethouder in Deventer, geeft toe dat de ontwikkelingen langzaam gaan. Maar ze ziet mooie wijkgerichte initiatieven ontstaan door zelf de (financiële) contouren aan te geven, er als gemeente moeite voor te doen om de wijk te leren kennen, maatwerk te bieden en vooral samen te werken met partners in het veld. Hierdoor ontstaan wijkgerichte initiatieven zoals het buurtcontactteam in Bathmen, waar mensen elkaar weer leren kennen en omzien naar elkaar.

Organisaties  met meer dan 25 werknemers moeten in 2020 een personeelsbestand hebben dat voor minimaal 5% bestaat uit werknemers met een arbeidsbeperking.  Als een werkgever daaraan niet voldoet, heeft dat financiële gevolgen. De staatssecretaris verwacht dat er dankzij de quotumregeling uiteindelijk 100.000 banen zullen bijkomen voor mensen met een arbeidsbeperking. De quotumregeling wordt uitgewerkt in overleg met de mensen om wie het gaat, de cliëntenorganisaties, werknemers en werkgevers.

Wajong

De nieuwe wet heeft geen gevolgen voor mensen die nu al een Wajong-uitkering hebben. Zij blijven vallen onder het UWV. De huidige Wajongers worden niet herkeurd en ook hun uitkering wordt niet verlaagd.  Dit is een grote verbetering voor deze groep ten opzichte van de eerdere plannen voor de Wwnv. Wel wordt er flink bezuinigd op de middelen die beschikbaar zijn voor reïntegratie. Voor de nieuwe instroom veranderen de regels wel: de Wajong is vanaf 1 januari 2014 alleen nog toegankelijk voor jonggehandicapten die volledig en duurzaam arbeidsongeschikt zijn. Mensen met een arbeidshandicap die kunnen werken, vallen dan onder de Participatiewet.

Beschut werk

De Wsw (sociale werkvoorziening) is vanaf 1 januari 2014 niet meer toegankelijk voor nieuwe werknemers. Het kabinet geeft gemeenten de ruimte om zelf beschut werk te organiseren voor mensen die enkel onder beschutte omstandigheden kunnen werken. Voor mensen die nu al met een Wsw-indicatie werkzaam zijn in de sociale werkvoorziening verandert er door de nieuwe wet niets. Zij houden dezelfde rechten en plichten. Wel wil het kabinet nog steeds dat er veel meer mensen aan de slag gaan vanuit de SW bij gewone werkgevers. De eerder aangekondigde bezuinigingen op de SW worden niet in drie jaar maar in zes jaar doorgevoerd. Het toekomstperspectief van veel SW-bedrijven wordt hierdoor weer wat beter.

Gemeenten

Vooral de gemeenten gaan vanaf 2014 mensen met een arbeidsbeperking aan het werk helpen. De staatssecretaris kondigt in de brief aan dat de gemeenten veel vrijheid krijgen bij het bepalen van de ondersteuning die mensen nodig hebben. Onlangs zijn UWV en de Vereniging Nederlandse Gemeenten overeengekomen dat ze de dienstverlening aan werkgevers gaan organiseren vanuit 35 arbeidsmarktregio’s. De arbeidsmarktregio’s krijgen één aanspreekpunt waar werkgevers terecht kunnen voor informatie, advies en expertise. Ook worden vacatures en gegevens van werkzoekenden in één systeem geregistreerd.

Eerste reactie CG-Raad en Platform VG

De CG-Raad en Platform VG zijn blij dat de Participatiewet evenwichtiger is dan de Wet werken naar vermogen. Nu worden niet alleen mensen met een arbeidshandicap maar ook werkgevers op hun verantwoordelijkheid aangesproken. Ook is het positief dat de wet nog niet is dichtgetimmerd. De staatssecretaris heeft aangekondigd dat er de komende maanden nog overlegd gaat worden met de mensen om wie het gaat: de cliëntenorganisaties en de organisaties van werknemers en werkgevers. De CG-Raad en Platform VG maken zich wel zorgen over de grote beleidsvrijheid die gemeenten krijgen bij het bepalen van de ondersteuning die mensen nodig hebben. Ze vinden dat arbeidsgehandicapten, in welke gemeente dan ook en onder welke werk- of uitkeringsregeling ze ook vallen, er altijd zeker van moeten zijn dat er voor hen reïntegratievoorzieningen beschikbaar zijn. Dit geldt nadrukkelijk ook voor de zogenaamde Nuggers (niet-uitkeringsgerechtigden). Verder is het van groot belang dat voorzieningen, zoals een jobcoach en aanpassingen op de werkplek, ook beschikbaar zijn voor MKB-bedrijven met minder dan 25 werknemers. Alleen dan zullen ze bereid zijn om werk- of stageplekken te realiseren. De CG-Raad en Platform VG zijn blij dat de staatssecretaris de quotumregeling wil beperken tot mensen met een arbeidsbeperking. Maar hoe wordt vastgesteld welke mensen ervoor in aanmerking komen, vertelt ze niet. De CG-Raad en Platform VG pleiten daarom voor het objectief vaststellen van een arbeidsbeperking op basis van objectieve indicatiestelling. Het risico bestaat anders dat gemeenten ook mensen met een bijstandsuitkering in aanmerking willen laten komen voor de quotumregeling. Daarnaast willen de organisaties dat de Participatiewet en de Wmo goed op elkaar worden afgestemd. Beide wetten willen het meedoen aan de samenleving bevorderen. Ze pleiten er daarom voor om het compensatiebeginsel uit de Wmo ook het verbindende uitgangspunt te maken van de Participatiewet. Dit biedt een wettelijke basis voor rechtszekerheid en maatwerk in voorzieningen.

‘Het is duidelijk dat meer mensen dit jaar bewust naar hun zorgverzekering hebben gekeken. Een goede ontwikkeling, want dat houdt zorgverzekeraars scherp op zowel hun dienstverlening als op de zorg die zij voor hun verzekerden inkopen.’ Rouvoet roept daarom zijn leden op om tijdig voor iedere verzekerde duidelijk te maken welke zorg zij hebben gecontracteerd. ‘Zorgverzekeraars moeten ernaar streven om zoveel mogelijk de gecontracteerde zorg bekend te maken als zij dit najaar hun premie en polis voor 2014 publiceren,’ aldus de voorzitter van ZN.

Kwaliteit

De grote opgave voor zorgverzekeraars het komende jaar ligt wat Rouvoet betreft vooral bij het verder verhogen en inzichtelijk maken van de kwaliteit van zorg. Later deze maand zullen de zorgverzekeraars bijvoorbeeld hun visie op de kwaliteit en inzet van complexe spoedeisende hulp bekend maken. Op basis van deze visie gaan de afzonderlijke zorgverzekeraars deze zorg inkopen. Zorgverzekeraars hebben een maatschappelijke rol bij het stimuleren van kwaliteit en doelmatigheid van zorg voor verzekerden. Door prijs en kwaliteit in de gezondheidszorg te verbinden wordt de zorg niet alleen beter, maar vooral ook doelmatiger.

Overstappers

Verzekerden konden tot 1 januari 2013 hun zorgverzekering opzeggen. Tot uiterlijk 1 februari heeft men de tijd om een nieuwe zorgverzekering af te sluiten. De meeste overstappers hebben dat inmiddels ook al gedaan. Het voorlopige overstappercentage is 7,5 procent. Daarmee wisselen ruim 1,2 miljoen mensen van zorgverzekeraar. Tegelijkertijd blijft een grote meerderheid van de verzekerden trouw aan de eigen verzekeraar. ‘Dat spoort ook met het beeld dat verzekerden al jarenlang tevreden zijn over hun zorgverzekeraar en gemiddeld een dikke 7 als rapportcijfer geven,’ aldus Rouvoet. In 2006 werd het huidige zorgverzekeringsstelsel ingevoerd en wisselden verzekerden massaal van zorgverzekeraar (19 procent). Eind 2006 stapte 4,5 procent van de verzekerden over naar een nieuwe zorgverzekering. In 2007 en 2008 was dat 3,5 procent, in 2009 4,1 procent, eind 2010 was het overstappercentage 5,5 procent en vorig jaar (2011) kwam het op 6 procent. In april 2013 maken ZN en Vektis het definitieve overstappercentage bekend vergezeld van een uitgebreide analyse van de overstapcijfers.

De meeste Nederlanders (86 procent) verwachten dat de kosten die ze zelf moeten maken voor de zorg de komende jaren zullen toenemen. Een derde van de Nederlanders heeft echter nu al moeite om de jaarlijkse kosten van de Gezondheidszorg op te brengen. Slechts één op de vijf Nederlanders vindt de hoogte van het eigen risico van 350 euro in 2013 nog acceptabel. Een kwart van de Nederlanders kijkt voordat ze gebruik maakt van zorg wat dit betekent voor het eigen risico. Ruim de helft van de Nederlanders zou graag meer inzicht willen hebben in de kosten van de zorg om zo meer verantwoord gebruik te kunnen maken van zorg. Toch noemt nu 70 procent zich al kostenbewust als ze gebruik maken van zorg.

Kostenbesparende maatregelen moeten niet de zwakkeren in de samenleving treffen

Om de kosten in de zorg tegen te gaan, zien ruim acht op de tien Nederlanders met name baat bij het beter organiseren van de zorg door een betere afstemming en samenwerking van verschillende zorgpartijen, gevolgd door het minder investeren in het management in de zorg en door meer te investeren in preventie. Ook het vervangen van dure geneesmiddelen door goedkopere varianten kan rekenen op bijval van de helft van de Nederlanders. De mogelijke maatregelen van het kabinet om mensen binnen de langdurige zorg een extra bijdrage te vragen (bijvoorbeeld bij ouderen of bij de lichamelijke verzorging van chronisch zieken) kan niet echt op bereidwilligheid rekenen, slechts 8 procent vindt dit een goed plan. Een eigen bijdrage voor een bezoek aan de spoedeisende hulp zonder verwijzing van de huisarts kan echter wel weer op meer bijval rekenen, nagenoeg de heft van de Nederlanders vindt dit een goed plan. De meningen zijn verdeeld over het feit dat de ziektekostenpremie niet meer inkomenafhankelijk wordt. Ongeveer de helft van de Nederlanders vindt het goed dat deze maatregel van de baan is, ten opzichte van een derde van de Nederlanders die deze mening niet deelt. Dit zijn met name de mensen die nu een lager inkomen hebben.

Zorg in Nederland kwalitatief hoog, maar steeds minder betaalbaar

Positief om te zien is dat de Nederlanders wel tevreden zijn over de zorg in het algemeen en met name over de kwaliteit, deskundigheid en betrouwbaarheid van de zorg. De zorg wordt in het algemeen gewaardeerd met een 7,0. Dit is hoger dan voorgaande jaren, zo werd de zorg in 2011 nog met een 6,6 gewaardeerd en in 2010 met een 6,8. Ook heeft de meerderheid van de Nederlanders nog steeds veel vertrouwen in de zorg. Wel blijft de zorg – net als in voorgaande jaren – nog achter op gastvrijheid, persoonlijkheid en betaalbaarheid. Ook de prioriteiten van de zorg liggen dit jaar sterker op het goedkoper maken van de zorg.

Wat Nederlanders belangrijk vinden

De top 5 voor de zorg ziet er in de optiek van de Nederlanders het volgt uit:

1.Goedkopere zorg

2.Kwaliteit van de zorg

3.Ruimer basisverzekeringspakket

4.Kortere wachttijden

5.Meer persoonlijke aandacht

Waar voorgaande jaren de kwaliteit van de zorg nog de meeste prioriteit kreeg, gevolgd door de kortere wachtlijsten. De persoonlijke aandacht blijft een aandachtspunt; nog steeds heeft slechts een derde van de Nederlanders het gevoel dat binnen de zorg de patiënt echt centraal staat (in vergelijking met 33 en 34 procent in 2011 en 2010).

Een alleenstaande oudere met geen of een klein aanvullend pensioen levert de komende jaren 25 tot 60 euro per maand in. Dat loopt op tot honderden euro’s per maand voor mensen met een ruimer pensioen. Een echtpaar met alleen AOW en hoge zorgkosten, dat in 2012 nog rond kan komen, komt – bij een gelijkblijvend bestedingspatroon – in 2017 maandelijks 60 euro tekort.

Meer uitgaven

Met name huishoudens die veel zorg gebruiken, gaan de gevolgen van het kabinetsbeleid merken. De versobering van de AWBZ, de bezuiniging van 75% op huishoudelijke hulp, een hoger eigen risico en eigen bijdragen en het afschaffen van bestaande tegemoetkomingen raken mensen met een hoog zorggebruik direct in hun portemonnee. Daaronder zijn veel ouderen. Meer dan de helft van alle 65-plussers kampt met één of meer chronische aandoeningen. In de koopkrachtberekeningen die tot nu toe zijn gepresenteerd, komen de gevolgen van het kabinetsbeleid voor mensen met hoge zorgkosten onvoldoende tot uitdrukking.

Goossens bestudeerde 29 eerdere internationale studies naar ziekenhuisverplaatste zorg over een tijdsbestek van 15 jaar. De meeste hiervan concluderen dat ziekenhuisverplaatste zorg voor kostenbesparingen zorgt. Volgens Goossens hebben ze er vaak geen rekening mee gehouden dat de laatste dagen van een opname, die worden vervangen door een thuisbehandeling, relatief goedkoop zijn. Ook is de ziekenhuiszorg voor deze groep patiënten vaak minder intensief dan die voor mensen die niet thuis kunnen worden behandeld.

GO AHEAD-studie

Goossens verrichtte zelf onderzoek onder patiënten met COPD (chronic obstructive pulmonary disease, een verzamelnaam voor longemfyseem en chronische bronchitis), In deze GO AHEAD-studie (Assessment of Going Home under Early Assisted Discharge) verbleven patiënten na een longaanval ofwel zeven dagen in het ziekenhuis of gingen ze na drie dagen naar huis, waar ze verder werden behandeld door thuiszorgverpleegkundigen. In totaal hebben 139 patiënten meegewerkt. Deze behandeling leidde tot een bescheiden besparing op de zorgkosten, zonder duidelijk nadelen voor de gezondheid van de patiënt. Inclusief de kosten van mantelzorg en productiviteitsverliezen zijn de besparingen aanzienlijk kleiner en soms  zijn de kosten uiteindelijk zelfs hoger.

Voorkeur van patiënten en mantelzorgers

Goosens heeft hiernaast ook nog gekeken naar de voorkeur van 250 patiënten en mantelzorgers. Hieruit blijkt dat voor een groot aantal patiënten het (minder) aantrekkelijker maken van thuisbehandelingen geen invloed heeft op de keuze van de patiënt om wel of niet thuis te worden verzorgd. Voor de patiënten bij wie dit wel een rol speelde waren vooral de eigen bijdrage en de specialisatie van thuiszorgverpleegkundigen belangrijk bij hun keuze.

Ruim 80% van de Nederlanders vindt het prettig als een weekenddokter de medische gegevens kan inzien. Van deze groep wil ruim 70% dat dit ook tijdens een vakantie kan. Bijna 70% van de Nederlanders is geïnteresseerd in de inhoud van zijn of haar eigen medisch dossier. Het merendeel (70%) wil dat graag via de eigen computer. Is het systeem wel veilig en kan de patiënt de gegevens zelf controleren? Wilna Wind, directeur van de NPCF, benadrukt dat het nieuwe systeem een stuk veiliger is dan wat we nu hebben. Maar er zijn zeker wensen. ‘Het moet een echt patiëntendossier worden, waarbij de patiënt gegevens kan inzien en deze zelf kan delen. Het is nu nog een doktersdossier.’

Hoe werkt het?

Hoe werkt het en welke informatie delen artsen? Welke beslissing past bij uw situatie? In het e-magazine vindt u tips hoe u kunt nagaan of uw arts of apotheker is aangesloten en hoe u toestemming kunt geven. Ook kunt u lezen wat uw rechten zijn als u wilt weten wat er in uw dossier staat. U kunt een deel van de informatie laten afschermen en bepaalde zorgverleners uitsluiten. Wilt u dat artsen overal uw gegevens kunnen inzien? Bijvoorbeeld omdat u regelmatig in het buitenland bent of uw medische gegevens tijdens een vakantie bij de hand wilt hebben, omdat u een chronische ziekte heeft. Dan moet u zelf iets regelen. Ook daarvoor vindt u tips in Zorgzine.

Van Dalen onderzocht twee innovatieve zorgorganisaties die tegen de stroom van het dominante denken in een toonaangevende en succesvolle praktijk hebben ontwikkeld: Esdégé-Reigersdaal en Buurtzorg Nederland. Als antropoloog onderzocht zij hoe het werkt in deze organisaties en welke organiseerprincipes daar leidend zijn. Ze liep mee in de zorg, nam deel aan vergaderingen en bijeenkomsten, observeerde de Raad van Bestuur, zocht externe belanghebbenden op en sprak met alle betrokkenen over hun werk. Niet de kostenbeheersing, noch het star vasthouden aan regels, procedures of dwingende systemen bepalen de wijze waarop ze het werk organiseren. Mensen in deze organisaties worden gedreven door waarden en een heldere visie op goede zorg. Dat weten zij te vertalen in effectieve organiseeroplossingen. Het Angelsaksische managementdenken blijkt te kort te schieten voor vernieuwing die waardevol is voor de zorg.

Vernieuwing

Deze studie is van belang voor vooral managers die voelen dat het knelt in de zorg en zicht willen krijgen op belemmeringen en bij willen dragen aan vernieuwing. Het onderzoek van Van Dalen toont niet alleen een perspectief op ‘postbureaucratisch’ organiseren in de publieke sector. Het maakt ook duidelijk hoe bestuurders zich effectiever kunnen verhouden tot de institutionele context waarbinnen zij opereren.

Annemarie van Dalen (Haarlem, 1968) is organisatieantropoloog en werkt als adviseur en onderzoeker in de publieke sector, daarnaast is ze toezichthouder bij een zorgorganisatie. Ze publiceert over anders besturen en organiseren en spreekt regelmatig op congressen en bijeenkomsten. Eerder schreef ze het boek Uit de schaduw van het zorgsysteem.

‘Concentratie van voorzieningen zorgt vaak voor een hogere kwaliteit tegen lagere kosten’, aldus het regeerakkoord. Zorgverzekeraars Nederland (ZN) stelt dat het sluiten van spoedeisende hulpposten tot betere zorg leidt. De Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) keurde een aantal fusies van ziekenhuizen goed vanwege de daardoor te behalen kwaliteitsverbetering. Maar volgens een artikele in het weekblad Medisch Contact is er ook kritiek. Tegenstanders wijzen op het belang van ‘zorg dichtbij’, het risico van stijgende kosten, problemen bij samenhangende behandeling van multimorbiditeit en zelfs de kans dat de vermijdbare sterfte toeneemt.

Onderzoek

De relatie tussen volume en kwaliteit wordt overschat, zegt het Consortium Onderzoek Kwaliteit van Zorg. Het Consortium Onderzoek Kwaliteit van Zorg is een samenwerkingsverband tussen iBMG, IQ healthcare en het NIVEL. Het consortium werkt aan meer kennis over kwaliteit van zorg en evidence-based kwaliteits-verbeteringen. Uit de literatuur blijkt een positieve relatie bij een vijftal risicovolle en complexe ingrepen: chirurgie bij een buik-aneurysma, pancreascarcinoom of oesofaguscarcinoom, hartchirurgie bij kinderen en de behandeling van hiv en aids. Bij andere aandoeningen ontbreekt een positieve relatie. Het consortium onderzocht initiatieven tot concentratie van liesbreukoperaties, verloskunde, gewichts-verminderende chirurgie zoals maagbandoperaties, borstkankerzorg en de behandeling van hemofilie (bloederziekte).

Patiëntenperspectief

Het initiatief kwam meestal voort uit professionele en organisatorische overwegingen. Het maatschappelijk- en patiëntenperspectief diende vooral om te legitimeren. De kwaliteitswinst voor patiënten wordt echter niet altijd waargemaakt, blijkt uit het onderzoek. Wel zijn er nadelen voor de patiënt, zoals meer reistijd, verschillende locaties en minder keuzevrijheid. Deze worden niet altijd gecompenseerd door een aantoonbaar beter behandelingsresultaat of andere voor patiënten relevante voordelen. ‘Om een substantiëlere bijdrage te leveren aan de publieke belangen zal bij het vormgeven en beoordelen van initiatieven voor concentratie en volumevergroting meer aandacht moeten zijn voor het maatschappelijke en het patiëntenperspectief’, stellen de auteurs van het rapport. ‘Doelstellingen op het gebied van kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid moeten beter worden geformuleerd en gemonitord door een patiëntenbeweging en verzekeraars die zich kritischer opstellen.’

In 2011 stapte 7,6% van de bevolking over naar een andere zorgverzekeraar, in 2012 steeg dat naar 8,4%, terwijl het in de jaren daarvoor rond de 5% schommelde. De hoogte van de totale premie blijkt nog steeds de belangrijkste reden om over te stappen. Veel mensen wisselen ook doordat ze kunnen deelnemen aan een collectieve regeling, meestal via hun werkgever, en ook de prijs van de aanvullende verzekering is een belangrijke reden om over te stappen. Steeds meer mensen – vooral jongeren en mannen – hebben zelfs helemaal geen aanvullende verzekering. Ook deze trend zet door. Al heeft nog steeds bijna 90% van de bevolking een aanvullende verzekering afgesloten.

Versobering

NIVEL-onderzoeker Margreet Reitsma: “Verzekeraars blijken nog steeds vooral op prijs te concurreren, kwaliteit speelt nauwelijks een rol. Door de versobering van het basispakket is een aantal vergoedingen verschoven naar de aanvullende verzekeringen en mede hierdoor zijn de premies daarvan flink gestegen. Mogelijk willen verzekerden premie besparen door een minder uitgebreide of helemaal geen aanvullende verzekering te nemen. Het is belangrijk deze ontwikkeling te blijven volgen, vooral als er nog meer zorg verschuift van het basispakket naar de aanvullende verzekering of als deze nog duurder wordt. Dan bestaat het risico dat met name chronisch zieken niet meer durven te wisselen van zorgverzekeraar, omdat ze bang zijn dat een andere verzekeraar ze niet zal accepteren voor de aanvullende verzekering. Hiermee vervalt voor zorgverzekeraars de prikkel om in te spelen op de wensen van mensen die veel zorg gebruiken.”

Het Consumentenpanel Gezondheidszorg van het NIVEL bestaat uit ongeveer 6000 personen van 18 jaar en ouder. In het panel wordt informatie verzameld over de meningen over de gezondheidszorg en de ervaringen hiermee van de algemene bevolking. Het perspectief van de gebruiker staat centraal in het onderzoek. Daarmee draagt het onderzoek binnen het panel bij aan het versterken van de positie van gebruikers van de gezondheidszorg.

Verregaande ontwikkelingen rond voorspellende genetica en screenings-mogelijkheden leveren nieuwe ethische vragen op voor patiënt, zorgverlener en samenleving. Neem de vraag of ouders het genoom van hun (ongeboren) kind mogen laten screenen. Wil je gezondheidsinformatie over je kind, met mogelijk verstrekkende gevolgen voor de toekomst, wel weten?

Zorg voor ouderen

Wetenschap en zorg zijn sterk gericht op het behalen van gezondheidswinst, ook bij ouderen. Tegelijkertijd is er een groeiend maatschappelijk besef van de grenzen aan medische interventies en levensverlengende behandelingen. Wat is goede, gepaste zorg voor en volgens ouderen?

Ook de zorgrelatie verandert …

Zelfredzaamheid, keuzevrijheid en eigen regie over gezondheid krijgen veel nadruk in het gezondheidsbeleid. Mensen zijn echter niet altijd in staat om autonome keuzen te maken. Daarom is het van belang dat beleidsmakers en zorg-verleners oog hebben voor de competenties van patiënten en de condities waaronder keuzen tot stand komen. Hoe kunnen zij de juiste balans vinden tussen de nadruk op eigen verantwoordelijkheid én de mogelijkheden en beperkingen van patiënten?

… en over de landsgrenzen is nog veel meer mogelijk

Steeds vaker maken mensen gebruik van medische zorg van over de landsgrenzen omdat deze in Nederland niet (op korte termijn) mag of kan worden aangeboden. Nederland kan dan niet toezien op de veiligheid en morele aanvaardbaarheid van grensoverschrijdende medische zorg, zoals eiceldonatie, stamceltherapieën of total body scans. Hoe zwaarwegend is en blijft een ‘nationale ethiek’ voor zorggebruikers en zorgverleners nu landsgrenzen er steeds minder toe doen?

Het Centrum voor Ethiek en Gezondheid (CEG) is een samenwerkingsverband van de Gezondheidsraad en de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ). Het CEG signaleert nieuwe ontwikkelingen in de wetenschap en de samenleving die vanuit ethisch perspectief van belang zijn voor het volksgezondheidsbeleid.

Op de website kunnen artsen en patiënten meer dan 1.500 medische apps zoeken, vinden en waarderen. Dit aantal wordt snel verder uitgebreid waarbij in stapjes ook speciale websites (portals) en andere online toepassingen worden toegevoegd. Bezoekers en experts kunnen toepassingen een rapportcijfer geven en dat toelichten. Zo leveren zij een bijdrage om andere bezoekers van de website de weg te wijzen in de huidige jungle van online toepassingen in de zorg (e-health).

Keuzehulp

’Er zijn inmiddels meer dan 20.000 apps en websites voor de gezondheidszorg’, zegt Wilna Wind, directeur NPCF. ‘Elke dag komen daar weer nieuwe bij. Dan is het heel goed dat je ergens kunt lezen wat andere bezoekers van de website van zo'n app of website vinden. En hoe ze beoordeeld worden door ervaren patiënten en andere experts. Hoe bruikbaar zijn ze? Hoe betrouwbaar en hoe gebruiksvriendelijk? Wij denken dat deze website voorziet in een grote behoefte aan meer informatie en hulp bij het maken van een goede keuze.’

Bloggers

De DigitaleZorgGids.nl biedt ook ruimte voor bloggers om hun visie op e-health te geven. Inmiddels bestaat de pool van bloggers uit zo'n 100 experts; artsen, e-healthprofessionals, patiënten etc. De bloggers geven daarbij ook hun mening over de bruikbaarheid van de online toepassingen die in de gids zijn opgenomen. Hun beoordeling en duiding van de toepassingen maakt de DigitaleZorgGids nu al de meest relevante gids voor e-health in Nederland. De website biedt ook nieuws en informatie over e-health en elke zes weken is er een WebTV-uitzending.

Initiatief

Uitgeverij Bohn Stafleu van Loghum en patiëntenfederatie NPCF namen het initiatief tot de website. De DigitaleZorgGids is ook een belangrijk onderwerp in de Nationale Implementatie Agenda (NIA) eHealth die op 7 juni 2012 namens KNMG, ZN en patiëntenfederatie NPCF is aangeboden aan minister Schippers.

Drie knelpunten
De Raad constateert drie knelpunten.

- Ten eerste, veel mensen leven in zorgelijke situaties zonder de juiste hulp te krijgen, zoals ouderen met meerdere aandoeningen die langzaam aftakelen, gezinnen waar veel problemen tegelijk spelen of mensen met ernstige psychische problemen. Ze beseffen niet dat hulp nodig is of weten niet waar ze terecht kunnen. Hier is winst te halen als de zorg en hulpverlening overzichtelijker wordt en actiever ingrijpt.

- Ten tweede hebben hulpverleners moeite om meerdere problemen bij individuen en gezinnen in samenhang te beoordelen. Achter gezondheidsproblemen kunnen sociale problemen schuilgaan, zoals problemen in het gezin, werkloosheid, schulden, eenzaamheid of een niet passende woning. Chronisch zieken hebben een grotere kans op psychische problemen. Daarom moeten zorgverleners in hun opleiding en in de praktijk meer getraind worden in elkaars deskundigheid en in teamcompetenties.

- Ten derde is in een onacceptabel aantal gevallen sprake van zorgverleners die langs elkaar heen werken. De gezondheidszorg, het welzijnswerk, de jeugdzorg, maatschappelijk werk, de arbeidsreïntegratie en de schuldhulpverlening zijn gescheiden werelden. De hulp bij dezelfde cliënten is hierdoor onvoldoende afgestemd en niemand is eigenaar van het totaal. Gemeenten kunnen veel maatschappelijke winst behalen door werk te maken van intersectoraal beleid.

‘Het onderzoek laat zien, dat de ontwikkeling van de instrumenten echt heeft bijgedragen aan het verstevigen van de positie van patiëntenorganisaties en daarmee dus die van de patiënt. De organisaties worden gezien als volwaardig gesprekspartners door zowel de zorgaanbieder als de zorgverzekeraar, omdat de visie van de patiënt is gevraagd en omgezet in de ‘taal van kwaliteit’ zoals die gebruikelijk is in de zorg’, aldus Sjenny Winters, onderzoekster van IQhealthcare. Door de toetsingsinstrumenten worden mensen zich bovendien bewuster van wat ze van de zorg mogen verwachten en krijgen patiënten meer invloed op de zorg.

Zorgverzekeraars

Uit het onderzoek blijkt bijvoorbeeld, dat de informatie uit de instrumenten steeds meer gebruikt worden door de zorgverzekeraars voor het selectief inkopen van zorg. Dat betekent, dat die verzekeraars zorg inkopen die voldoet aan de voorwaarden die patiënten stellen en die nagemeten wordt via de toetsingsinstrumenten. Loes Bierma, projectleider voor dit onderzoek vanuit patiëntenfederatie NPCF: ‘Dat juichen wij natuurlijk van harte toe. Wel geven de zorgverzekeraars aan, dat er in de toetsingsinstrumenten meer gebruik gemaakt mag worden van uitkomstmaten, zoals wat de resultaten van de behandeling zijn. Gelukkig zijn we daarover ook al in gesprek met de koepel van zorgverzekeraars, want veel van die data bezitten de zorgverzekeraars zelf. Ik zou hen dus nogmaals willen oproepen die informatie met ons te delen, zodat ook wij die kunnen gebruiken. Op die manier worden de toetsingsinstrumenten beter en daarmee interessanter en relevanter voor patiënten.’

Zorgaanbieders

Voor de zorgaanbieders geldt dat het al dan niet behalen van een waardering door de patiënten een kwaliteitsimpuls geeft. Specialisten geven in het onderzoek bijvoorbeeld aan dat Raden van Bestuur niet graag een toegekende onderscheiding van patiëntenorganisaties verliezen. Bierma: ‘Dat betekent dat ze hun best willen doen om te voldoen aan de voorwaarden die de patiëntenorganisaties stellen aan de zorg. De zorgaanbieders gaven in het onderzoek aan, dat zij wel weinig onderscheidend vermogen zien binnen de verschillende instrumenten. Het aanbod lijkt nog teveel op elkaar. Ik denk dat zij dit zelf op kunnen lossen, door vanuit hun eigen expertise die onderscheidende elementen uit hun aanbod in te brengen en naar voren te laten komen. Dat geeft patiënten de kans om echt te kiezen. Daarnaast zal met de doorontwikkeling van de instrumenten de lat ook steeds hoger worden gelegd, zodat verschillen steeds beter zichtbaar worden. Uit de verhalen van de patiëntenorganisaties blijkt bovendien, dat specialisten die meewerken aan de ontwikkeling van het instrument, er vaak vanuit gaan dat de zorgaanbieders allemaal wel voldoen aan de gestelde voorwaarden. Bij de metingen blijkt dat vaak niet het geval. Dat is voor de specialisten een echte eyeopener. Je ziet dat ze dan meteen aan de slag gaan om dit te verbeteren. Nog voor een instrument openbaar wordt, heeft er al kwaliteitsverbetering plaatsgevonden.’

Patiënt meer inzicht en meer invloed

Ruim de helft van de meer dan 500 patiënten die aan het onderzoek van IQhealthcare meededen geeft aan zijn of haar keuze voor een arts of ziekenhuis mede te bepalen aan de hand van de informatie uit een toetsingsinstrument. Het instrument wordt ook vaak gebruikt om te ontdekken wat je als patiënt van de zorg mag verwachten. Verbeterpunt is de bekendheid met en de vindbaarheid van de instrumenten. Bierma: ‘Inmiddels staan de meeste toetsingsinstrumenten zowel op de sites van de patiëntenorganisaties als op ZorgkaartNederland. Deze website heeft een bereik van meer dan 750.000 bezoeken per maand. Hiermee hopen wij de bekendheid van de instrumenten te vergroten. Ook door als patiëntenorganisaties nog meer samen te werken en de samenwerking met zorgverzekeraars en zorgaanbieders te zoeken, kunnen we onze impact vergroten. Op die manier verbeteren we niet alleen de kwaliteit van de instrumenten, maar geven we de kwaliteit van zorg samen echt een impuls.’

Kwaliteit in Zicht is een samenwerkingsverband van de grote patiëntenorganisaties. Doel is een krachtige, uniforme stem te laten horen in de samenwerking met zorgaanbieders en zorgverzekeraars om de kwaliteit van zorg structureel te verbeteren vanuit het perspectief van de patiënt.

Cliënten moeten in het bezit zijn van de juiste indicatie van het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) of het Bureau Jeugdzorg (BJZ). De indicatie moet tenminste een jaar geldig zijn, tenzij sprake is van palliatieve zorg. Cliënten kunnen in 2013 een pgb krijgen als er geen passende zorg in natura beschikbaar is. In het budgetplan, dat bij een pgb-aanvraag aan het zorgkantoor moet worden meegestuurd, moeten cliënten aangeven welke zorgaanbieders zij hebben benaderd en waarom deze geen passende zorg kunnen bieden.

Urengrens bij begeleiding

In 2013 kan iedereen met een indicatie voor verblijf, persoonlijke verzorging en/of verpleging (al dan niet in combinatie met begeleiding) in aanmerking komen voor een pgb. Cliënten die alleen de indicatie ‘begeleiding’ hebben, krijgen een pgb als deze indicatie geldig is voor minimaal 10 uur per week. Gezinnen mogen de uren begeleiding bij elkaar optellen. Cliënten die in 2012 al een pgb hebben, hoeven in 2013 niet te voldoen aan deze urengrens. Vanaf 2014 geldt de 10-urengrens voor alle cliënten met alleen de indicatie begeleiding, dus ook voor bestaande pgb-houders.

Tarieven

De pgb-tarieven blijven in 2013 even hoog als in 2012. Ze worden dus niet gecorrigeerd voor inflatie. De verhoging in 2012 voor cliënten met een indicatie voor verblijf wordt teruggedraaid. Voor alle cliënten met een indicatie voor verblijf worden de tarieven gelijkgetrokken met die voor vergelijkbare zorg in natura. Een uitzondering wordt gemaakt voor cliënten die in een pgb-gefinancierd wooninitiatief wonen. Vanaf 1 januari 2013 wordt het pgb beëindigd zodra een cliënt 13 weken buiten Nederland verblijft. Dit geldt niet voor cliënten die palliatieve zorg ontvangen. Daarmee krijgen zij de gelegenheid in het land van herkomst afscheid te nemen van hun naasten.

Tegengaan fraude

Cliënten die in 2012 voor het eerst een pgb hebben, mogen dit budget niet meer besteden aan de kosten van bemiddelingsbureaus. Bestaande budgethouders mogen dat nog wel, als het bemiddelingsbureau beschikt over het keurmerk pgb-bureaus van het Keurmerkinstituut. Vanaf 2014 wordt het pgb niet meer overgemaakt op de bankrekening van de cliënt. Een onafhankelijke instantie, bijvoorbeeld het zorgkantoor, gaat het budget beheren. De cliënt geeft deze instantie de opdracht om vanuit dit budget betalingen te doen aan zorgverleners.

Het Nivel deed een onderzoek binnen het Nationaal Panel Chronisch zieken en Gehandicapten (NPCG). Dit panel bestaat uit 3500 zelfstandig wonende mensen van 15 jaar of ouder met een chronische ziekte of matige tot ernstige zintuiglijke of motorische beperkingen. Uit dit onderzoek blijken samenwerking en afstemming tussen zorgverleners onderling inderdaad verbeterd ten opzichte van een paar jaar geleden. Patiënten geven aan dat zij bij een andere zorgverlener minder vaak opnieuw hun verhaal hoeven te vertellen. En zorgverleners blijken vaker goed op de hoogte van afspraken die patiënten met andere zorgverleners hebben gemaakt. Verder merken patiënten al regelmatig dat zij worden betrokken bij keuzes in de behandeling en dat hen wordt uitgelegd hoe de zorg is georganiseerd. Toch blijft er zeker nog verbetering mogelijk. Dat zorgverleners en patiënten gezamenlijk behandeldoelen stellen komt bijvoorbeeld nog weinig voor.

Diabeteszorg is voorloper

NIVEL-onderzoeker Daphne Jansen: ‘De diabeteszorg is een voorloper op het gebied van programmatische zorg in Nederland. Dit weerspiegelt zich in onze bevindingen. In vergelijking met andere chronisch zieken hebben mensen met diabetes bijvoorbeeld al meer ervaring met het stellen van behandeldoelen en zij ervaren de organisatie van zorg ook als duidelijker.’ Diabetespatiënten blijken ook het vaakst een persoonlijk zorgplan te hebben (16%). Dit is een hulpmiddel om de patiënt actief te betrekken bij de zorg en deze af te stemmen op zijn zorgvraag. In de praktijk wordt er echter nog weinig mee gewerkt. Slechts 9% van alle chronisch zieken heeft een persoonlijk zorgplan.

Zelfmanagement

Van patiënten wordt verwacht dat zij samen met zorgverleners een actieve bijdrage leveren aan hun behandeling en algehele gezondheid. Dit zogenoemde ‘zelfmanagement’ wordt gezien als een essentieel onderdeel van de zorg voor chronisch zieken. Uit het onderzoek blijkt dat twee derde van de chronisch zieken met gerichte ondersteuning al wel een actieve bijdrage aan de eigen zorg kan leveren. Voor ongeveer een derde blijkt zelfmanagement echter nog te hoog gegrepen. Ze missen hiervoor de motivatie, kennis of vaardigheden. Om hen te stimuleren is het nodig dat zorgverleners hen ondersteunen. Het blijkt ook ingewikkelder voor mensen met een lager opleidingsniveau, alleenstaanden en voor mensen met beperkingen en/of meerdere aandoeningen. Daphne Jansen: ‘Voor deze toch al kwetsbaardere groepen chronisch zieken is dan ook meer gerichte en uitvoerige zelfmanagementondersteuning nodig.’

De meldactie is opgezet om patiënten hun ervaringen met betrekking tot overbodige uitgaven en mogelijke kostenbesparingen in de langdurige zorg te laten melden. Ook is gevraagd om mee te denken over hoe de zorg beter kan en op welke manier de kostengroei beperkt zou kunnen worden. De NPCF heeft voor de meldactie een vragenlijst opgesteld met betrekking tot de volgende thema’s: zorg thuis, hulpmiddelen, woningaanpassingen, zorg in een instelling en beëindigen van zorg. Bijna de helft van de deelnemers is het eens met de stelling dat er onnodige kosten worden gemaakt in de langdurige zorg. Volgens de deelnemers kan er geld worden bespaard in de organisatie van de zorg thuis, worden kansen niet benut om goedkoper te werken en worden er onnodige kosten gemaakt voor hulpmiddelen en woningaanpassingen.

Aanbevelingen

De NPCF heeft op basis van de resultaten ook aanbevelingen gedaan. Zij geeft aan dat het terugdringen van onnodige kosten in de langdurige zorg vraagt om een combinatie van doelmatigheid en kwaliteit: vermindering van bureaucratie, verbeteren van de interne organisatie, terugdringen van verspilling en meer aandacht voor preventie en zelfredzaamheid. ‘Ik onderschrijf de resultaten van het rapport en zie ze als een waardevol signaal hoe het beter en efficiënter kan in de zorg’, schrijft van Rijn.

Visie kabinet

De aanbevelingen sluiten volgens van Rijn goed aan bij de visie van het kabinet. In het regeerakkoord zijn wijzigingen aangekondigd om te zorgen dat mensen meer zelf verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen zorg en ondersteuning en die van hun naasten. Uit het onderzoek blijkt dat mensen van mening zijn dat naasten nog te weinig bij de zorg betrokken worden. Het kabinet zet in op eigen kracht van mensen en hun sociale omgeving. Van Rijn: ‘Er wordt nog te veel met een medische bril zorg gekeken, waardoor vragen worden beantwoord in termen van zorgaanbod. Er moet meer gekeken worden naar wat de vraag van de cliënt is, wat echt helpt en wat de eigen omgeving kan. Dit vraagt ook om een cultuuromslag bij de zorgmedewerkers.’ Ook is aangegeven dat de inzet van techniek in huis zou kunnen helpen om meer zelf te doen. Dat is kostenbesparend, en kan ook bijdragen aan het verbeteren van de kwaliteit van de zorg. In het rapport wordt een aantal goede voorbeelden genoemd, zoals domotica en contact op afstand via een beeldscherm.

Overleg met het veld

Van Rijn: ‘Op 28 november heb ik een eerste overleg gehad met diverse partijen uit het veld. Ik heb hen via een zogenoemde ‘regiegroep’ gevraagd om mee te denken over de toekomst van de zorg en de ondersteuning van kwetsbare mensen. Deze regiegroep biedt alle ruimte om de ervaringen van cliënten te bespreken.’

Nieuwe cliënten met een zzp 1 of 2 behouden ook in 2013 hun recht op zorg, maar zij worden in plaats van in een instelling in hun eigen omgeving geholpen. Ze krijgen een indicatie voor extramurale zorg in functies en klassen. Begeleiding en persoonlijke verzorging blijven onder de AWBZ vallen, maar bij de lichte vormen worden deze functies thuis geboden. Voor de indicatie moet men daarom nog steeds naar het CIZ. Voor zaken die onder de Wmo vallen, zoals huishoudelijke hulp en maaltijdvoorziening, moet men bij de gemeente aankloppen.

Trend

Met de maatregel wordt aangesloten bij de trend die in de afgelopen jaren al langer zichtbaar is; cliënten blijven langer thuis wonen en de cliënten die wel naar een AWBZ-instelling gaan, zijn gemiddeld genomen de cliënten met een zwaardere zorgvraag. Met de extramuralisering van de lichtere zorgzwaartepakketten wordt bevorderd dat cliënten langer de regie over eigen leven kunnen voeren en er een meer gevarieerd extramuraal woon- en zorgaanbod zal gaan ontstaan.

Andere cultuur

Voormalig staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten in een brief aan de Tweede Kamer: ‘Bij zorg aan huis is de zorgverlener te gast bij degene die de zorg ontvangt. De zorg wordt afgestemd op de wensen van de cliënt en zijn bestaande sociale netwerk in plaats van andersom. De vernieuwing van het zorgaanbod betekent niet alleen een andere werkwijze, maar ook een andere cultuur.’

Welzijn Nieuwe Stijl, afgekort WNS, is een beweging die erop gericht is de kracht van welzijn beter te benutten. Want met de invoering van de Wmo hebben gemeenten er nieuwe taken en verantwoordelijkheden bij gekregen. De Wmo heeft als doelstelling dat iedereen kan meedoen aan de samenleving, ook mensen met een beperking. Investeren in welzijn is een van de belangrijkste instrumenten om dit te bereiken. WNS kent acht bakens (kenmerken) die richting geven aan de kwaliteitsontwikkeling van de welzijnssector. Wmo-raden en cliëntenorganisaties kunnen de bakens gebruiken als een meetlat voor het beoordelen van gemeentelijk Wmo-beleid op het gebied van welzijn.

(O)GGZ

De Wmo kent negen prestatievelden die door de gemeente dienen te worden ingevuld. Drie daarvan zijn de prestatievelden 7, 8 en 9, ofwel maatschappelijke zorg. Wat kunnen Wmo-raden en belangenbehartigers doen op die prestatievelden?

Decentralisatie

Wat zijn de gevolgen voor de vormgeving en invulling van cliënten- en burgerparticipatie? Wat betekenen de overgang van de functie begeleiding van de AWBZ naar de Wmo, de overheveling van de jeugdzorg van de provincie naar de gemeente en natuurlijk de invoering van de Wet werken naar vermogen voor Wmo-raden en cliëntenorganisaties?

Gemeente en opdrachtgeverschap

De gemeente krijgt straks de verantwoordelijkheid voor alle cliënten die extramurale begeleiding nodig hebben. De gemeente wordt dan opdrachtgever voor aanbieders die deze ondersteuning uitvoeren. Hoe de gemeente straks deze rol als opdrachtgever vervult, heeft grote gevolgen voor de cliënt. Daarom is het belangrijk dat Wmo-raden, cliënten en hun organisaties op de hoogte zijn van de verschillende stappen en aspecten van het opdrachtgeverschap.

Aanleiding tot de maatregelen is een onderzoek waaruit blijkt dat het aantal sterfgevallen in 2010 op de afdeling Cardiologie boven het landelijk gemiddelde lag. Er zijn ernstige vermoedens van foutief medisch handelen. Het ziekenhuis heeft zelf een extern onderzoek laten uitvoeren en de resultaten aan de IGZ overhandigd. De vermoedens zijn gebaseerd op de uitkomsten van een extern onderzoek dat het ziekenhuis zelf heeft laten uitvoeren en aan de inspectie heeft overhandigd. Uit een nieuwsbericht van de  IGZ: ‘Bij een groot aantal patiënten uit de onderzoeksgroep is zowel voor, tijdens als na de behandeling niet volgens de richtlijnen gehandeld. Veel van deze patiënten zouden mogelijk vermijdbare schade hebben ondervonden als gevolg van tekortkomingen in de behandeling. Verder maakt het rapport melding van onzorgvuldigheden in het stellen van de prognose en over vraagstukken rond het levenseinde.’

Meldpunt

Zorgbelang Zuid-Holland is erg geschrokken van deze informatie. Omdat de informatievoorziening onduidelijk en versnipperd is, is in afstemming met diverse patiëntenorganisaties, zoals de cliëntenraad, de Hart&Vaatgroep en de NPCF, het meldpunt Cardiologie Ruwaard van Putten ingesteld. Zorgbelang Zuid-Holland heeft overleg met het ziekenhuis om tot een verbetering in de informatievoorziening te komen voor de patiënt. Daarnaast staat Zorgbelang Zuid-Holland in nauw contact met de Inspectie voor de Gezondheidszorg.

In een vandaag naar de Tweede Kamer gestuurd plan kondigt Van Rijn maatregelen aan, die drie dingen waarmaken:

- Pgb-regeling minder fraudegevoelig maken

- Het huidige bestand opschonen

- 22 extra inspecteurs die zich fulltime richten op pgb-fraude

Zo zal het pgb niet meer contant worden uitbetaald, zal er bij indicatie vaker een gesprek onder vier ogen plaatsvinden en klopt het zorgkantoor geregeld op de deur bij risicogroepen. Van Rijn: ‘We moeten te allen tijde voorkomen dat mensen misbruik maken van een systeem dat bedoeld is om mensen met een beperking te helpen.’

Tientallen miljoenen aan pgb-fraude

Het Openbaar Ministerie heeft het vermoeden dat het gaat om tientallen miljoenen euro’s aan (vaak strak georganiseerde) fraude. Fraudeurs beperken zich niet tot het pgb. Daarom zullen ministeries nauwer gaan samenwerken. Niet alleen met elkaar, maar ook met opsporingsinstanties zoals de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid, die zich onder meer bezighoudt met het opsporen van pgb-fraude.

In samenspraak met zorgkantoren en PerSaldo

In het Begrotingsakkoord 2013 is voor zowel 2013 als 2014 € 15 miljoen uitgetrokken voor de bestrijding van pgb-fraude. Bij het opstellen van het plan is ondermeer gesproken met zorgkantoren, opsporingsinstanties en PerSaldo, belangenvereniging voor mensen met een pgb.

Preventie kan een grote bijdrage leveren aan een gezonder Nederland. Maar de preventieprogramma’s blijken in de praktijk veel minder effectief dan zou kunnen. Slechts een deel van de doelgroep wordt ermee bereikt en veel mensen haken af. Vooral bij preventieprogramma’s om de leefstijl te veranderen, zoals meer bewegen of stoppen met roken. Dat blijkt uit een overzichtstudie naar preventie van het NIVEL (Nederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg).

Resultaten

Als 10% meer mensen jaarlijks hun griepprik zouden halen, zouden per jaar zo’n 15.000 mensen minder ziek kunnen worden. Nu haalt zo’n 66% van de mensen die daarvoor in aanmerking komen een griepprik. Deelname van 90% (nu 80%) aan de screeningsprogramma’s voor borstkanker en baarmoederhalskanker zou jaarlijks tientallen sterfgevallen kunnen schelen. Voor programma’s om een ongezonde leefstijl te veranderen zijn dit soort cijfers er nog niet. Uit een eerste onderzoek blijkt dat een derde tot de helft van de doelgroep er niet aan begint of snel afhaakt.

Geen klachten

‘Grootschalige en langdurige deelname aan preventieprogramma’s is kennelijk nog niet vanzelfsprekend’, stelt NIVEL-programmaleider Joke Korevaar. ‘Vooral leefstijl-aanpassingen vragen om grote inzet en doorzettingsvermogen. Dat kunnen mensen niet zonder steun van zorgverleners, zorgverzekeraars, de overheid, en draagvlak in de samenleving.’ Lastig bij preventie is dat het resultaat - gezondheid - pas zichtbaar wordt op de langere termijn. En zeker is dat ook niet. Terwijl de inspanning geleverd moet worden op een moment dat iemand nog nergens last van heeft.

Continuïteit

Zorgverleners blijken wel in te zijn voor preventie, maar zijn huiverig door de onzekere financiering en het wisselende beleid. Zonder op continuïteit te kunnen vertrouwen is het afbreukrisico te groot. Maar zodra de overheid en zorgverzekeraars die continuïteit bieden, lijken veel huisartsen en andere zorgverleners bereid zich in te spannen voor preventieprogramma’s.

Maatschappelijk debat nodig

Maar voor het zover is, moet eerst een maatschappelijk debat worden gevoerd, volgens de onderzoekers. Joke Korevaar: ‘Hoever willen we gaan om gezond te zijn en te blijven? Accepteren we ook dat dit een inperking betekent van onze vrijheid of de vrijheid van anderen? Moeten we verder gaan dan het garanderen van een rookvrije werkplek vanwege de gezondheid van niet-rokers, of moeten we gezonde keuzes goedkoper maken dan ongezonde keuze? De helft van de bevolking vindt dat de overheid niet mag ingrijpen in onze leefstijl. Tegelijkertijd geeft bijna 40% aan dat de zorgverzekeraar ongezond levende landgenoten een hogere premie mag laten betalen. Zolang de keuze voor deelname aan preventieprogramma’s vrijblijvend is of een individuele aangelegenheid blijft, zullen de preventieprogramma’s niet meer gezondheidswinst gaan opleveren.’

Overzichtstudie

De enorme groei van het aantal informatiebronnen doet de behoefte toenemen aan synthese van al die informatie. Het NIVEL komt met overzichtstudies en kennisvragen tegemoet aan deze behoefte. Er zijn inmiddels studies verschenen over de eerste lijn, de zorg voor mensen met een chronische ziekte, de opbrengsten van vijf jaar CQ-index en de toekomst van de praktijkondersteuner in de huisartsenpraktijk (POH).

De ambitie binnen de nieuwe samenwerking is om betere zorg dichterbij huis te bieden en om in de toekomst de gevolgen van de vergrijzing en de toename van het aantal patiënten in onder meer de chronische zorg op te vangen. De betrokken zorgverleners willen zelfmanagement stimuleren en werken aan meer preventieve en beter aansluitende zorg dichter bij de mensen. De groei van de zorgvraag en de daarmee samenhangende kosten blijven dan beperkt. Er is een centrale, langdurige rol voor de eerste lijn. Door preventie en het verplaatsen van zorg naar de eerste lijn ontstaat ruimte in het ziekenhuis om de groeiende vraag naar complexe zorg op te vangen. Zo blijft zorg voor iedereen beschikbaar, toegankelijk en betaalbaar.

Regionale samenwerking

In de regio Alkmaar is de toegankelijkheid van de zorg voor patiënten de laatste jaren al sterk verbeterd. Praktijkondersteuners (POH's) begeleiden in de huisartspraktijk met succes chronisch zieken met diabetes, hart- en vaatziekten en COPD en astma. Voorheen lag de regie van de zorg voor deze groep patiënten voor een veel groter deel in het ziekenhuis. Het uiteindelijk doel is in het kader van zelfmanagement de regie zoveel mogelijk bij de patiënt zelf neer te leggen. De komende jaren wordt de zorg die daarvoor geschikt is, zo ver mogelijk naar voren gehaald in de zorgketen en in de tijd. Een op te richten bestuur neemt de verantwoordelijkheid voor de met Univé te maken afspraken. Het bestuur schakelt zoveel mogelijk bestaande zorgorganisaties in voor de coördinatie en uitvoering van de zorgprogramma's.

Patiëntenparticipatie

Het belang van de patiënt staat centraal binnen deze samenwerking. Daarom maakt Zorgbelang Noord-Holland deel uit van dit samenwerkingsverband. Patiënten zullen een rol spelen bij het ontwikkelen van integrale zorgprogramma's en het inzetten en uitvoeren van individuele behandelplannen. Jacques Loomans, directeur van Zorgbelang Noord-Holland: 'De burger is de grote winnaar van deze samenwerking. Betere zorg, meer eigen kwaliteit van leven en meer gezondheid en daardoor minder stijging van de zorgkosten, dit zijn allemaal doelen waar de burger letterlijk en figuurlijk beter van wordt. En Zorgbelang zet zich hier iedere dag met hart en ziel voor in.'

Proeftuin populatiemanagement

Deze samenwerking staat op de kandidatenlijst van het ministerie van VWS als mogelijke 'proeftuin populatiemanagement' voor de komende jaren. VWS wil horizontale zorgsamenwerking aangemoedigen en ondersteunen. In Engeland (Torbay) en Duitsland (Kinzigtal) wordt 'populatiezorg' al met succes toegepast. Uit deze initiatieven blijkt dat het mogelijk is om de zorg te verbeteren, gezondheidswinst te behalen en een lagere kostenontwikkeling te realiseren. Zo blijft de zorg voor de toekomst kwalitatief, betaalbaar en toegankelijk.

Sinds de invoering van de Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning) in 2007 zijn gemeenten verantwoordelijk voor de ondersteuning van mensen met een beperking bij wonen, vervoer, het huishouden en sociale contacten of maatschappelijke activiteiten. Er zijn plannen om ook de begeleiding vanuit de AWBZ over te hevelen naar de Wmo. Dat kan gevolgen hebben voor de mantelzorgers van mensen met een beperking, meestal familieleden. 323 familieleden van mensen met een lichte of matige verstandelijke beperking hebben een vragenlijst ingevuld.

Ouderen minder contact

Hoeveel ondersteuning familie biedt of kan bieden blijkt vooral afhankelijk van de leeftijd van hun naaste met een beperking. Ouderen met een verstandelijke beperking hebben minder contact met hun familie en krijgen meer professionele begeleiding. Ook blijkt dat mensen met een matige verstandelijke beperking meer professionele begeleiding krijgen dan mensen met een lichte verstandelijke beperking.

Ouderen minder op de hoogte

Veel familieleden van ouderen met een verstandelijke beperking zijn niet goed op de hoogte. Mogelijk komt dat doordat deze ouderen minder vaak zelfstandig wonen. Familieleden van ouderen vertrouwen voor informatie op de begeleidende zorgorganisatie. Maar overheveling naar de Wmo kan betekenen dat zij voor voortzetting van de ondersteuning ineens te maken krijgen met de gemeente in plaats van met de vertrouwde zorgorganisatie. Familieleden van jongeren blijken beter op de hoogte van mogelijke veranderingen in de begeleiding.

Aandacht voor de ouderen

NIVEL-onderzoeker Mieke Cardol: ‘Als de begeleiding van de AWBZ naar de Wmo wordt overgeheveld, hebben de ouderen met een verstandelijke beperking en hun familieleden bijzondere aandacht van gemeenten nodig. Zij lijken het meest afhankelijk te zijn van professionele begeleiding. Hun familieleden zijn ook vaak ouder en lijken niet zelf op zoek te gaan naar informatie. Zorgorganisaties spelen vaak een centrale rol in hun leven. Om de mensen met een verstandelijke beperking en hun familieleden te bereiken, te informeren en te ondersteunen is het dus belangrijk dat zorgorganisaties en gemeenten goed samenwerken.’

De organisaties schrijven dat het daarom van groot belang is dat de overheveling van taken onderdeel wordt van de opbouw van een inclusieve samenleving, waarin participatie, toegankelijkheid, zelfstandigheid en kwaliteit van leven centraal staan. Daarbij hoort ook een volwaardige (rechts)positie voor de betrokken burgers. Voor de langdurige zorg betekent dat, dat gemeenten maatwerk moeten gaan leveren op basis van het compensatiebeginsel in de Wmo. Verder is het van groot belang dat de onafhankelijke cliëntondersteuning en mogelijkheden voor eigen regie goed geregeld zijn. Daarbij hoort uiteraard ook het recht op een PGB.

Behoud voorzieningen

Daarnaast pleiten de CG-Raad en Platform VG ook voor het behoud van bestaande voorzieningen. Zoals de huishoudelijke hulp en de respijtzorg voor ouders van kinderen met een beperking. Juist nu het de bedoeling is om mensen langer zelfstandig te laten wonen, zijn dit soort voorzieningen onmisbaar. Dit pleidooi voor goede ondersteunende voorzieningen sluit aan bij de brandbrief van de grote en middelgrote gemeenten eerder deze week aan de Tweede Kamer. Die wezen erop dat door bezuiniging op huishoudelijk hulp, verzorging en begeleiding het beroep op ´zwaardere en duurdere zorg´ fors zal toenemen.

Notitie: naar een participatiemaatschappij

Dit kabinet is op veel terreinen bezig met grootschalige transities. Niet alleen in de langdurige zorg, maar bijvoorbeeld ook op het gebied van onderwijs en werk. De CG-Raad en Platform VG hebben recent een notitie uitgewerkt hoe deze transities in goede banen kunnen worden geleid. Een inclusieve samenleving vraagt om een solide en solidair fundament, zeggen zij. Verzet de bakens en leg stevige ankers. Zo kunnen de transities bijdragen aan de totstandkoming van een echte participatiemaatschappij.

Onder de titel ‘Het Zorg- en WelzijnsInfoPortaal (ZWIP) -  betere communicatie en informatievoorziening voor kwetsbare ouderen, hun mantelzorgers en hun hulpverleners’ onderzocht Robben een betere samenwerking tussen hulpverleners van kwetsbare ouderen. Het ZWIP biedt een digitale overlegtafel voor kwetsbare ouderen, mantelzorgers en hulpverleners. Via het ZWIP kan veilig en snel actuele zorg- en welzijnsinformatie uitgewisseld worden.

Eigen regie

In zeven huisartsenpraktijken zijn ouderen van 70 jaar en ouder gescreend op kwetsbaarheid. De helft van de groep kwetsbare ouderen ging ermee akkoord dat een ZWIP voor hen werd aangemaakt. Een account waarover de oudere zelf de regie heeft en bepaalt welke hulpverleners er toegang toe hebben om informatie uit te wisselen over de zorg die de oudere krijgt. Ook is er informatie te vinden over gezondheid en veelvoorkomende aandoeningen.

Toename samenwerking

'Veel ouderen en mantelzorgers hebben zichzelf geleerd met het ZWIP te werken’, vertelt Robben. In totaal zijn er 290 ouderen met een ZWIP waarbij in totaal 169 hulpverleners zijn aangesloten. ‘Van de vrijwilligers die waren ingezet om ze daarbij te helpen, is opvallend weinig gebruikt gemaakt. De scholingsbijeenkomsten voor hulpverleners hadden direct een effect op hun onderlinge samenwerking. Alleen al doordat de zorgverleners elkaar daar ontmoetten, kregen ze onderling meer begrip en zochten ze elkaar erna sneller op. De samenwerking nam hierdoor direct toe.'

Doelen

In het onderzoek is ook achterhaald welke zorggerelateerde doelen ouderen hebben, vertelt Robben. 'Opmerkelijk was dat gezondheid voor de meeste ouderen een middel is om iets te bereiken. Wonen, mobiliteit, sociale contacten en zelfredzaamheid zijn erg belangrijk voor ze. Ook deze informatie wordt vastgelegd in het ZWIP. Het kan de betrokken hulpverleners helpen om de zorg af te stemmen op de individuele wensen.’

Bij ‘zorgkosten’ denkt vrijwel iedereen aan medische kosten (medicijnen, huisarts, ziekenhuis) en nauwelijks aan de langdurige zorg. Weinig mensen weten wat een behandeling kost en wat ze vergoed krijgen. Ze willen wel meer inzicht, ook om te controleren of er niet teveel gedeclareerd wordt. Mensen denken vooral aan de uitgaven die zij rechtstreeks betalen (nominale premie zorgverzekering, eigen bijdrage) en nauwelijks aan de kosten die worden ingehouden op het loon (inkomensafhankelijke bijdrage Zorgverzekeringswet, premie AWBZ). Iedereen denkt dat de kosten zullen toenemen door het toenemend aantal ouderen, medische ontwikkelingen enhet feit dat mensen tegenwoordig sneller naar een dokter gaan met ‘wissewasjes’. Ook marktwerking, dure managers, verspilling en inefficiënte zorgverlening worden gezien als oorzaak van de hoge kosten.

Solidariteit

Alle gespreksdeelnemers zien solidariteit als een groot goed. Men vindt het belangrijk dat de zorg toegankelijk is voor iedereen (geen ‘Amerikaanse toestanden’). Men vindt het lastig om bepaalde groepen een hogere premie te laten betalen, bijvoorbeeld vanwege een ongezonde leefwijze. Het idee van voorrang in de zorg en luxe zorg tegen betaling wordt niet categorisch afgewezen, ook niet door mensen met een laag inkomen. Werkenden mogen soms voorrang krijgen op niet-werkenden, maar hoe ver dat dan moet gaan is niet duidelijk. Hoewel iedereen het principe van de solidariteit omarmt, wordt het moeilijker als dat betekent dat men zelf meer moet betalen. Dan kijkt men graag naar de (iets) rijkeren. De (iets) rijkeren kijken op hun beurt graag naar mogelijke besparingen.

Besparingen

Die denken ze te bereiken door minder bureaucratie, minder management, meer kostenbewustzijn en minder verspilling. Over de marktwerking denkt men kritisch. Mensen denken daarbij vooral aan winst, dure managers en veel overhead. Welke maatregel de overheid ook kiest om de zorgkosten in de hand te houden, duidelijk is dat er geïnvesteerd moet worden in het informeren van de burger. Mensen zijn vaak best bereid om meer te betalen voor de zorg, als zij dan maar wel het idee hebben dat hun geld goed gebruikt wordt. De verspilling en de hoge managementkosten zijn veel mensen een doorn in het oog.

Het zijn spannende tijden voor de zorg. Het nieuwe kabinet wil ingrijpende hervormingen doorvoeren: uitkleden van de AWBZ, knip in de ouderenzorg, minder recht op huishoudelijke zorg en begeleiding etc. Jacques Loomans, directeur Zorgbelang Noord-Holland: ‘Nu is het meer dan ooit van belang dat de stem van patiënten en cliënten gehoord wordt. Daarom introduceren wij de app Standpunt Patiënt: een laagdrempelige manier om snel en eenvoudig toegang te krijgen tot standpunten van zorgorganisaties over de belangrijke thema's die nu spelen. Daarnaast heeft de app voor iedereen de mogelijkheid om te reageren op standpunten of polls.’

Prikbord van de zorg

Diverse grote spelers uit het zorgveld hebben zich al aangesloten bij Standpunt Patiënt. Zo bevat de app standpunten en polls van o.a. de Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie (NPCF), de Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties (NFK) en Mezzo over zeer uiteenlopende thema's: van huisartsenzorg tot AWBZ en van zorginkoop tot mantelzorg. De standpunten staan in een timeline of zijn op thema gesorteerd. Overal en altijd - snel en eenvoudig – op te zoeken via smartphone of tablet. De app is via http://www.standpuntpatient.nl eenvoudig te installeren op smartphone of tablet. Nooit meer zoeken: Standpunt Patiënt is het prikbord van de zorg.

Eigen kracht faciliteren

Elvira Sweet, gedeputeerde Cultuur, Bestuur en Zorg van de provincie Noord-Holland: ‘De provincie Noord-Holland heeft ook te maken met decentralisatie, bijvoorbeeld die van de Jeugdzorg. Deze ontwikkelingen kunnen mensen onzeker maken. De overheid doet steeds meer een appèl op zelfkracht. De digitale wereld kan zelfkracht faciliteren. Deze app zie ik als een hele mooie manier om zorgverzekeraars en gemeenten te laten weten wat er met zorgvragers aan de hand is. Wat mij betreft is dit een Noord-Hollands feestje met wereldbereik, want zodra iets op internet geplaatst is, is het overal voor iedereen beschikbaar.’

Voor cliënten én voor beleidsmakers

‘Mensen met een beperking hebben maar beperkte energie. De energie die ze wel hebben, willen ze gebruiken op een manier die voor henzelf nuttig is’, zegt Cor Langedijk, directeur van Programma VCP. ‘Elke innovatie die helpt de energie die er is goed te gebruiken, of die ervoor zorgt dat er meer energie overblijft, is een verrijking voor mensen met een beperking. Digitale hulpmiddelen zijn laagdrempelig, en ze zijn soms, zoals deze app, zelfs gratis. Door de decentralisatie van zorg willen gemeenten steeds vaker in contact komen met cliënten. De beleidsmakers die moeten zorgen voor de implementatie van de gedecentraliseerde zorgtaken zijn geholpen met het snel kunnen terugvinden van standpunten van cliënten. En dat kan met deze app.’

Volgens het kabinet is bezuinigen op ouderenzorg onvermijdelijk. In het regeerakkoord staat dat ouderen zo lang mogelijk thuis moeten blijven wonen. De organisaties vinden dat een goede doelstelling, maar zien dat er vooral maatregelen worden getroffen die haaks staan op deze doelstelling en waardoor de ouderenzorg slechter en duurder wordt.

Ouderen in het nauw

De belangrijkste oorzaak daarvoor is het harde onderscheid dat in het regeerakkoord wordt gemaakt tussen verpleging en verzorging. Daardoor mist de aansluiting tussen de verpleegkundige, de verzorgende en de huishoudelijk hulp. Het gevolg is dat de kwaliteit van zorg onder druk te komt staan, problemen te laat worden gesignaleerd en er onnodige kosten zullen worden gemaakt. Tevens is het voor de vier organisaties een punt van grote zorg dat gemeenten onvoldoende worden gestimuleerd om een passend woningaanbod voor ouderen te regelen. Het regeerakkoord spreekt van grote beleidsvrijheid van gemeenten. Dat zou beperkt moeten worden om grote verschillen tussen gemeenten te voorkomen. Daarbij horen eisen te worden gesteld aan de kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg die gemeenten bieden.

Gezamenlijk document

In het gezamenlijke document stellen de organisaties vijf oplossingen voor. De oplossingen dragen eraan bij dat de zorg voor ouderen beter wordt, en dat ouderen daadwerkelijk langer zelfstandig kunnen blijven wonen.

- De gemeente moet het aanspreekpunt zijnvoor ouderen, ook als ouderen zelf huishoudelijke hulp moeten betalen. De vraag naar huishoudelijke hulp is vaak het eerste signaal dat de afhankelijkheid en kwetsbaarheid toeneemt. Goed ingaan op deze vraag kan bijdragen aan langer zelfstandig wonen en kan kosten later voorkomen. Maak huishoudelijke verzorging mogelijk: een combinatie van huishoudelijke hulp en lichte verzorging. Dat voorkomt dat ouderen in handen van malafide aanbieders terechtkomen, het huis vervuilt en er onnodig meerdere personen rondlopen. Bovendien kan deze verzorgende ook de wijkverpleegkundige inroepen als de zorgvraag toeneemt.

- Hevel niet het hele budget verzorging over naar de gemeente, maar laat een deel achter in de zorgverzekeringswet. Breng alleen lichte verzorging onder bij de gemeente, en laat zwaardere vormen van verzorging bij de wijkverpleegkundige in de zorgverzekeringswet. In de praktijk is verpleging en verzorging immers onlosmakelijk met elkaar verbonden.

- Geef de wijkverpleegkundige de ruimte om huishoudelijke verzorging in te zetten als dat nodig is. De huisarts en de wijkverpleegkundige vormen de spil van ouderenzorg. Verpleging en behandeling bij ouderen kan niet los gezien worden van hulp bij het runnen van het huishouden en het tijdig signaleren van toenemende kwetsbaarheid .De wijkverpleegkundige teams moeten direct huishoudelijke verzorging kunnen inschakelen. Zo wordt de samenhang bewaakt, de zelfredzaamheid vergroot en kunnen mensen langer zelfstandig wonen.

- Beloon gemeenten die investeren in langer zelfstandig wonen. Als er minder ouderen naar verpleeghuizen gaan dankzij goed gemeentelijk beleid, dan moet dat geld ook naar de regio gaan en gebruikt worden om lokaal beleid te ondersteunen.

- Stel kaders vast voor kwaliteit die de gemeente moet bieden. Ontwikkel een landelijk kwaliteitskader waarin met cliënten wordt vastgesteld aan welke eisen gemeenten moeten voldoen. Doe dat ook voor de 'landelijke voorziening' waarin de huidige verpleeghuiszorg wordt ondergebracht.

Overleg

NPCF, ANBO, V&VN en Buurtzorg Nederland nodigen staatsecretaris van Rijn, zorgverzekeraars en zorgaanbieders uit om in overleg te gaan over de aanpassing van het kabinetsbeleid. De plannen wordt ondersteund door Zorgverzekeraars Nederland, koepel voor zorgondernemers Actiz, en de Landelijke Huisartsenvereniging. Op de website van de NPCF vindt u meer informatie.

Het activeren van de ´eigen kracht´ is een leidend principe in de denk- en handelwijze binnen de hulpverlening en ondersteuning van jeugdigen en gezinnen. Het is de uitdaging aansluiting te zoeken bij de mogelijkheden en de kracht van jeugdigen en hun opvoeders en deze te helpen versterken.  Maar dan moet wel duidelijk zijn wie die cliënten zijn en wat de behoeften zijn van die cliënten. Om dat helder te krijgen, hebben Zorgbelang Brabant en de cliëntenraden van de  zorginstellingen Bijzonder Jeugdwerk Brabant, Bureau Jeugdzorg Noord-Brabant, Combinatie Jeugdzorg, Juzt, Kompaan en De Bocht, en Oosterpoort de handen ineen geslagen. Samen hebben zij vier regionale bijeenkomsten georganiseerd waarbij de kinderen, jongeren, (groot)ouders, pleegouders en/of hun verzorgers uitgebreid aan het woord kwamen over jeugdzorg. Het resultaat is een boekje met waardevolle informatie over wat zij belangrijk vinden.

Uitspraken over inspraak

Hoe denkt de jeugd er zelf over? Wat gaat goed, wat kan beter? Wat kunnen zij ons leren? Het boekje ‘Uitspraken over inspraak - van jeugdzorg naar jeugdhulp’ vormt de weerslag van de uitspraken van cliënten en/of hun verzorgers die tijdens de bijeenkomsten zijn gedaan. Jongeren bleken goed in staat om te verwoorden wat ze willen en voelen. Ze ervaren de transitie als een kans om meer inspraak te krijgen. Gemeenten moeten dat benutten. Deze ervaringsdeskundigen weten wat er schort aan de hulpverlening en hoe het beter kan. ‘Investeer in de toekomst!’, zeggen zij. ‘Verleg de aandacht van problemen naar kwaliteiten en talenten van kinderen en jongeren. Bevraag kinderen en jongeren op hun toekomstplannen en stem daar de hulpverlening op af.’

Een familievertrouwenspersoon (fvp) in de geestelijke gezondheidszorg (ggz) geeft informatie, advies en ondersteuning aan familieleden en naastbetrokkenen van cliënten. Familieleden en naasten zijn emotioneel betrokken bij een cliënt en spelen vaak zelf een rol bij verzorging en hulpverlening. Een fvp wijst familie en naasten de weg in de ggz, bemiddelt bij het leggen en onderhouden van contact met het behandelteam en signaleert ontwikkelingen op het gebied van familiebeleid in ggz-instellingen. De functie fvp bestaat sinds 2003. De ontwikkeling komt in een stroomversnelling als in 2010, met subsidie van het Ministerie van VWS, de Landelijke Stichting Familie-vertrouwenspersonen ontstaat (LSFVP). De LSFVP biedt fvp’en de mogelijkheid om te werken vanuit een onafhankelijke positie. Daarnaast zorgt de LSFVP voor verdere professionalisering van de functie.

Onderzoek en factsheet

Op verzoek van het ministerie van VWS heeft de LSFVP is de functie geëvalueerd. Wat vinden de klanten (familie en naasten, ggz-instellingen en familieraden) van de dienstverlening van de fvp? Wat voegt de LSFVP toe aan de dienstverlening van fvp’en? Het onderzoek werd uitgevoerd onder familie en naastbetrokkenen, familieraden en raden van bestuur van ggz-instellingen. De resultaten van het onderzoek zijn samengevat in een factsheet. Familieleden en naastbetrokkenen van ggz-cliënten zijn zeer tevreden over de fvp. Ze voelen zich goed ondersteund door de fvp en zijn tevreden met het resultaat van diens inzet. Ook ggz-instellingen vinden dat de inzet van de fvp leidt tot betere zorg in de ggz.

Burgers met klachten over zorginstellingen of medische beroepsbeoefenaars begrijpen niet dat de inspectie hen doorverwijst naar de klachtencommissie van de verantwoordelijke zorginstelling. Dat staat in het rapport 'Van incident naar effectief toezicht'. Burgers verwachten dat de inspectie de behandeling van hun klacht op zich zal nemen. De behandeling van individuele klachten is echter volgens de wet een verantwoordelijkheid van de zorgaanbieder, die in eerste instantie ook verantwoordelijk is voor de kwaliteit van de geleverde zorg. De IGZ heeft de taak het gehele systeem te bewaken. Zij gebruikt meldingen van burgers als signaal over de kwaliteit en veiligheid van de zorg. Sorgdrager beveelt aan een apart advies- en meldpunt in te stellen om burgers te woord te staan, te adviseren en de weg te wijzen.

Lange doorlooptijd

De behandeling van meldingen duurde gemiddeld te lang, constateert zij. De IGZ ontving in 2011 ongeveer 8.500 meldingen over incidenten in de zorg, waarvan zo'n 1.400 van burgers. De meeste meldingen komen van zorgaanbieders, die verplicht zijn incidenten te melden aan de inspectie. De gemiddelde doorlooptijd was ruim 200 dagen. De IGZ heeft laten weten dat de gemiddelde doorlooptijd inmiddels is teruggebracht  tot ongeveer 125 dagen.

Van der Steenhoven: IGZ moet toezicht houden op afhandeling klachten

Bij de IGZ moet een advies- en meldpunt komen voor klachten en meldingen van burgers. Het meldpunt helpt burgers op weg, maar neemt de behandeling van de klacht niet over. Wel ziet het erop toe dat de zorgaanbieder de klacht op een goede manier afhandelt. Dit advies staat in het rapport 'Doorpakken!', van Koos van der Steenhoven. De IGZ komt alleen in actie bij een calamiteit; meestal wordt de burger verwezen naar de klachtenfunctionaris van de zorgaanbieder. Met een zogenoemd klachtvolgsysteem ziet de inspectie toe op een goede afhandeling van de klacht. Als de klager en zorgaanbieder niet tot een goede oplossing kunnen komen, zou de zorgaanbieder een bemiddelingstraject ('mediation') moeten aanbieden. Lukt dit niet, dan kan de klager naar de geschillencommissie stappen. In de Tweede Kamer is een wetsvoorstel over de rechten van cliënten in behandeling dat zo'n geschillencommissie verplicht stelt.

Meer openbaarheid en reorganisatie

Openbaarheid kan het vertrouwen in de inspectie versterken. Van der Steenhoven geeft de minister in overweging om alle meldingen, klachten en signalen op de website van de IGZ te zetten. Hij adviseert de rapportages over inspectiebezoeken te vereenvoudigen, zodat er meer tijd is voor bijvoorbeeld onaangekondigde inspectiebezoeken. En hij stelt een forse reorganisatie voor: verkleinen van de top, opheffen van de regiokantoren, uitbreiding met ongeveer 50 fte en meer gebruik van parttime-inspecteurs (die naast hun IGZ-werk ook hun medische beroep nog uitoefenen).

De oppositiepartijen vinden het onacceptabel dat mensen die deze extra zorg nodig hebben, de dupe dreigen te worden en dienden gezamenlijk een motie in. In de motie wordt het kabinet opgeroepen om dagbesteding voor nieuwe gevallen ook in 2014 te borgen. De motie kreeg helaas geen meerderheid en werd verworpen. De regeringspartijen VVD en PvdA zijn van mening dat behoud van de aanspraak niet in het beleid past en dat er bovendien geen dekking voor is. De VVD en de PvdA dienden een motie in waarin wordt gevraagd om, in overleg met betrokken partijen zoals de gemeenten, op zoek te gaan naar een oplossing binnen de begroting. Mensen die in 2014 dagbesteding nodig hebben, moeten in aanmerking kunnen komen voor adequate ondersteuning. Premier Rutte ondersteunde de motie en de motie werd aangenomen. De staatssecretaris zal de Kamer hierover zo spoedig mogelijk per brief zal informeren. Eerder al heeft staatssecretaris Van Rijn gezegd dat er snel een einde moet komen aan de onduidelijkheid over de dagbesteding voor mensen met een handicap.

Overgangsjaar

PvdA-leider Diederik Samsom gaf in het debat aan dat 2014 een overgangsjaar wordt. Er moet nog een oplossing gezocht worden voor de nieuwe cliënten. Hij denkt bijvoorbeeld aan het onderbrengen van nieuwe cliënten in de bestaande Wmo of het voor deze specifieke groep vervroegen van de decentralisatie. Per Saldo, de belangenvereniging voor mensen met een persoonsgebonden budget (pgb), zegt dat het Tweede Kamer-lid van Dijk de komst van een overgangsregeling heeft bevestigd. ‘Dagbesteding blijft bestaan. Ook in 2014’, schrijft hij in antwoord op vragen van Per Saldo. ‘Per 2014 kunnen nieuwe mensen geen aanspraak meer maken op de huidige AWBZ-dagbesteding. Alle bestaande indicaties lopen in 2014 gewoon door. Voor nieuwe mensen in 2014 wordt er een overgangsregeling gemaakt. Per 2015 gaan alle bestaande en nieuwe gevallen over naar de gemeente (Wmo).’

Om mensen te helpen bij het kiezen heeft patiëntenfederatie NPCF een checklist ontwikkeld. Zo kunnen mensen nagaan welke informatie van belang is en wat men moet weten over hun zorgverzekering. Na het invullen van de checklist krijgen mensen een advies. De NPCF vindt het belangrijk dat mensen op een eenvoudige manier een zo goed mogelijk beeld krijgen van de verschillen tussen de talloze polissen en de verschillende verzekeraars. De Zorgvergelijker van de Consumentenbond biedt deze mogelijkheid. 'Dat wij ervoor kiezen om een vergelijkingsinstrument aan te raden is niet voor niets. Dat doen we omdat we het belangrijk vinden dat mensen de weg vinden naar, heldere, relevante en onafhankelijke informatie.' Het laatste nummer van het digitale magazine Zorgzine van de NPCF gaat deze keer ook over het kiezen van een zorgverzekering. Met informatie, tips en ervaringen van anderen.

Bij de start van het veiligheidsprogramma voor ziekenhuizen ‘Voorkom schade, werk veilig’ is afgesproken dat de IGZ erop toeziet of de ziekenhuizen de gemaakte afspraken nakomen . Eén van die afspraken is dat eind 2012 het VMS op certificeerbaar/accrediteerbaar niveau moet zijn. Die doelstelling is dus gehaald. Met een geaccrediteerd of gecertificeerd VMS hebben ziekenhuizen de structuur op orde om risico’s te beheersen. Dat biedt echter nog geen zekerheid dat dat ook in de dagelijkse praktijk gebeurt. De inspectie benadrukt dan ook dat juist op de werkvloer risico’s systematisch in kaart moeten worden gebracht en dat ook beheersmaatregelen moeten worden genomen.

Zicht nodig op risico’s

De inspectie deed de afgelopen jaren telkens in een kwart van de ziekenhuizen onderzoek naar het VMS. Tussen januari en mei 2012 beoordeelde de inspectie bij 19 ziekenhuizen de mate waarin een veiligheidsmanagementsysteem was geïmplementeerd en functioneerde. Het onderzoek geeft de inspectie nog niet het vertrouwen dat het VMS doet wat het zou moeten doen en dus daadwerkelijk bijdraagt aan de verbetering van de veiligheid in ziekenhuizen. Veiligheidsmanagement gaat vooral over risicomanagement. Daarom hecht de inspectie veel waarde aan de mate waarin ziekenhuizen zicht hebben op de risico’s voor de patient. De inspectie stelt vast dat er ook in 2012 een beperkte vooruitgang op dit punt is gemeten.

Structuur op orde, focus nu op daadwerkelijk functioneren

De inspectie zal de komende tijd aandacht blijven geven aan het daadwerkelijk functioneren van het veiligheidsmanagement. Dit zal deels gebeuren bij de (jaar)gesprekken met de ziekenhuizen. Ook zullen in het zogenoemde themaonderzoek de veiligheidsthema’s hoog op de agenda blijven. Wanneer de inspectie constateert dat de ziekenhuizen hun verantwoordelijkheid voor het verbeteren van de patiëntveiligheid onvoldoende nemen, zal zij handhavend optreden.

Het einde van het jaar is hét moment om te onderzoeken of je nog wel de voordeligste en beste ziektekostenverzekering hebt. Maar het is niet gemakkelijk een goede vergelijking te maken tussen meer dan duizend zorgpolissen die de zorgverzekeraars aanbieden. De Consumentenbond helpt bij het vergelijken en biedt handige informatie. De Minigids Zorg 2013 geeft meer inzicht in de onoverzichtelijke wereld van zorgverzekeringen en helpt bij het maken van de beste keuze.

Inhoud

In de minigids vind je heldere uitleg over zorgverzekering, waar moet je op letten bij het overstappen en wat de wijzingen zijn in 2013. Je krijgt antwoorden op uiteenlopende vragen. Is een aanvullende verzekering wel altijd nodig? Is collectief verzekeren beter? Opzeggen van je huidige zorgpolis kan tot 31 december en je hebt de tijd tot 1 februari om een nieuwe zorgpolis af te sluiten.

Meer informatie

Meer informatie vind je op de website van de Consumentenbond. De Minigids Zorg 2013 is gratis voor iedereen, ook voor mensen die geen lid zijn. Je kunt de minigids tot en met 21 december 2012 aanvragen. Bel gratis met 0800 6161 of sms 'CB ZORG' naar 3010.

Het kan ook anders in de zorg

De deelnemende organisaties vinden dat het kabinet verkeerde keuzes maakt. Veel partijen in de zorg voor ouderen en chronisch zieken, zoals cliënten- en ouderenorganisaties en zorgaanbieders, hebben voorstellen gedaan om de zorg dichtbij de cliënt te organiseren, zodat deze zorg op maat krijgt. Dat geeft de cliënt meer zeggenschap over de zorg. Juist door die eigen regie te stimuleren in combinatie met goede ondersteuning van de informele zorg, kan de groei in de kosten van de zorg gedempt worden. Voorbeelden hiervan zijn de Coalitie Eigen Regie, de Agenda voor de Zorg en het Deltaplan Ouderenzorg van ActiZ.

De deelnemers aan 'Het kan ook anders' adviseren:

-  Geef voldoende hulp en ondersteuning, zodat mensen zo lang mogelijk thuis kunnen wonen.

- Verleen geen ‘onnodige zorg’ door samenwerking met mantelzorgers, vrijwilligers en familie.

- Laat alle aanvragen vie één loket verlopen.

- Geef mensen een eigen zorgbudget en laat zelf bepalen hoe ze dat besteden.

- Betrek meer technologie bij de zorg.

Kortom:  ‘Stem de zorg echt af op het individu. Dit is beter voor iedereen en scheelt enorm in kosten!’

'Het kan ook anders' is een initiatief van ActiZ. ANBO, BTN, CNV publieke zaak, V&VN, FBZ, CSO, LOC zeggenschap, NPCF, Nu ’91 en Per Saldo doen mee aan deze actie.

Volgens onderzoek in opdracht van de ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Veiligheid en Justitie zijn jaarlijks 200.000 tot 230.000 mensen slachtoffer van ernstig of herhaald huiselijk geweld. Staatssecretaris Van Rijn: ‘Huiselijk geweld is onacceptabel. Het stopt nooit vanzelf, maar hulp en advies inschakelen is uiteindelijk heel eenvoudig. Met één telefoontje krijgen slachtoffers, omstanders of plegers de juiste mensen aan de lijn om te zorgen dat het stopt. Hiermee roepen we mensen op om daadwerkelijk die telefoon te pakken.’ Minister Opstelten: ‘Met deze campagne hopen wij mensen te bereiken die zelf slachtoffer zijn of daar dichtbij staan. De stap om hulp in te schakelen bij huiselijk geweld willen we op die manier kleiner maken, want het stopt niet vanzelf. Geweld kun je nooit tolereren, ook niet binnenshuis!’

Steunpunt Huiselijk Geweld

Iedereen kan voor informatie, hulp en advies terecht bij een Steunpunt Huiselijk Geweld via 0900 – 1 26 26 26 of http://www.vooreenveiligthuis.nl/. Dit geldt niet alleen voor slachtoffers, maar ook voor plegers, kinderen, familie, buren en andere omstanders die hulp zoeken. Het Steunpunt kan helpen met advies, maar ook door bijvoorbeeld te zorgen voor opvang of door te verwijzen naar een hulpverlener.

Het Diabeteszorgonderzoek is eerder uitgevoerd in 2008 en 2010. Uit die twee onderzoeken bleek dat nog weinig mensen gebruik maken van een Zorgwijzer of een Zorgplan. DVN vindt dit belangrijke hulpmiddelen, omdat ze mensen met diabetes ondersteunen bij het zelf kunnen managen van hun ziekte. Ook bleek dat bepaalde controles niet bij alle mensen met diabetes werden uitgevoerd, wat het risico op complicaties vergroot.

IGZ: implementatie zorgstandaard nog onvoldoende

De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) constateerde in september van dit jaar dat de keten van zorgverleners rond de diabetespatiënt op veel plaatsen nog niet volgens de zorgstandaard werkt. De IGZ acht verdere implementatie van de zorgstandaard noodzakelijk zodat de kwaliteit van de diabeteszorg nog verder verbetert.

DVN roept op tot samenwerking

DVN neemt haar verantwoordelijkheid als patiëntenvereniging hierin serieus en reikt andere betrokkenen in de zorg graag de hand: op naar een nog betere samenwerking en verbetering van de zorg voor mensen met diabetes! Via de vragenlijst, die bereikbaar is via http://www.diabeteszorgonderzoek.nl/ kan iedereen met diabetes aangeven hoe de zorg in zijn of haar situatie is geregeld. Het onderzoek wordt uitgevoerd vanuit het Nationaal Actieprogramma Diabetes.

Uitkomsten

De resultaten van het onderzoek worden begin 2013 gepresenteerd. DVN gebruikt de uitkomsten in het overleg met zorgverleners en zorgverzekeraars om gezamenlijk tot verbetering van de diabeteszorg te komen. Ook wil DVN mensen met diabetes met de uitkomsten van het onderzoek motiveren om mondig te zijn en te vragen om de zorg die daadwerkelijk nodig is.

Patiënten in de regio's Zwolle, Ede-Wageningen, Coevorden en Almere worden het best volgens de richtlijnen behandeld. 'De verschillen tussen de regio's zijn niet alleen groot, ze nemen ook toe, vooral bij het voorschrijven van RAS-remmers (een bloeddrukverlager)', zegt IVM-directeur Ruud Coolen van Brakel. Bevolkingskenmerken, huisartskenmerken, het beleid van zorgverzekeraars, en de marketingactiviteiten van de farmaceutische industrie zijn mogelijke verklaringen voor de verschillen. Welke factor een doorslaggevende rol speelt, kan niet worden vastgesteld. Ruud Coolen van Brakel: 'Als we kunnen achterhalen waarom bepaalde huisartsen minder goed voorschrijven dan andere, kunnen we huisartsen helpen doelmatiger en kwalitatief beter voor te schrijven. Dat is goed voor de patiënt, maar ook voor de portemonnee.’

Kostenbesparing

Het IVM heeft voor vijf soorten medicijnen, zoals cholesterolverlagers, een voorzichtige schatting gemaakt wat er te besparen valt. Coolen van Brakel: 'Voor de 25 procent slechtst scorende huisartsen komt dat minimaal uit op ruim € 1.000 per jaar per huisarts. Ga je uit van tenminste 2.000 huisartsen die echt nog doelmatiger kunnen voorschrijven, dan levert dat een besparing op van ruim 2 miljoen euro of meer per jaar. En dan hebben we nog niet over de andere geneesmiddelen uit onze monitor gehad en over de gemiddeld scorende huisartsen die hun voorschrijfgedrag ook nog verder kunnen optimaliseren. Tel daar de vermindering van zorgkosten door beter voorschrijven bij op, dan kun je aanzienlijke winst behalen'.

Apotheekhoudende huisartsen

Het IVM vergeleek daarnaast voor het eerst het voorschrijfgedrag van niet-apotheekhoudende huisartsen met apotheekhoudende huisartsen. Hoewel de verschillen klein zijn, schrijven apotheekhoudende huisartsen minder volgens de richtlijnen voor. 'Verrassend', zegt Ruud Coolen van Brakel. 'Ook dit gegeven willen we graag nader onderzoeken, want het is moeilijk vast te stellen waardoor dit verschil veroorzaakt wordt'. Het IVM denkt dat een reden kan zijn dat apotheekhoudende huisartsen tot voor kort geen inzicht hadden in hun voorschrijfgedrag en daardoor onvoldoende wisten wat zij konden verbeteren.

Beste zorgverzekeraar

Verzekerden bij zorgverzekeraar Salland worden volgens het onderzoek van het IVM net als vorig jaar door huisartsen het meest volgens de NHG-richtlijnen behandeld. Daarna volgen Zorg en Zekerheid, Agis en Zilveren Kruis Achmea. Grootste stijger dit jaar is Menzis, die in 2010 is gestart met het maken van afspraken met zorgverleners over het doelmatig voorschrijven van geneesmiddelen. Zorgverzekeraar Azivo scoort net als vorig jaar het slechtst.

Inzicht voorschrijfcijfers

Het IVM onderzocht het voorschrijfgedrag met cijfers uit de 'Monitor voorschrijven huisartsen' die in samenwerking met Zorgverzekeraars Nederland en Vektis is opgezet. In de monitor worden 18 indicatoren berekend op basis van de declaratiegegevens van apothekers en apotheekhoudende huisartsen aan hun zorgverzekeraars. Deze cijfers zijn ook voor individuele huisartsen toegankelijk zodat zij meer inzicht krijgen in hun eigen voorschrijfgedrag. In 2013 kunnen huisartsen ook op praktijk- en groepsniveau voorschrijfcijfers vergelijken.

Dionne Kringos en collega’s vergeleken de eerstelijnsgezondheidszorg in 31 landen met een door het NIVEL (Nederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg) ontwikkeld meetinstrument: de European Primary Care Monitor. Dit meetinstrument brengt de sterke en zwakkere punten van eerstelijnszorgsystemen in kaart met tientallen indicatoren zoals beleid en wet- en regelgeving, financiële middelen en de opleidings- en werkcondities voor eerstelijnszorgverleners. Ook worden de toegankelijkheid van de eerste lijn bekeken, of deze op een coördinerende en continue wijze zorg verleent, en de beschikbare zorgdiensten in een land.

Aanknopingspunten voor verbetering

Dionne Kringos: ‘Europese landen variëren in de sterkte van de eerste lijn. De informatie die wij op deze manier over de eerste lijn in een land krijgen, biedt beleidsmakers aanknopingspunten voor strategieën om de zorg te verbeteren. Zij moeten vooral kijken naar de dimensies en indicatoren waarop hun land minder goed scoort.’

Investeren loont

Uit het onderzoek blijkt dat het loont om te investeren in een betere eerstelijnszorg. Een sterke eerste lijn vermindert vermijdbare ziekenhuisopnamen, verkleint sociaaleconomische verschillen in ervaren gezondheid en draagt bij aan de volksgezondheid. Dat de zorgkosten hierdoor lager worden is vooralsnog niet aangetoond. Dionne Kringos: ‘De stijgende kosten in de gezondheidszorg de afgelopen jaren in Europa lijken eerder het gevolg te zijn geweest van economische bloei en nationale beleidsagenda’s dan van de sterkte van de eerste lijn.’

Informatie-infrastructuur

‘Het was een uitdaging om in 31 landen complete, betrouwbare en valide eerstelijnszorg gegevens te verzamelen’, vervolgt ze. ‘Een belangrijk aandachtspunt voor de toekomst is daarom het verbeteren van de informatie-infrastructuur over het functioneren van de eerstelijnszorg in Europa. Een goed informatiesysteem vergroot de mogelijkheden om beter te sturen in de zorg.’

Financiering

DG SANCO (Europese Commissie), Wereldgezondheidsorganisatie, NIVEL, samenwerkingspartners van NIVEL in negen landen en het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Het invoeren van de inkomensafhankelijke premie en eigen risico is voor chronisch zieken met een laag tot modaal inkomen voordelig. Maar daar staat een aantal maatregelen tegenover die heel duidelijk negatieve financiële gevolgen hebben. Zoals het afschaffen van de belastingaftrek voor ziektekosten, het verhogen van eigen bijdragen en het niet meer vergoeden van huishoudelijke hulp. Volgens de CG-Raad zullen chronisch zieken en gehandicapten een hoger inkomensverlies lijden dan gezonde Nederlanders in dezelfde inkomenscategorie. Gezonde Nederlanders met een modaal inkomen gaan er in de kabinetsplannen iets op vooruit. Chronisch zieken en gehandicapten met een modaal inkomen kunnen er tussen de 100 en 250 euro per maand op achteruit gaan. Chronisch zieken met een bovenmodaal inkomen lijden een nog groter koopkrachtverlies. Zelfs voor chronisch zieken en gehandicapten met een laag inkomen bestaat een gerede kans dat ze er financieel op achteruit gaan.

Minder geld voor compensatieregelingen

De maatregel die bijna alle mensen met een beperking hard treft, is het afschaffen van de Wet tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten (Wtcg) per 2014. Dat heeft financieel ingrijpende gevolgen. Niet alleen komt de jaarlijkse te vervallen, maar ook verdwijnen de aftrek van ziektekosten via de belastingen en de korting op de eigen bijdragen in de AWBZ en Wmo. Gemeenten moeten het wegvallen van de Wtcg gaan opvangen. Zij krijgen daarvoor jaarlijks 760 miljoen euro ter beschikking. Dit bedrag is aanzienlijk lager dan wat er nu in de Wtcg zit: 1,3 miljard. Dus de conclusie is duidelijk: veel chronisch zieken zullen er financieel op achteruitgaan door het wegvallen van de Wtcg. En dat zal zeker gelden voor chronisch zieken met een modaal inkomen, want gemeenten zullen met het nieuwe potje vooral de lage inkomens te hulp willen schieten, leert de ervaring.

Extra kosten

Daarnaast krijgen chronisch zieken en gehandicapten extra kosten door het wegvallen van voorzieningen. Zo wordt dagbesteding niet meer vergoed en blijft huishoudelijke hulp alleen nog beschikbaar voor de allerlaagste inkomens. De compensatie voor het eigen risico wordt geschrapt. En het inkomensafhankelijke eigen risico zal  voor chronisch zieken met een inkomen tussen modaal en twee keer modaal slecht uitpakken. Zij maken het (hogere) eigen risico helemaal vol.

Brandbrief

Op 8 november discussieert de Kamer met het nieuwe kabinet over het regeerakkoord. De CG-Raad en Platform VG hebben met het oog hierop een brandbrief gestuurd aan alle Tweede Kamerleden. Daarin wijzen ze op de negatieve inkomensgevolgen van de kabinetsplannen voor chronisch zieken en gehandicapten. Daarnaast spreken ze hun zorg uit over de decentralisatie van een groot deel van de AWBZ. Zij vrezen dat dit leidt tot verschraling van de zorg en pleiten voor voldoende budget en een goede samenhang tussen de verschillende domeinen.

Maandag 5 november vond de ondertekening plaats door alle betrokken partijen. Ondertekenaars van het convenant zijn Zorgverzekeraars Nederland (ZN), de patiëntenfederatie NPCF, de koepels van zorgaanbieders (KNMP, LHV, VHN en NVZ), organisaties van apotheekeigenaren (NAPCO, ASKA, VKAN), stichting OZIS en diverse ICT-leveranciers, Nictiz en de Vereniging van Zorgaanbieders voor Zorgcommunicatie (VZVZ). Met de ondertekening spreken zij hun commitment uit om de landelijke zorginfrastructuur tot een succes te maken en zo een bijdrage te leveren aan een efficiëntere, betere en veiligere zorgverlening.

Betere zorgverlening

ZN-voorzitter André Rouvoet is blij met het resultaat. ‘Een veilige uitwisseling van gegevens komt de patiënt ten goede. En voor de patiënt doen we het uiteindelijk allemaal. De komende drie jaar moeten we bewijzen dat het Landelijk Schakel Punt (LSP) gaat beklijven. Dat kan alleen met commitment van alle partijen.’ Edwin Velzel, bestuurder VZVZ, noemde de ondertekening een ‘duidelijk signaal dat er commitment is om door te gaan met het LSP.’ Wilna Wind, directeur NPCF:  'Het medicatiedossier is zo altijd inzichtelijk, wat leidt tot betere zorgverlening. Het feit dat de patiënt zelf toestemming moet geven voor het uitwisselen van zijn of haar gegevens is belangrijk voor de betrokkenheid bij de eigen behandeling.'

Feiten en fabels

Op maandag 5 november 2012iseen landelijke campagnegestartom Nederlanders te informeren over het elektronisch uitwisselen van medische gegevens via de zogenaamde zorginfrastructuur. Door middel van advertenties en folders worden patiënten geïnformeerd waarom artsen en apotheken medische gegevens elektronisch uitwisselen en hoe men toestemming kan geven.Huisartsen en apotheken vragen aan hun patiënten of zij ermee instemmen dat hun belangrijkste medische gegevens worden gedeeld met andere zorgverleners op het moment dat daar noodzaak voor is. De NPCF heeft een lijst gemaakt met ‘feiten en fabels’ over het uitwisselen van patiëntgegevens.

‘We lezen in het akkoord over meer transparantie van kwaliteit van zorg en over plannen om de zorg vooral bij mensen in de buurt te organiseren. We zien plannen om overbehandeling tegen te gaan, kwaliteit te verhogen en verspilling te bestrijden. Dat zijn zaken die ons uit het hart gegrepen zijn,' zegt directeur Wilna Wind. 'Het sterke accent op kosten kunnen we wel begrijpen. Er moet ingegrepen worden wil ons stelsel houdbaar en solidair blijven. Er zitten wel grenzen aan de ingrepen die je kunt doen. De toegankelijkheid mag nooit onder druk komen te staan. Zo maken we ons grote zorgen om de inkomenseffecten voor chronisch zieken. Wat betekent het voor een chronisch zieke patiënt die straks geen toeslagen meer krijgt maar die wel meer premie betaalt omdat die inkomensafhankelijk wordt? Dat zullen we scherp in de gaten houden!'

Ouderenzorg naar gemeenten

De NPCF vindt dat de ingrepen in de ouderenzorg vragen om goed overleg en duidelijke randvoorwaarden. De keuze van de regeringspartijen wijkt af van het voorstel dat de zorgpartijen onlangs hebben gedaan in de Agenda voor de Zorg. Daarin werd een duidelijke keuze gemaakt om de ouderenzorg onder te brengen in de zorgverzekeringswet, zodat mensen het recht op zorg behouden. 'In het regeerakkoord zie je de keuze om de ouderenzorg op te knippen met een sterk geloof in de gemeenten. Die gemeenten krijgen een grote beleidsvrijheid. Er moet heel wat gebeuren wil je voorkomen dat er straks grote verschillen te zien zijn voor mensen in rijke gemeenten en mensen die wonen in een gemeente met een gat in de begroting. Je moet er niet aan denken dat je als oudere in Utrecht-Noord straks geen beroep kunt doen op goede zorg, en dat in Wassenaar alles wel goed geregeld is. Straks heeft een gemeente de keuze om geld te steken in de ouderenzorg of in lantaarnpalen.'

Perverse prikkel

'En wat als een gemeente voor de keuze staat: investeren in een oudere die met de juiste zorg nog thuis kan blijven wonen, of erop sturen om de oudere in een verpleeginstelling te laten wonen waarvan de kosten niet voor de rekening van de gemeente komen, maar uit de collectieve middelen betaald wordt, de AWBZ? Dat is bijna een perverse prikkel. Dat zijn allemaal punten die in de uitwerking goed in de gaten moeten worden gehouden.'  NPCF wil graag meedenken hoe voorkomen kan worden dat er een neerwaartse kwaliteitsspiraal ontstaat. 'Dat gevaar dreigt op het moment dat er straks vooral op geld geconcurreerd gaat worden, in plaats van op kwaliteit. Daar moeten we voor waken. Er is in de ouderenzorg nog veel winst te behalen op het gebied van goed afgestemde en goed gecoördineerde zorg. Hoe kunnen we dat verder verbeteren als de zorg rond een oudere uit verschillende potjes wordt betaald?'

Spoedzorg

De NPCF is er voorstander van om mensen te stimuleren om met een acute spoedvraag eerst naar de huisarts of huisartsenpost te gaan. Wel moet dan aan belangrijke voorwaarden moet worden voldaan. Zo moet bijvoorbeeld de bereikbaarheid van de huisarts helemaal in orde zijn. Daarnaast is goede voorlichting van groot belang. Ook is het van belang om door te gaan met het integreren van Huisartsenposten en Spoedeisende Hulpposten. In het regeerakkoord staat dat deze ingezette beweging verder wordt voortgezet. 'Als aan die voorwaarden is voldaan, de voorlichting in orde is en de huisarts uitstekend bereikbaar, dan kan dit plan gaan werken,' zegt Wilna Wind. 'Hopelijk is die boete dan niet meer nodig.'

Over het algemeen werd duidelijk dat de Wmo-raden zelfbewuster en ambitieuzer zijn en meer tevreden over de samenwerking met de gemeenten dan een jaar eerder. Ze voelen zich meer serieus genomen. Ze zijn volop bezig met de toekomst: met transities, regionale samenwerking en het geven van adviezen over het gehele lokale sociale domein. Wmo-raden hebben wel soms zorgen over de ondersteuning vanuit de gemeente. Ook hebben ze grote zorgen over het krijgen van contact met bepaalde groepen uit de samenleving en met het horen van signalen uit deze groepen.

Gevraagd en ongevraagd advies

De meeste Wmo-raden zijn georganiseerd als een gemeentelijke commissie. Een kleine 70% van de Wmo-raden adviseert aan het College van B&W, een enkeling aan de gemeenteraad. Alle Wmo-raden adviseren in voldoende vrijheid. Ze adviseren ook ongevraagd en kritisch. Van de Wmo-raden is bijna 90% van mening dat de Wmo-raad ook daadwerkelijk invloed heeft op het gemeentelijk Wmo-beleid. Ruim driekwart van de Wmo-raden adviseert over de gehele breedte van de Wmo, over alle prestatievelden. Driekwart geeft aan ook te adviseren over aanpalende beleidsterreinen, met name over de jeugdzorg, de Wet werk en bijstand (Wwb) en de Wet werken naar vermogen (Wwnv). Een kleine 75% van de Wmo-raden adviseert ook over regionale beleidsontwikkeling.

Samenwerking en ondersteuning

Vrijwel alle Wmo-raden (95%) hebben hun afspraken over samenwerking met de gemeente vastgelegd. Ze geven aan dat de samenwerkingsafspraken met de gemeente ook daadwerkelijk worden nagekomen. In 2011 was dat nog iets meer dan 80%. De Wmo-raden zijn tevreden: meer dan 80% van de Wmo-raden voelt zich bij haar adviestaken ook daadwerkelijk ondersteund door de gemeente. Ruim 65% is van mening dat de huidige werkafspraken met de gemeente voldoende zijn om de adviestaak naar behoren uit te kunnen voeren. Bij een derde van de Wmo-raden kan het echter beter. Zij willen meer en betere ambtelijke ondersteuning, liefst voor gemiddeld vier uur per week. Zij willen meer en voldoende budget en meer structureel overleg met ambtenaren en wethouder. Een heikel punt is en blijft de te late ontvangst van relevante stukken: ruim een kwart van de Wmo-raden heeft daarvan nog steeds hinder. In 2011 was dit 40%. Een ruime meerderheid van de Wmo-raden kan zelfstandig beschikken over een budget. Van de Wmo-raden geeft 94% aan dat het budget voldoende is om de adviestaak naar behoren uit te kunnen voeren. Het gemiddeld jaarbudget van een Wmo-raad in 2012 is € 9.000,-.

Meer ambitie

De Wmo-raden vinden zich voldoende vroegtijdig betrokken bij beleidsontwikkeling. Zij willen wel graag meer meedenken en brainstormen, in aanvulling op de formele adviestaak. Een kleine 90% van de Wmo-raden ziet de Wmo-raad als sec adviseur van de gemeente. Gevraagd naar de wenselijkheid van deze positie geeft ook bijna 90% aan dat de rol van adviseur inderdaad de ideale rol en positie is voor de Wmo-raad. Ruim de helft van de Wmo-raden wil echter ook wel meer. Zij willen graag toch ook de positie van samenwerkingspartner of coproducent bekleden. Een kwart van de raden wil ook wel meebeslissen.  Deze cijfers zijn hoger dan in 2011. Het ambitieniveau van de Wmo-raden is duidelijk verschoven naar een meer betrokken maar kritische partnerrol met de gemeente.

Competenties en representativiteit

Van de Wmo-raden is 65% van mening dat de huidige samenstelling van de Wmo-raad voldoet en goed is. Een derde geeft aan dat er een tekort is aan bepaalde competenties in de Wmo-raad. Het gaat dan met name om mensen met een juridische en financiële achtergrond en mensen met bestuurlijke ervaring. In de contacten en de structuur van de Wmo-raad ontbreken, volgens 42% van de Wmo-raden, wel bepaalde doelgroepen. Dat zijn met name jongeren, de ggz en allochtonen. Van de Wmo-raden ziet 82% alle burgers als achterban. In 2011 was dat cijfer aanzienlijk lager: 58%. Vrijwel alle Wmo-raden vinden dat met name cliënten die gebruik maken van Wmo-voorzieningen en kwetsbare doelgroepen tot de achterban van de Wmo-raden moeten behoren. De achterban wordt op verschillende manieren bij de Wmo-raad betrokken, om signalen te kunnen laten horen. Drie op de tien Wmo-raden positioneert de achterban vooral nog in de Wmo-raad. Een kleine tweederde van de Wmo-raden kiest voor een andere werkwijze. Eénderde werkt met een getrapt model. De achterban zit daar in werkgroepen of commissies van wisselende samenstelling, rondom een adviesvraag. Bij een derde van de Wmo-raden heeft de achterban een positie in een platform of breed overleg van alle cliënten- en patiëntenorganisaties. Ook wordt de achterban jaarlijks uitgenodigd voor overleg of bijeenkomsten.

Burgerparticipatie

55%van de Wmo-raden geeft aan dat het begrip burgerparticipatie in de gemeente inmiddels voldoende bekend is. Bij 45% is dat nog zeker niet het geval. Dit is een punt van aandacht voor velen. Een kwart van de Wmo-raden geeft aan dat als de relatie tussen de Wmo-raad en de burgers onvoldoende is, het zeker aan de Wmo-raad is om hierin actie te ondernemen. Wmo-raden proberen dat ook te doen. Zij constateren echter dat er vanuit burgers en zelfs vanuit cliënten en cliëntgroepen weinig animo, interesse of behoefte is om mee toe denken.

De website www.wehelpen.nl is een online marktplaats met slimme functies voor het vragen, aanbieden en organiseren van hulp. Dankzij dit platform ontstaan er lokale netwerken van mensen die elkaar vertrouwen en helpen. Wehelpen.nl biedt de mogelijkheid om een agenda bij te houden en een logboek te maken. Verder biedt de website een bron van informatie aan mantelzorgers, vrijwilligers en mensen die hulp nodig hebben.

Hulp organiseren

Hier kunt u de hulp rondom uzelf of rondom een ander gemakkelijk organiseren en delen met uw familie, vrienden, kennissen, etc. U vraagt uw naasten zich te registreren en maakt ze onderdeel van een groep. Met die groep beheert u een agenda, logboek en notitiepagina’s. Alleen leden van de groep kunnen de inhoud van de pagina’s zien. Kunt u de hulpvraag niet binnen de groep oplossen, dan kunt u de vraag uitzetten op de marktplaats. Op dit moment kunt u al hulpvragen in de agenda delen, maar zijn de overige functies nog niet beschikbaar. Begin 2013 zullen deze volgen.

Hulp aanbieden

‘Helpt u ook? Omdat elkaar helpen vanzelfsprekend is. Maak een profiel aan en vraag, bied en organiseer gemakkelijk de hulp.’ Alle geboden hulp wordt beloond met punten (credits), die iemand zelf kan gebruiken om hulp te vragen of kan doneren aan een ander die hulp nodig heeft.

De coöperatie WeHelpen

De coöperatie is opgericht door Achmea, Bureauvijftig, CZ, Menzis, PGGM, Rabobank, The Caretakers en VitaValley. Een unieke samenwerking. Inmiddels hebben ook andere organisaties zich aangesloten of interesse getoond. ‘We geloven in de kracht van het lokale netwerk. Als landelijk beschikbaar initiatief gaan we op lokaal niveau samenwerkingen aan om zo veel mogelijk mensen te bereiken en te activeren: met gemeenten, zorg- en welzijnsinstellingen, woningcorporaties, ziekenhuizen, mantelzorgsteunpunten, revalidatiecentra en andere lokale organisaties.

De nieuwe regering kiest voor een drietal prioriteiten. Allereerst wil zij de kwaliteit van de zorg verbeteren door meer transparantie en minder praktijkvariatie en zinloos medisch handelen. Een tweede prioriteit is kostenverlaging door stringent pakketbeheer en het tegengaan van  overcapaciteit, overbehandeling en verspilling. Een derde prioriteit is het bevorderen van (regionale) samenwerking tussen zorgaanbieders. ‘Dure, complexe en acute zorg willen we concentreren; minder complexe zorg organiseren we dichter bij de mensen. Beide is goed voor kwaliteit én kosten.’

Inkomensafhankelijk

De zorgtoeslag gaat verdwijnen. Premie en eigen risico worden inkomensafhankelijk. De basisverzekering wordt beperkt tot naturapolissen en de restitutiepolis gaat naar de aanvullende verzekering. Alleen noodzakelijke en (kosten)effectieve zorg wordt vergoed. De eigen bijdrage van 7,50 euro per verpleegdag in instellingen voor medisch-specialistische zorg wordt teruggedraaid. De eigen bijdrage in de ggz wordt voor de eerste en tweede lijn procentueel gelijk, wat betekent dat de eigen bijdrage in de eerste lijn lager zal zijn.

Concentratie complexe zorg en Spoedeisende hulp

De hoogcomplexe curatieve zorg wordt verder gecentraliseerd. Concentratie van voorzieningen zorgt vaak voor een hogere kwaliteit tegen lagere kosten.  Verzekeraars zijn er verantwoordelijk voor dat dit doel bereikt wordt, door selectiever te contracteren op basis van heldere kwaliteitscriteria.

Ook gaat er een verdere concentratie plaatsvinden van acute zorg. Spoedeisende hulpposten (SEH) worden geïntegreerd met de huisartsenposten (HAP). Huisartsenzorg moet altijd bereikbaar zijn. Mensen die zich bij een SEH melden zonder verwijzing van de huisarts gaan een eigen bijdrage betalen van 50 euro.

Op termijn komt er onder regie van de verzekeraars één populatiegebonden bekostigingssysteem. Doel is het waar mogelijk vervangen van tweedelijnszorg door de eerste lijn en het ontmoedigen van onnodige doorverwijzingen.

Decentralisatie minder complexe zorg

Minder complexe zorg wordt juist gedecentraliseerd. De regering wil een omslag maken naar meer maatwerk, meer zorg in de buurt en meer samenwerking tussen de verschillende aanbieders. Er komen extra wijkverpleegkundigen (vanaf 2015) en er wordt extra geld geïnvesteerd in zorg in de buurt. Een prioriteit noemen Rutte en Samsom de samenwerking tussen zorgaanbieders ‘in plaats van enkel concurreren.’ Voorzieningen worden meer gericht op beschikbaarheid voor mensen die zich uit eigen middelen geen alternatief kunnen veroorloven. Zorg met een medisch karakter krijgt prioriteit boven zorg met een niet-medisch karakter.

Inkrimpen AWBZ

De AWBZ wordt fors ingekrompen tot een voorziening voor intramurale ouderen en gehandicapten met een zorgzwaartepakket 5 indicatie (ZZP 5). De voorziening krijgt een centraal beleidskader voor inkoop en indicatiestelling. Zowel zorg in natura als pgb’s maken deel uit van de voorziening. ‘Het gebruik van persoonsgebonden budgetten heeft juist bij deze vorm van zorg geleid tot zorg op maat en innovaties. Dat willen we verder bevorderen.’ De extramurale verpleging wordt per 2017 uit de AWBZ gehaald en valt vanaf dan onder de zorgverzekeringswet. De indicatiestelling vervalt. ‘Zo verdwijnen schotten, bevorderen we wijkverpleging, ontmoedigen we overbehandeling en stimuleren we een sterke eerste lijn waar de huisarts integraal deel van uitmaakt.’ Ook de ggz gaat vanaf 2017 in zijn geheel onder de zorgverzekeringswet vallen.

Uitbreiden Wmo

De extramurale zorg thuis of in de omgeving, die met name ondersteunend van aard is, gaat naar de Wmo en wordt vanaf 2015 door gemeenten uitgevoerd. Gemeenten kunnen meer maatwerk bieden en inspelen op lokale omstandigheden en zorgbehoefte van cliënten. Zij worden verantwoordelijk voor alle activiteiten op het gebied van ondersteuning, begeleiding en verzorging. Gemeenten krijgen een zeer ruime beleidsvrijheid bij de concrete invulling van de gedecentraliseerde voorzieningen.

Jeugdzorg

De jeugdzorg gaat in 2015 volledig naar gemeenten. Deze decentralisatie wordt gecoördineerd op het ministerie van VWS. Er komt een einde aan de praktijk waarbij vele hulpverleners langs elkaar heen werken bij de ondersteuning van één gezin. ‘Eén gezin, één plan, één regisseur’ is het uitgangspunt bij alle decentralisaties in het sociale domein: bij de wet werken naar vermogen, de algemene wet bijzondere ziektekosten, de wet maatschappelijke ondersteuning en de jeugdhulpverlening.

Zorgbelang Nederland

Uit het regeerakkoord blijkt dat er ingrijpende veranderingen komen in de organisatie van de zorg en de maatschappelijke participatie. Hoe een en ander in praktijk vorm gaat krijgen en welke gevolgen mensen daarvan ondervinden, is nog onduidelijk. De regering benadrukt de eigen verantwoordelijkheid van burgers, maar streeft ook naar meer maatwerk, samenwerking en betere afstemming op de lokale omstandigheden en behoeften. Daarom is het van groot belang burgers 'dichtbij' te betrekken bij de uitwerking van de aangekondigde maatregelen. Bij visievorming en het opstellen van beleidskaders, maar ook bij het uitwerken van de praktische producten en dienstverlening is het meedenken, meepraten en meebeslissen van groot belang. Maatschappelijke organisaties, zoals cliëntenorganisaties, hebben veel ervaring met het benaderen van voor gemeenten soms moeilijk bereikbare doelgroepen. Zij kunnen een belangrijke rol spelen bij het gezamenlijk vormgeven aan een samenhangend lokaal sociaal domein.

Veel mensen worden getroffen door een opeenstapeling van maatregelen. In 2011 hebben de Zorgbelangorganisaties een meldactie georganiseerd om de mogelijke gevolgen van de kabinetsplannen in beeld te brengen. In korte tijd kwamen circa 1600 reacties binnen. Veel mensen gaven aan dat zij te maken zouden krijgen met een opeenstapeling van maatregelen. Bijna 40% zou zelfs worden getroffen door vijf of meer maatregelen. Velen verwachtten dat de plannen grote invloed zouden hebben op hun leven.

‘Mijn leven staat op z’n kop’

Zo verwachtte driekwart een vermindering van de kwaliteit van zorg en vreesde 70% voor negatieve gevolgen voor het levensonderhoud. Ruim 60% was bang dat de maatregelen een negatieve invloed zouden hebben op de sociale contacten en de helft dacht dat de mobiliteit minder zou worden. Er kwamen reacties als: ‘Eigen regie over mijn leven volledig kwijt’, ’Al maanden onzekerheid of ik per 1 januari nog wel hulp krijg’, ‘Alle veranderingen grijpen zeer diep in’ en ‘Mijn leven staat echt volledig op zijn kop’.

Meldactie 2012: feitelijke gevolgen

Inmiddels is een deel van deze maatregelen gerealiseerd. Zorgbelang wil graag weten wat daarvan de gevolgen zijn. Krijgen mensen minder zorg? Zijn de kosten gestegen? En welke invloed heeft dat op het dagelijks leven? U kunt direct naar de vragenlijst of meedoen via www.zorgbelang-nederland.nl of de website van uw regionale Zorgbelangorganisatie. Mensen die liever telefonisch willen melden kunnen bellen met de afdeling Informatie en Klachtopvang: 0900 – 243 70 70 (€ 0,10 per minuut).

Gevolgen zichtbaar maken

Met de meldactie wil Zorgbelang harde feiten verzamelen.Maar achter die feiten zitten persoonlijke verhalen, meningen en emoties. Wie daarover meer wil vertellen kan zijn verhaal kwijt op het sociale netwerk www.deeljezorg.nl. Daar kunt u ook discussiëren met anderen. Met deze verhalen kunnen we de cijfers verduidelijken. De resultaten van de meldactie worden aangeboden aan de landelijke en gemeentelijke politiek. Zo laat Zorgbelang zien dat de stapeling van bezuinigingsmaatregelen in de praktijk hard aankomt. Wmo-raden en andere belangenbehartigers kunnen de concrete resultaten van de meldactie in hun eigen gemeente gebruiken bij hun werk.

‘Nederland schuift ratificatie steeds maar vooruit, terwijl al onze buurlanden deze stap al jaren geleden hebben gezet’, stelde ChristenUnie-leider Arie Slob tegenover zijn collega-Tweede Kamerleden en tegenover de pers. Na afloop van de bijeenkomst liet Slob via Twitter weten: ‘Er lijkt eindelijk Kamermeerderheid voor ratificatie te zijn’.

Motie

Bij de komende begrotingsbehandeling van VWS (begin november) zal de CU een motie indienen waarin de partij de regering oproept tempo te maken met ratificatie van het verdrag. CG-Raad en Platform VG zijn blij met deze motie. Als Nederland het verdrag ratificeert verbetert de rechtspositie van mensen met een beperking en ontstaan betere mogelijkheden voor het behoud van eigen regie en het leveren van maatwerk. Ratificatie van het VN-verdrag geeft zicht op een werkelijk inclusieve samenleving waaraan iedereen kan deelnemen. Het VN-verdrag waarborgt voor mensen met een beperking het recht op toegang tot zorg, onderwijs, arbeidsmarkt, openbaar vervoer, informatie, diensten en openbare ruimte.

Draagvlak

Alle politieke partijen uit de Tweede Kamer, met uitzondering van de PVV en 50PLUS, waren bij de expertmeeting van de CU aanwezig. Bijna alle kamerleden lieten na afloop van de bijeenkomst via Twitter weten ratificatie te steunen. Otwin van Dijk (PVDA): 'In andere landen heeft ratificatie VN-verdrag geleid tot meer participatie van mensen met een beperking'. Linda Voortman (GroenLinks): 'Nederland loopt enorm achter'. Carla Dik-Faber (CU): 'Waarschijnlijk Kamermeerderheid voor'. Vera Bergkamp (D66): 'CU en D66 trekken samen op om een snelle ratificatie mogelijk te maken van het VN-verdrag inzake de rechten personen met een handicap.’

Oproep

CG-Raad en Platform VG hopen dat de aangekondigde motie van de CU wordt aangenomen en dat de minister binnen afzienbare tijd een wetsvoorstel voor ratificatie aan de Tweede Kamer voorlegt. In september hebben CG-Raad en Platform VG een oproep gestuurd naar de informateurs om ratificatie van het VN-verdrag op te nemen in het regeerakkoord.

Toevoeging 1 november

Regeerakkoord:  'Nederland zal het verdrag van de Verenigde Naties voor de rechten van gehandicapten ratificeren, onder de voorwaarde dat hieruit volgende verplichtingen geleidelijk ten uitvoer kunnen worden gebracht.'

Voor cliënten(raden), Wmo-raden en beleidsmakers is het van groot belang dat het cliëntenperspectief vroegtijdig wordt betrokken in het nieuw te vormen beleid. Zorgbelang Zuid-Holland heeft in samenwerking met cliëntenraden, JSO en LCFJ geïnventariseerd wat ouders en jongeren belangrijk vinden bij de transitie van de jeugdzorg. Dat heeft geresulteerd in een provinciale top 10 van wensen. Dit betreft de belangrijkste aandachtspunten die binnen de transitie jeugdzorg vanuit cliëntenperspectief meegenomen moeten worden in het nieuw te vormen beleid.

Knelpunten in beeld

Met ervaringsdeskundige jongeren en ouders zijn de belangrijkste punten voor een goede overgang van de jeugdzorg door middel van korte filmpjes in beeld gebracht. Wat vinden jongeren van de stelselherziening? Wat zijn volgens jongeren en hun ouders de belangrijkste punten voor een goede overgang van de jeugdzorg?

Tienpuntenplan

Samen met drie andere organisaties en cliëntenraden (ouders en jongeren) van jeugdzorginstellingen in Zuid-Holland heeft Zorgbelang Zuid-Holland een tienpuntenplan opgesteld. Met deze ervaringsdeskundige jongeren en ouders zijn deze punten verbeeld in korte filmpjes. Dit betreft de belangrijkste aandachtspunten die binnen de transitie jeugdzorg vanuit cliëntenperspectief meegenomen moeten worden in het nieuw te vormen beleid.

De verzekeraars deden eind vorig jaar al een eerste inventarisatie voor acht van deze achttien ingrepen. Voor deze acht behandelingen is het aantal ziekenhuislocaties in Nederland waar de ingreep wordt gedaan, nagenoeg stabiel gebleven. Het gaat dan om borstkanker, darmkanker, longkanker, slokdarmkanker, alvleesklierkanker, leverkanker, blaasverwijdering en verwijde buikaorta.

Concentratie

De inventarisatie laat een forse concentratie van ziekenhuiszorg zien bij de tien behandelingen waarvoor eind 2011 nieuwe minimum kwaliteitsnormen zijn vastgesteld door de beroepsverenigingen. Het gaat hierbij om (bij)schildklier aandoeningen, bijnier aandoeningen, obesitas, vernauwde bloedvaten, vernauwde halsslagader, weke delen kanker, radiotherapie, dotteren (PCI), implanteerbare defibrillatoren (ICD) en hartklepinterventie (THI). Een flink aantal ziekenhuizen heeft aangegeven niet aan één of meerdere normen te kunnen voldoen, met als gevolg dat een substantieel deel van de ziekenhuizen voor sommige ingrepen nu besluit om de behandeling niet langer meer aan te bieden.

Minder aanbod

Voor sommige ingrepen besluit nu 19 tot 59 % van de ziekenhuizen om de behandeling niet meer aan te bieden. Zo zijn van de 61 ziekenhuizen die de behandeling van ‘kanker van de weke delen’ aanboden er 33 ziekenhuizen gestopt (54%). En van de 49 ziekenhuizen die behandelingen aan de bijnier aanboden, zijn er 29 gestopt (59%). Voor een aantal behandelingen geldt dat een groot aantal ziekenhuizen deze al niet uitvoerde. Ook dat is relevante patiënteninformatie, die nu met deze inventarisatie transparant in beeld gebracht wordt op een voor iedereen toegankelijke website. De inventarisatie richt zich uitsluitend op de operatie. Patiënten kunnen in veel gevallen de noodzakelijke voor- of nazorg krijgen in het ziekenhuis in de buurt.

Complexe zorg

Door de concentratie van complexe zorg kunnen ziekenhuizen zich specialiseren en dat verhoogt de kwaliteit en doelmatigheid van de behandeling. Sjoerd Terpstra, beleidsadviseur bij Zorgverzekeraars Nederland: ‘Het is mooi om te zien dat de minimum kwaliteitsnormen ervoor zorgen dat de concentratie van complexe ziekenhuiszorg steeds meer vorm krijgt. Wij willen dat mensen die te maken krijgen met een ernstige aandoening verzekerd zijn van de beste zorg. Onze inventarisatie helpt daarbij.’

Goede samenwerking

Ziekenhuizen en zorgverzekeraars werken steeds meer samen aan het concentreren van complexe behandelingen. De wetenschappelijke verenigingen die de normen opstellen zijn ook belangrijke partijen. Zij zijn betrokken bij de vragenlijsten die zijn gebruikt voor de inventarisatie van de 18 ingrepen van de ziekenhuizen. Zorgverzekeraars inventariseren of ziekenhuizen voldoen aan de minimumnormen en voeren overleg met de ziekenhuizen over de consequenties. Ziekenhuizen die ondanks de nieuwe afspraken doorgaan met het uitvoeren van ingrepen terwijl zij niet aan de normen voldoen zullen door de IGZ worden aangesproken. Dat voorkomt dat patiënten zorg ontvangen waarbij de voorwaarden voor een betere uitkomst niet of onvoldoende geborgd zijn. Een mooi samenspel van de partijen dat bijdraagt aan de concentratie van zorg.

Verbetering kwaliteit

Zorgverzekeraars vinden dat verzekerden toegang moeten hebben tot goede, veilige en doelmatige zorg. Voor zeer complexe aandoeningen hebben de wetenschappelijke verenigingen minimum kwaliteitsnormen opgesteld. Zorgverzekeraars contracteren geen ziekenhuizen die niet voldoen aan de gestelde eisen. Op die manier kunnen sommige ziekenhuizen zich specialiseren en patiënten verzekeren van de beste zorg. Zo realiseren zorgverzekeraars voor steeds meer behandelingen dat zorg die niet aan de minimum kwaliteitsnormen van de beroepsgroep voldoet, ook niet meer aangeboden wordt. Zowel beroepsverenigingen als patiëntenorganisaties en zorgverzekeraars zijn het erover eens dat deze concentratie van complexe ziekenhuisbehandelingen een belangrijke stap is in de verbetering van de kwaliteit van zorg.

In april 2012 lanceerden de Zorgbelangorganisaties uit Drenthe, Friesland en Groningen en de drie noordelijke samenwerkingsverbanden van zorgboeren de Kieswijzer ‘Ik wil loeigoeie zorg’. Door het groeiende aanbod van zorgboerderijen is het voor zorgvragers vaak moeilijk om een goede keuze te maken. De ene zorgboerderij is gericht op een specifieke doelgroep, de andere heeft juist specifieke werkzaamheden. Steeds meer zorgvragers vinden hun weg naar de digitale Kieswijzer, die speciaal is ingericht om hen stap voor stap naar geschikte zorgboerderijen te leiden.

Landelijk uitgerold

Inmiddels is de Kieswijzer landelijk uitgerold. 1460 zorgboerderijen en kleine “groene” aanbieders zijn te vinden op www.ikwilloeigoeiezorg.nl. De adressen zijn onder andere in samenwerking met de Federatie Landbouw en Zorg toegevoegd aan de Kieswijzer. Meer dan de helft van de aanbieders heeft de basisgegevens aangevuld met relevante gegevens voor de doelgroep. Daardoor zijn ze door zorgvragers te vinden op onderwerpen als: soort bedrijf, soort begeleiding en soort activiteiten. De zorgaanbieders die niet actief deelnemen aan de Kieswijzer zijn wel zichtbaar op plaats en afstand, maar worden bij aanvullende zoekcriteria niet meegenomen in de zoekresultaten.

Continuïteit

De Kieswijzer is het resultaat van het project ‘Ik wil loeigoeie zorg’. Om de continuïteit van de Kieswijzer ook na de projectperiode te garanderen, valt de Kieswijzer vanaf 1 november 2012 onder verantwoordelijkheid van Stichting ‘Ik wil loeigoeie zorg’. Deze stichting gaat verder met het vullen van de Kieswijzer, want nog niet alle groene zorgaanbieders uit Nederland zijn zichtbaar in de Kieswijzer. Ook richt de stichting zich op het inzichtelijk maken van ‘loeigoeie zorg’ op zorgboerderijen. Speerpunten zijn transparantie in aanbod, veiligheid, taken, verantwoordelijkheden en cliënttevredenheid.

Meer informatie

De Kieswijzer ‘Ik wil loeigoeie zorg’ is een gezamenlijk initiatief van de Zorgbelangorganisaties uit Drenthe, Friesland en Groningen, Projecten LTO Noord en de drie noordelijke samenwerkingsverbanden van zorgboeren. De volgende partijen hebben de digitale Kieswijzer financieel mogelijk gemaakt: Taskforce Multifunctionele Landbouw, Provincies Groningen en Fryslân, Fonds Ontwikkeling Duurzame Land- en Tuinbouw van LTO Noord en Zorgverzekeraars Menzis, ZilverenKruis Achmea en De Friesland. De Kieswijzer is te vinden op www.ikwilloeigoeiezorg.nl.

Henk Kool, wethouder van Den Haag, zegt in een interview met dagblad Trouw dat ongeveer de helft van de mensen die de WSW (Wet Sociale Werkvoorziening) instromen, niet in staat is om bij een reguliere werkgever aan de slag te gaan. ’Dat kost klauwen met geld.’ Voorgaande kabinetten zetten stevig in op normaal werk voor iedereen. Met de Wet Werken naar Vermogen, die eerder dit jaar sneuvelde, koersten zij op afbouw van werk in beschutte sociale werkplaatsen. Het voorstel van Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht sluit daarbij aan, zegt Kool. ‘Wie zelfstandig 50 procent van het minimumloon kan verdienen, komt in de WSW en wordt naar een reguliere baan begeleidt. De anderen krijgen een bijstandsuitkering en ook daar vragen we wat voor terug. Dat kan zijn een kopje koffie drinken om de eenzaamheid van een buurvrouw te doorbreken.’

CG-Raad en Platform VG

CG-Raad en Platform VG vinden het voorstel onacceptabel. Het doel van de Sociale Werkvoorziening is juist het aan het werk helpen van mensen met zware arbeidsbeperkingen en minder kansen op de reguliere arbeidsmarkt: dus mensen die wel kunnen en willen werken, maar alleen in een beschutte werkomgeving. De G4 nemen met hun voorstellen aan de formateurs dus principieel afstand van het doel van de SW. In de plannen voor de Wet werken naar vermogen van het Kabinet Rutte 1 werd voorgesteld om de SW terug te brengen tot de oorspronkelijke doelstelling en omvang van 30.000 plaatsen en dan alleen beschut werk voor de meest kwetsbare groep. Hierop is (was) ook veel op aan te merken, maar de G4 slaan met hun huidige voorstellen volledig door naar de andere kant.

Geen groepen uitsluiten

Momenteel werken er bijna 100.000 mensen via de SW en staan er 20.000 op de wachtlijst. Een flink gedeelte van deze mensen kan aan het werk bij reguliere werkgevers. Er zal altijd een groep mensen zijn die meer kosten aan ondersteuning dan ze theoretisch kunnen opleveren aan loon. Precies daarvoor stelt de overheid financiële middelen beschikbaar. Gemeenten hebben de opdracht en verantwoordelijkheid de WSW goed uit te voeren. Zij mogen hierbij geen groepen gaan uitsluiten op basis van kosten, vinden CG-Raad en Platform VG. 'De voorstellen van de G4 ontnemen mensen de mogelijkheid om ooit te kunnen werken naar vermogen en zelfstandig een eerlijk inkomen te verdienen.'

Werk of studie bepalen in belangrijke mate de kwaliteit van leven en dragen vaak bij aan de vermindering van ziektelast en aan een betere gezondheid. Veel mensen met een chronische ziekte of handicap zijn dan ook zeer gemotiveerd om te werken. Op het werk blijken zij veelal minstens zo goed te functioneren als andere werknemers. Toch is het moeilijk werk te vinden of te behouden. Zeker in een tijd van bezuinigingen en teruglopende economie moeten mensen met een arbeidsbeperking zich meer nog dan anderen inspannen om een plaats op de arbeidsmarkt te veroveren. Vaak is daarom ook professionele hulp nodig.

Seminar ´’Patiënten aan het werk’

Vrijdagochtend 9 november staan de patiëntenorganisaties centraal in het seminar 'Patiënten aan het Werk'. Dit seminar gaat over de samenwerking tussen patiëntenorganisaties, het UWV, reïntegratiebedrijven en bedrijfsartsen.Werk maakt gelijkwaardige en volwaardige deelname aan de samenleving mogelijk. Veel patiëntenorganisaties hebben daarom initiatieven genomen om hun achterban te steunen bij het vinden of behouden van werk. Daarbij is goede samenwerking essentieel met werkgevers en professionals die verantwoordelijk zijn voor duurzame inzet en re-integratie. Leden van patiëntenorganisaties en mensen met een arbeidsbeperking kunnen aan dit seminar deelnemen; ook deelname aan het middagsymposium is voor hen gratis.

Symposium ‘Samen aan het werk’

Op vrijdagmiddag 9 november gaat de week van start met het symposium 'Samen Werken aan Werk'. Duurzaam aan het werk en een hogere arbeidsparticipatie van mensen met een beperking is een taak waar werkgevers, overheden en maatschappelijke organisaties samen voor staan. Voor de toenemende groep mensen met een chronische aandoening is aan het werk blijven niet alleen een economische noodzaak, maar het verhoogt ook de kwaliteit van leven en vermindert de ziektelast. Veel nieuwe maatregelen moeten mogelijk maken dat mensen met een beperking kunnen blijven functioneren op het werk. Vaak zijn slechts kleine aanpassingen en beter begrip nodig, maar soms zijn structurele wijzigingen nodig. Een goed samenspel tussen werkgevers, UWV’s, gemeenten en maatschappelijke organisaties kan veel bereiken zowel voor werknemers en als werkgevers.

Openingsevent

De Week Chronisch Zieken start met een event over werken en studeren met een beperking. De plaats van het event is op dit moment nog niet bekend. Juliette Barzilay, student Hogeschool InHolland onderzoekt welke plannen leerlingen van het VSO hebben na hun opleiding. Willen zij gaan werken of verder studeren? Hoe bereiden zij zich voor op de volgende stap? Aan welke informatie hebben zij behoefte? Is er belangstelling voor een informatiebeurs over werk en studie na het VSO? De resultaten van het onderzoek van Juliette zullen richtinggevend zijn voor de opzet van het openingsevent.

Meedoen

Iedere organisatie die te maken heeft met chronisch zieken en mensen met een handicap kan meedoen. Patiëntenorganisaties, zorginstellingen, maar ook bijvoorbeeld beroepsverenigingen, bibliotheken, sportverenigingen, gemeenten en bedrijven. Meer informatie vindt u op de website

Steeds meer zorgverleners maken gebruik van de mogelijkheden die internet biedt in de communicatie tussen patiënten en zorgverlener. Een derde van de respondenten heeft daarmee ervaring. Meestal gaat het dan om het online maken van afspraken (75%) en het online bestellen van herhaalrecepten (83%). Beide mogelijkheden worden zeer gewaardeerd. Ook mensen die ervaring hebben met meetwaarden doorgeven, inzien van het medisch dossier of onderzoeksresultaten, online spreekuur of therapie en zorg op afstand zijn overwegend positief.

Zorg over privacy en verschraling

Tweederde van de respondenten heeft geen ervaring met het online regelen of ontvangen van zorg, maar staat wel open voor het gebruik van e-health toepassingen. Ze willen meer dan er op dit moment kan. Vaak gaat het om relatief simpele zaken, zoals het online kunnen maken van afspraken of e-mail contact met de zorgverlener. Wel maken mensen zich zorgen over de beveiliging van hun persoonlijke gegevens en hun privacy. Ook willen ze niet dat het persoonlijke contact verloren gaat, omdat dit naar hun mening tot verschraling van de zorg leidt. E-health mag nooit een verplichting worden, vinden ze, en de zorgverlener blijft verantwoordelijk voor de geboden zorg.

Sociale netwerken

De respondenten die actief zijn op sociale netwerken praten daar niet of bijna niet over zaken die gaan over zorg en welzijn. Een meerderheid wil wel over zorg praten op een sociaal netwerk, maar vinden netwerken als Facebook, Hyves en Linkedin daarvoor niet geschikt. Voorwaarden waaraan een netwerk over zorg en welzijn zou moeten voldoen: (meer) eigen regie over de zichtbaarheid van je gegevens, goede beveiliging, naast lotgenotencontact ook informatie, ook gericht zijn op verbetering van zorg en mogelijkheid tot het ontmoeten van mensen met dezelfde -aandoening. Zo’n netwerk mag geen commerciële bijbedoelingen hebben. Het beheer moet bij een patiëntenorganisatie liggen met professionele medewerkers die ook actief zijn op het netwerk.

Sociale netwerken voor instellingen

Cliënten van een zorg- of welzijnsinstelling en hun mantelzorgers is gevraagd naar hun behoefte aan contact via internet met andere cliënten en mantelzorgers. Daarop kwamen 499 reacties, 233 van cliënten en 224 van mantelzorgers. Van hen heeft 17% interesse in een afgeschermd online sociaal netwerk voor cliënten, mantelzorgers en familie en 52% heeft misschien interesse. Via zo’n netwerk zouden zij willen meepraten over de kwaliteit en het beleid van de organisatie. Ze vinden het belangrijk dat zo’n netwerk door een onafhankelijke organisatie wordt beheerd en ruim 70% wil anoniem kunnen deelnemen. Bijna iedereen wil actuele informatie ontvangen en ook wordt veel belang gehecht aan het kunnen regelen van praktische zaken, zoals mantelzorgondersteuning en vervoer. Een kleine 80% wil graag in contact komen met andere cliënten, mantelzorgers en familieleden.

Zorgaanbieders die meedoen aan het experiment kunnen de indicatie zelf gaan stellen voor cliënten jonger dan 80 jaar en extramurale cliënten. De ministerraad heeft daarmee ingestemd op voorstel van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. In een brief aan de Kamer heeft de staatssecretaris destijds geschreven dat ze op een aantal gebieden zal werken aan het verminderen van de administratieve lasten. Eén van die gebieden is de indicatiestelling. Jarenlang is geprobeerd om te komen tot een onafhankelijke indicatiestelling, ondermeer om te voorkomen dat zorgaanbieders hun omzet maximaliseren door teveel zorg te leveren. Na experimenten met regionale indicatieorganen is in 2005 het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) opgericht. In de loop der jaren is er veel kritiek geweest op de bureaucratische werkwijze van het CIZ.

Experiment Regelarme Instellingen

Met dit experiment, dat in januari 2012 van start ging, wil het kabinet in beeld krijgen welke mogelijkheden er zijn om de bureaucratie in de langdurige zorg weg te nemen. De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft een inventarisatie gemaakt van de regels die wellicht overbodig zijn. Blijkt dat de kwaliteit van de zorg ook behouden blijft zonder zo’n regel, dan verdwijnt die regel voor de hele zorgsector. De vermindering van de regeldruk moet meer kwaliteit, doelmatigheid en cliëntgerichtheid opleveren. Doel van het Experiment Regelarme Instellingen is ervoor te zorgen dat de cliënt tevreden is en de medewerker zijn werk zo kan doen dat hij er trots op is en zonder frustratie over overbodige regels. Het experiment, waaraan 28 instellingen deelnemen, wordt in 2014 afgerond.

De rapportage van de OuderenOmbudsman over de eerste drie maanden laat zien dat veel ouderen in Nederland vrezen het kind van de rekening te worden. Ze hebben het gevoel op allerlei gebieden te worden gekort. Er kwamen veel klachten binnen van ouderen bij wie het aantal uren huishoudelijke hulp aanzienlijk is teruggebracht. Ook trokken er ouderen aan de bel die als gevolg van de bezuinigingen minder uren thuiszorg krijgen. Daarnaast waren er klachten van ouderen over het gebrek aan persoonlijke aandacht in verpleeg- en verzorgingshuizen.

Steeds andere medicijnen

Ouderen klagen daarnaast over het feit dat zij van hun apotheek steeds ‘andere’ medicijnen krijgen. Dit komt omdat veel zorgverzekeraars tegenwoordig een zogenoemd preferentiebeleid hanteren. Dit houdt in dat alleen nog de goedkoopste variant van een bepaald medicijn wordt vergoed. Omdat verzekeraars continu over de prijzen van geneesmiddelen onderhandelen met de fabrikanten, krijgen mensen wel telkens hetzelfde medicijn mee naar huis, maar van een ander merk. Veel ouderen, die zich vertrouwd voelen met hun oude medicijn, vinden dit niet prettig. Datzelfde geldt voor de verstrekking van incontinentiemateriaal. Ook hierover is de afgelopen maanden meerdere keren geklaagd. Zo zouden sommige verzekeraars alleen nog inferieure, goedkope merken vergoeden met lekkende luiers als gevolg.

Valys

Met name in juli waren er veel klachten over de forse terugdringing van het aantal kilometers dat mensen met een mobiliteitsbeperking voor het goedkope tarief (€0,18 per kilometer) kunnen reizen met het taxivervoer van Valys. Dit is teruggedraaid van 750 naar 450 kilometer per jaar. Iedere kilometer die extra wordt gereden, kost maar liefst €1,19. Veel ouderen dreigen door dit soort maatregelen nog eens extra in een sociaal isolement te komen omdat het aanzienlijk duurder is geworden om familie die ver weg woont te bezoeken.

Financiële situatie

Uit de vele vragen die zijn binnengekomen blijkt verder dat veel ouderen zich zorgen maken over de korting op hun pensioen en AOW. Ook zijn ze vaak slecht op de hoogte van regelingen op het gebied van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo). De OuderenOmbudsman heeft hen zoveel mogelijk doorverwezen naar de juiste instanties.

Overige klachten en vragen

Andere opmerkelijke zaken waarover aan de bel is getrokken, zijn te kleine lettertjes op voedselverpakkingen en verpakkingen die voor ouderen moeilijk te openen zijn. Ook kwamen er meerdere klachten binnen over de invoering van de OV-chipkaart. Zo blijken veel ouderen het uitchecken keer op keer te vergeten, wat hen onnodig veel geld kost. Daarnaast werd geklaagd over herkeuringen van het CBR, waarin mensen zich niet konden vinden.

Luisterend oor

Overigens is er ook regelmatig gebeld door ouderen die vooral behoefte hadden aan een luisterend oor. Zo kwamen meerdere telefoontjes binnen van senioren die het erg moeilijk hadden omdat hun partner was opgenomen in een verzorgingshuis. Ook bleek uit de telefoontjes dat er bij sommige ouderen schaamte is om met een rollator de straat op te gaan.

Over de OuderenOmbudsman

Door de brij aan regelgeving en instanties hebben veel ouderen geen idee meer waar ze recht op hebben, waar ze terecht kunnen voor hulp en waar ze terecht kunnen met hun klachten. Ook familie en vrijwilligers die zorg aan een oudere verlenen zien vaak door de bomen het bos niet meer. Om deze reden is de OuderenOmbudsman in het leven geroepen. De organisatie inventariseert klachten en wijst mensen de weg naar de juiste regelingen en instanties.

Gemeenten zijn vrij in hoe zij de participatie vormgeven. Bijna alle gemeenten (95%) hebben een Wmo-raad opgericht. Dit zijn raden waarin burgers op persoonlijke titel of als vertegenwoordiger van een maatschappelijke organisatie zitting hebben. De Wmo-raden adviseren hun gemeente over het te voeren Wmo-beleid. Verschillende onderzoeken laten zien dat traditionele belangengroepen - zoals ouderenraden en gehandicaptenplatforms - goed zijn vertegenwoordigd in deze raden. Maar ook blijkt dat dak- en thuislozen, verslaafden en slachtoffers van huiselijk geweld slechts in een kwart van de raden zijn vertegenwoordigd. Toch hebben zowel cliënten als de gemeente juist bij het beleid voor deze doelgroepen veel te winnen bij participatie.

Participatie wel van groot belang

De belangrijkste winst van participatie van deze doelgroepen is beter beleid, dat aansluit bij de behoeften van de doelgroep, mensen echt ondersteunt en helpt hun leven weer op de rails te krijgen. Uitwisseling met cliënten en/of cliëntenvertegenwoordigers levert de gemeente belangrijke informatie en inzichten op om dit te realiseren. Cliënten weten immers uit eigen hand hoe toereikend het bestaande aanbod is, tegen welke knelpunten zij in het dagelijks leven aanlopen en hoe kleine zaken kunnen helpen om het hoofd boven water te houden. Maar juist bij deze prestatievelden kan het lastig zijn om de participatie op een prettige en zinvolle manier vorm te geven. Er is geen blauwdruk, geen ultieme methode die altijd werkt als je met deze doelgroepen in contact wilt treden of de onderlinge communicatie wilt versterken.

Handreiking ‘Bouwstenen voor een goed gesprek’

De handreiking, geschreven door onderzoeksbureau Panteia, is gebaseerd op de uitkomsten van een onderzoek clientenparticipatie binnen de prestatievelden 7, 8 en 9. In het onderzoek is telefonisch gesproken met de beleidsmedewerkers van vrijwel alle centrumgemeenten en daarnaast zijn in acht gemeenten verdiepende casussen uitgevoerd. Uit dit onderzoek bleek onder meer dat een goede onderlinge communicatie, het werken aan vertrouwen, openheid en respect belangrijke voorwaarden zijn om de participatie te laten slagen. De handreiking is gepresenteerd op het congres ‘Tijd voor ontmoeting!’ dat op 27 september 2012 heeft plaatsgevonden. Het onderzoek, het congres en de ontwikkeling van de handreiking is mogelijk gemaakt door ZonMw.

Sinds 1 januari 2009 is de Wet tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten (Wtcg) van kracht. Deze wet regelt voor chronisch zieken en gehandicapten een tegemoetkoming in de meerkosten door hun ziekte of beperkingen. Met subsidie van de ministeries van VWS en SZW berekende het NIVEL (Nederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg) de inkomenseffecten van de wet. De wet kent een algemene tegemoetkoming en een tegemoetkoming bij arbeidsongeschiktheid. Daarnaast zijn er aanvullende maatregelen voor een gedeeltelijke compensatie van meerkosten. Zo zijn er maatregelen voor ouderen, korting op de eigen bijdrage voor AWBZ-/Wmo-zorg en een fiscale aftrekregeling voor uitgaven die niet worden vergoed.

Systematisch en specifiek

De Wtcg en aanvullende maatregelen vervangen de oude aftrekregeling voor buitengewone uitgaven (BU), een regeling waar ook mensen zonder chronische ziekte of handicap veelvuldig gebruik van maakten. Bijvoorbeeld om de kosten van een bril af te trekken. De opzet van de Wtcg is om de tegemoetkoming meer systematisch en specifiek voor chronisch zieken en gehandicapten te regelen, dan de aftrekregeling voor buitengewone uitgaven deed. Er zijn in Nederland naar schatting 4,5 miljoen mensen met een chronische ziekte of handicap.

Zoveel mogelijk automatisch
De onderzoekers vergeleken de werking van de Wtcg en de aftrekregeling buitengewone uitgaven met behulp van inkomensgegevens uit 2008 van het Nationaal Panel Chronisch zieken en Gehandicapten (NPCG). Daarnaast keken ze naar de werkelijke verschillen in inkomen tussen 2008 en 2009. In 2009 blijkt 89% van de chronisch zieken en gehandicapten een tegemoetkoming uit de Wtcg te ontvangen en te profiteren van aanvullende maatregelen. Van de aftrekregeling voor buitengewone uitgaven werd in 2008 door 85% van de chronisch zieken en gehandicapten gebruikgemaakt, maar ook door veel mensen zonder chronische ziekte of handicap. Met de nieuwe wet is de tegemoetkoming zo veel mogelijk automatisch geregeld.

Gemiddeld minder compansatie, lagere inkomens gaan erop vooruit
Na invoering van de Wtcg is 35% van de huishoudens er gemiddeld 329 euro per jaar op vooruit gegaan. Dit zijn vooral huishoudens van chronisch zieken of gehandicapten met lagere inkomens, mensen die in 2008 geen gebruikmaakten van de aftrekregeling voor buitengewone uitgaven, alleenstaande arbeidsongeschikten en paren die beiden arbeidsongeschikt zijn. De helft van de huishoudens is er op achteruit gegaan met de Wtcg, gemiddeld 563 euro. Dit zijn vooral mensen met hogere inkomens, huishoudens met een hoge buitengewone uitgaven-kostenpost in 2008 en echtparen die niet arbeidsongeschikt zijn. Gemiddeld gaan chronisch zieken en gehandicapten er zo’n 172 euro op achteruit.

Relatieve tegemoetkoming

NIVEL-programmaleider Mieke Rijken: ‘Het lijkt erop dat de wet doet waar hij voor bedoeld is. Vrijwel alle mensen met een chronische ziekte of lichamelijke beperking krijgen een tegemoetkoming, dus de groep chronisch zieken en gehandicapten die gecompenseerd wordt is niet kleiner geworden door het wegvallen van de oude aftrekregeling. Gemiddeld genomen valt hun besteedbaar inkomen wel lager uit dan voor 2009. Mensen met een laag inkomen, profiteren meer van de nieuwe tegemoetkomingsregeling dan mensen met een hoger inkomen. De hoogste inkomensgroep heeft gemiddeld bijna 1% minder te besteden.’

NPCG

Voor het onderzoek werd gebruikgemaakt van het Nationaal Panel Chronisch zieken en Gehandicapten (NPCG). Dit panel bestaat uit ongeveer 3500 zelfstandig wonende mensen uit de Nederlandse bevolking van 15 jaar of ouder met een chronische ziekte of matige tot ernstige lichamelijke beperkingen. In totaal zijn de gegevens van 2522 huishoudens in dit onderzoek opgenomen.

Veel mensen worden getroffen door een opeenstapeling van maatregelen. In 2011 hebben de Zorgbelangorganisaties een meldactie georganiseerd om de mogelijke gevolgen van de kabinetsplannen in beeld te brengen. In korte tijd kwamen circa 1600 reacties binnen. Veel mensen gaven aan dat zij te maken zouden krijgen met een opeenstapeling van maatregelen. Bijna 40% zou zelfs worden getroffen door vijf of meer maatregelen. Velen verwachtten dat de plannen grote invloed zouden hebben op hun leven.

‘Mijn leven staat op z’n kop’

Zo verwachtte driekwart een vermindering van de kwaliteit van zorg en vreesde 70% voor negatieve gevolgen voor het levensonderhoud. Ruim 60% was bang dat de maatregelen een negatieve invloed zouden hebben op de sociale contacten en de helft dacht dat de mobiliteit minder zou worden. Er kwamen reacties als: ‘Eigen regie over mijn leven volledig kwijt’, ’Al maanden onzekerheid of ik per 1 januari nog wel hulp krijg’, ‘Alle veranderingen grijpen zeer diep in’ en ‘Mijn leven staat echt volledig op zijn kop’.

Meldactie 2012: feitelijke gevolgen

Inmiddels is een deel van deze maatregelen gerealiseerd. Zorgbelang wil graag weten wat daarvan de gevolgen zijn. Krijgen mensen minder zorg? Zijn de kosten gestegen? En welke invloed heeft dat op het dagelijks leven? U kunt meedoen via www.zorgbelang-nederland.nl of via de website van uw regionale Zorgbelangorganisatie. Mensen die liever telefonisch willen melden kunnen bellen met de afdeling Informatie en Klachtopvang: 0900 – 243 70 70 (€ 0,10 per minuut).

Gevolgen zichtbaar maken

Met de meldactie wil Zorgbelang harde feiten verzamelen. Maar achter die feiten zitten persoonlijke verhalen, meningen en emoties. Wie daarover meer wil vertellen kan zijn verhaal kwijt op het sociale netwerk www.deeljezorg.nl. Daar kunt u ook discussiëren met anderen. Met deze verhalen kunnen we de cijfers verduidelijken. De resultaten van de meldactie worden aangeboden aan de landelijke en gemeentelijke politiek. Zo laat Zorgbelang zien dat de stapeling van bezuinigingsmaatregelen in de praktijk hard aankomt. Wmo-raden en andere belangenbehartigers kunnen de concrete resultaten van de meldactie in hun eigen gemeente gebruiken bij hun werk.

Van de deelnemers die te maken hebben met hulpmiddelen, zoals rolstoelen, douchestoelen of verzorgingsmiddelen, heeft 35% de indruk dat er onnodige kosten worden gemaakt. Ook voor woningaanpassingen wordt te vaak onnodig veel geld uitgegeven, meldt 19% van de deelnemers die hiermee te maken heeft. Deelnemers ervaren dat hulpmiddelen en woningaanpassingen vaak ongebruikt blijven, of dat er onnodige kosten worden gemaakt omdat niet goed geluisterd wordt naar mensen. Van de mensen die een naaste hebben in een zorginstelling of die er zelf wonen, geeft 29% aan de indruk te hebben dat er onnodige kosten worden gemaakt onder andere door inefficiënt werken en slechte planning. Ook komt het voor dat mensen soms (tijdelijk) in een zorginstelling worden opgenomen terwijl ook zorg thuis mogelijk is.

Kansen onbenut
Van de 2200 mensen die te maken hebben met zorg thuis, heeft 26% de indruk dat er onnodige kosten worden gemaakt omdat er te veel medewerkers bij de zorg betrokken zijn. "Dat is niet alleen verspilling van geld, maar ook lezen we uit de verhalen dat dit tot vervelende situaties kan leiden," zegt Wilna Wind, directeur van Patiëntenfederatie NPCF. Tegelijk signaleren deelnemers dat mogelijkheden om beter en goedkoper te werken vaak niet benut worden.

-42% zegt dat naasten niet betrokken worden bij de zorg.

-26% is van mening dat er onnodige kosten worden gemaakt omdat er te veel medewerkers bij de zorg betrokken zijn.

-25% van de deelnemers geeft aan dat zorgverlener hen niet helpen om (weer) zelfstandig dingen te doen.

-Tot slot wordt er nog maar weinig gebruik gemaakt van techniek in huis zoals beeld-schermcontact. Terwijl 44% van de mensen die te maken hebben met zorg thuis van is mening dat de inzet van techniek in huis zou kunnen helpen om meer zelf te doen.

Laaghangend fruit

Patiëntenfederatie NPCF vindt dat de kansen die er zijn om onnodige zorgkosten te voorkomen beter moeten worden benut. Wilna Wind: "Dat zal ook wel moeten. Dit is allemaal laaghangend fruit. Er zijn geen ingrijpende veranderingen nodig om de kosten in de langdurige zorg te beperken. Met de grote zorgen die we ons maken over de alsmaar stijgende zorgkosten moeten we de handen uit de mouwen steken en moet er meer aandacht komen voor de combinatie van kwaliteit en doelmatigheid in de langdurige zorg. In plaats daarvan zien we vooral dat patiënten die gebruikmaken van langdurige zorg te maken krijgen met steeds meer eigen betalingen, en er wordt steeds minder vergoed uit de collectieve verzekering. Terwijl er nog zo veel mogelijkheden zijn om kosten te besparen en tegelijkertijd de kwaliteit te verbeteren. De noodzaak is hoog." Volgens het CBS zijn de afgelopen 10 jaar de uitgaven aan langdurige zorg met 38 procent gestegen, van 18 miljard euro in 2002 tot 25 miljard euro in 2011.

Toekomstperspectief

Dat er zuiniger moet worden omgegaan met langdurige zorg en dat de kwaliteit tegelijk kan verbeteren, past ook in het toekomstperspectief voor de langdurige zorg zoals die verwoord is door de SER en in de Agenda voor de Zorg. De kern van de adviezen is niet om zorggebruikers meer te laten betalen, maar om te komen tot een houdbaar stelsel voor iedereen.

De zorg in een instelling wordt betaald uit de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ). Daarnaast betalen de bewoners een eigen bijdrage die afhankelijk is van het inkomen. Cliënten kunnen kiezen voor aanvullende diensten, zoals de was of een extra douchebeurt. Voor deze diensten moeten ze zelf betalen. Verpleeg- en verzorgingshuizen zijn verplicht duidelijkheid te geven over de hoogte van bijkomende kosten. Maar die informatie is moeilijk te vinden, zo blijkt uit onderzoek van de Consumentenbond onder 120 verpleeg- en verzorgingshuizen. Op slechts 22 websites en in 9 brochures was hierover informatie te vinden. Na diverse mailtjes en telefoontjes lukte het uiteindelijk bij 66 van 120 instellingen tarieven los te krijgen. Bart Combée, directeur Consumentenbond: 'Opvallend vaak zeggen de medewerkers dat het onderwerp tijdens het intakegesprek aan bod zal komen. Maar dan woon je er al bijna.’

Verschillen in kosten

Het is essentieel dat consumenten van te voren op de hoogte zijn, zeker omdat er tussen de onderzochte instellingen onderling nogal wat verschillen zijn in aanbod van extra diensten en de kosten daarvan. Zo variëren de waskosten van €32 tot €120 per maand. En een wandeling kost tussen de 25 en 50 euro per uur. Ouderenbond ANBO vindt dat instellingen duidelijker moeten communiceren over de kosten van extra diensten voor hun bewoners. De bond reageerde verontwaardigd. ‘De instellingen weten donders goed wat diensten kosten’, zegt directeur Liane den Haan. ‘Het kan dat die kosten uiteen lopen - bijvoorbeeld omdat de instelling een commercieel bedrijf inhuurt - maar dat moet de zorginstelling dan ook kunnen verantwoorden.’

De bewindslieden erkennen het leed dat de slachtoffers is aangedaan. Zij bekijken op basis van de aanbevelingen van de commissie hoe zij op passende wijze tegemoet kunnen komen aan de verschillende behoeften aan hulp en ondersteuning die bij de slachtoffers leven. Jeugdzorg Nederland zal erop toezien dat instellingen open staan voor gesprekken met slachtoffers. Om te zorgen dat slachtoffers van seksueel misbruik een luisterend oor wordt geboden, heeft het kabinet op 1 oktober de Hulplijn Seksueel Misbruik gestart voor deze slachtoffers.

Seksualiteit bespreekbaar maken

De commissie-Samson laat zien dat in de jeugdzorg een cultuurverandering nodig is. Met optimaal toegeruste professionals moet seksualiteit bespreekbaar worden op de werkvloer, in leefgroepen en pleeggezinnen. Misbruik moet worden gesignaleerd, gemeld en tegengegaan. Het kabinet onderschrijft dan ook het belang van het initiatief van Jeugdzorg Nederland om de zorgaanbieders dwingend te binden aan aangescherpte kwaliteitseisen. De Inspectie Jeugdzorg zal toezien op naleving. Het kabinet geeft een extra impuls aan de professionalisering van jeugdzorgwerkers met een wetsvoorstel dat nu wordt voorbereid en begin 2013 naar de Kamer gaat. Ook is in 2011 het wetsvoorstel over de verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling aan de Kamer aangeboden. Met de meldcode en de daarop gerichte scholing,wordt de professional toegerust om signalen van seksueel misbruik te herkennen en daar adequaat op te reageren. Met het wetsvoorstel worden zes sectoren, waaronder het onderwijs en de jeugdzorg, verplicht tot het werken met een meldcode. Dit is een belangrijk instrument om seksueel misbruik en andere vormen van geweld in afhankelijkheidsrelaties te bestrijden.

Taskforce Kindermishandeling en Seksueel Misbruik

Het kabinet heeft tevens de Taskforce Kindermishandeling en Seksueel Misbruik ingesteld. Deze taskforce van deskundige, betrokken mensen die op allerlei terreinen werkzaam zijn, zal de uitvoering van de acties uit het kabinetsbrede Actieplan Kinderen Veilig van het kabinet nauwlettend volgen en aanjagen. De taskforce zal ook de uitvoering van de aanbevelingen van de commissie-Samson gaan monitoren.

Aanbevelingen

Het diepgaande onderzoek van de Commissie heeft een reeks van aanbevelingen aan het kabinet en de jeugdzorginstellingen opgeleverd. De Commissie geeft het kabinet en de partijen in de jeugdzorg daarmee heldere handvatten voor een stevige aanpak van seksueel misbruik. Met een aantal aanbevelingen is het kabinet reeds aan de slag gegaan. Zo is er extra aandacht voor dit onderwerp gekomen binnen de professionalisering van de jeugdzorg en kunnen slachtoffers van seksueel misbruik per 1 oktober terecht bij de hulplijn seksueel misbruik, 0900-9999 001. Daarnaast doet Samson aanbevelingen die het kabinet samen met de sector direct gaat oppakken, zoals betere scholing van professionals en het bespreekbaar maken van seksualiteit, ook bij de selectie van professionals en pleegouders. De aanbeveling van de Commissie met betrekking tot de handhavingstaak van de Inspectie jeugdzorg in het nieuwe stelsel neemt het kabinet over. Ook zal het kabinet ervoor zorgen dat de capaciteit van kindverhoorstudio’s en gespecialiseerde zedenrechercheurs voldoende is. Een aantal aanbevelingen van de Commissie vergt nadere bestudering, zoals de overige aanbevelingen over de Inspectie Jeugdzorg en die over het Schadefonds Geweldsmisdrijven. Het kabinet komt zo snel mogelijk met een reactie op deze aanbevelingen. Het kabinet zet alles op alles om kinderen die onder verantwoordelijkheid van de overheid in instellingen en pleeggezinnen worden geplaatst, bijzondere bescherming te bieden en ervoor te zorgen dat deze kinderen in een veilige leefomgeving kunnen opgroeien.

Mensen die zorg en/of ondersteuning ontvangen, hebben vaak te maken met een stapeling van eigen bijdragen. Dit heeft grote invloed op hun inkomenspositie. Veel mensen komen in aanmerking voor allerlei regelingen waarmee zij hun inkomenspositie kunnen verbeteren, maar vragen die niet aan. Vaak weten mensen ook niet dat dergelijke tegemoetkomingen bestaan of men denkt niet in aanmerking te komen.

De groeiende stapel

Zorgbelang Noord-Holland maakte in 2011 samen met MEE Noordwest-Holland, MEE Amstel en Zaan en Cliëntenbelang Amsterdam een brochure over de gevolgen van de stapeling van eigen bijdragen. Deze brochure met de titel ‘De groeiende stapel’ bevat persoonlijke en soms schrijnende verhalen van mensen met een beperking of een chronische ziekte en hun inkomenspositie. Uit het onderzoek dat ten grondslag lag aan deze brochure bleek dat veel chronisch zieken niet weten met welke maatregelen ze te maken krijgen en op welke compensatieregelingen ze recht hebben.

Wegwijs in de stapel

Met deze nieuwe brochure wil Zorgbelang Noord-Holland hen wegwijs maken in de stapel van regelingen. Welke regelingen zijn er om uw uitgaven te beperken of uw inkomsten aan te vullen? Zorgbelang Noord-Holland hoopt dat de brochure zoveel mogelijk mensen bereikt die te maken hebben met de stapeling van eigen bijdragen. Zo krijgen ze inzicht in wat ze moeten betalen en de compensatieregelingen waarvoor ze eventueel in aanmerking komen. De brochure wordt digitaal verspreid en is interactief: er staan meer dan 100 links in om de lezer zoveel mogelijk direct op weg te helpen naar meer informatie of een aanvraag voor een regeling. De brochure wordt elke drie maanden geactualiseerd.

Kennis, ervaringen, wensen en behoeften van patiënten zijn van belang voor zowel het toetsen als het verbeteren van de kwaliteit van zorg. In het project ‘Zorg als co-product’ wordt een werkwijze ontwikkeld voor het integreren en borgen van het patiëntenperspectief bij het verbeteren van zorgprocessen in ziekenhuizen. Ervaringen van patiënten worden een vast onderdeel van het proces. Professionals en patiënten werken samen aan het verbeteren van de zorg.

Thema’s en werkwijze

De deelnemende ziekenhuizen kiezen zelf een thema waarop zij een kwaliteitsverbeterslag willen maken. Enkele voorbeelden van gekozen zorgprocessen zijn bezoektijden, digitaliseren van vragenlijsten en het plannen en verzetten van afspraken. Zorgbelang helpt bij het inventariseren en analyseren van patiëntervaringen en bij het opstellen van verbeterdoelen en een plan van aanpak. Ook wordt aandacht besteed aan het structureel inbedden van de bereikte verbeteringen.

Positieve ervaringen

De ervaringen van het afgelopen jaar zijn positief. Er is een grote bereidwilligheid van de meewerkende ziekenhuizen en een intensieve samenwerking tussen de afdelingen, de professionals en de patiënten. Met deze aanpak kan een positieve bijdrage worden geleverd aan de kwaliteit van zorg. In principe is deze werkwijze niet alleen bruikbaar voor ziekenhuizen, maar ook bij andere zorgaanbieders. Het instrument wordt te zijner tijd ter beschikking gesteld aan alle Zorgbelangorganisaties, die daarmee waardevolle ondersteuning kunnen geven aan zorgaanbieders die het patiëntenperspectief tot een vast onderdeel van hun kwaliteitsbeleid willen maken.